J.W. von Goethe - Wilhelm Meisters Lehrjahre

Boek 5, hoofdstuk 2 (Werner's brief)

Waarin Werner het uitvoerig heeft over zijn trouwplannen met Wilhelm's zuster, en zijn wens uitdrukt, dat Wilhelm met alle reeds genomen maatregelen akkoord gaat.

Es ist mir (Werner) nichts unerträglicher, als so ein alter Kram von Besitztum.

Das ist also mein lustiges Glaubensbekenntnis : seine Geschäfte verrichtet, Geld geschafft, sich mit den Seinigen lustig gemacht und um die übrige Welt sich nicht mehr bekümmert, als insofern man sie nutzen kann.

Verder looft Werner Wilhelm om zijn reisverslag. De kwaliteit ervan heeft hem ten zeerste verbaasd. En hij stelt voor, de opgedane kennis in praktijk te brengen bij het investeren van de erfenis.

Maar

Vor dem ersten halben Jahre bedürfen wir Deiner nicht ; Du kannst Dich also nach Belieben in der Welt umsehen, denn die beste Bildung findet ein gescheiter Mensch auf Reisen.

De brief bevalt Wilhelm om verschillende redenen niet helemaal.

1.Het gefingeerde reisverslag (eigenlijk een verwijt aan zich zelf !).

2.Het burgerlijk leven trekt hem helemaal niet aan.

Er überzeugte sich, dass er nur auf dem Theater die Bildung, die er sich zu geben wünschte, vollenden könne ...

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 3 (Wilhelm's antwoord, zijn besluit een theatercarrière na te streven)

Wilhelm's antwoord aan Werner begint met een bekentenis over het reisverslag, waarna hij Werner vraagt, enige aandacht te schenken aan wat volgt over de opvoeding, en waarin het verschil tussen edelman en burger uit de doeken wordt gedaan (althans, in Wilhelm's ogen).

An diesem Unterschiede ist nicht etwa die Anmassung der Edelleute und die Nachgiebigkeit der Bürger, sondern die Verfassung der Gesellschaft selbst schuld.

Nun leugne ich Dir nicht, dass mein Trieb täglich unüberwindlicher wird, eine öffentliche Person zu sein ... Dazu kommt meine Neigung zur Dichtkunst ...

Disputiere mit mir nicht darüber ; denn eh' Du mir schreibst, ist der Schritt schon geschehen.

Maar toch schaamt hij zich zo, dat hij zijn naam verandert.

Onmiddellijk na het versturen van de brief ondertekent Wilhelm een contract met Serlo.

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 4 (voorstellen i.v.m. 'Hamlet')

Een van Wilhelm's voorwaarden bij de ondertekening van zijn contract met Serlo is de opvoering van Shakespeare's 'Hamlet'. Zij hadden reeds menige discussie hieromtrent gevoerd, zij hebben duidelijk een verschillende mening.

Wilhelm befand sich noch in den glücklichen Zeiten, da man nicht begreifen kann, dass an einem geliebten Mädchen, an einem verehrten Schriftsteller irgend etwas mangelhaft sein könne.

Serlo stelt Wilhelm voor, het stuk te herlezen, en te schrappen en veranderen zoals hij het goed dunkt.

Ich (Serlo) kenne das Abscheuliche dieser Manier nur zu wohl, die vielleicht noch auf keinem Theater in der Welt stattgefunden hat. Aber wo ist auch eins so verwahrlost als das unsere ? Zu dieser ekelhaften Verstümmelung zwingen uns die Autoren, und das Publikum erlaubt sie.

Slechts weinigen, aldus Serlo, hebben gevoel voor het esthetische, en dit niet alleen in Duitsland.

Wilhelm zet zich dan toch aan het herwerken, en een paar dagen later volgt dan een nieuwe, grote discussie. Hij onderscheidt twee belangrijke aspecten in het toneelstuk :

die grossen innern Verhältnisse der Personen und der Begebenheiten, die mächtigen Wirkungen die aus den Charakteren und Handlungen der Hauptfiguren entstehen

en

die äussern Verhältnisse der Personen, ...

die men dikwijls vergeet bij opvoeringen. Wilhelm stelt voor, deze allemaal te vervangen door eentje ervan, namelijk

die Unruhen in Norwegen

Serlo is enthousiast, en vraagt Wilhelm, het stuk in die zin te herwerken.

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 5 (rollenverdeling)

Wilhelm begint, op basis van zijn eigen vertaling, en het werk van Wieland, aan de omwerking van 'Hamlet'. Maar alhoewel de bewerking op veel bijval kan rekenen in de groep, toch

denn so zufrieden er auch mit seiner Idee war, so schien ihm doch bei der Ausführung immer, dass das Original nur verdorben werde.

De rollen worden verdeeld. De openheid waarmee Philine haar vreugde uit bij de haar toebedeelde rol bevalt Aurélie niet.

... ihr Widerwillen gegen Philinen nahm mit jedem Tage zu.

Serlo probeert Philine zowaar te verleiden, wat Aurélie al helemaal niet bevalt.

... und Aurelie, die von diesem Unwesen innerlich beleidigt war, stand mit Verdruss auf.

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 6 (vervolg)

Ein heiseres Organ und ein steifes Betragen schliessen ihn von der Bühne, und seine hypochondrische Natur von der Gesellschaft aus.

Het gesprek komt op de geest, waarvoor nog geen geschikte speler gevonden is. Wilhelm is dan ook zeer verrasts, de volgende avond een aan hem gericht briefje te vinden.

Du bist, o sonderbarer Jüngling, wir wissen es, in grosser Verlegenheit. Du findest kaum Menschen zu deinem Hamlet, geschweige Geister .... Hast du Vertrauen, so soll zur rechten Stunde der Geist erscheinen. Habe Mut und bleibe gefasst !

In afwachting wordt al goed geoefend, maar Wilhelm zelf heeft twijfels over zijn rol, namelijk die van Hamlet zelf. Serlo spreekt hem alvast veel moed in met

Der Schauspieler schickt sich in die Rolle, wie er kann, und die Rolle richtet sich nach ihm, wie sie muss.

En Aurelie besluit als volgt

Die Intention des Autors liegt uns nicht so nahe als unser Vergnügen, und wir verlangen einen Reiz, der uns homogen ist.

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 7 (gesprek over drama en droman)

Op een avond wordt er gediscussieerd over wat nu de voorkeur geniet, het drama of de roman. Zolang zij zich binnen de grenzen van het ene of andere houden, kunnen beiden goed zijn, vindt Serlo.

Wilhelm heeft met deze opvatting problemen, en pas na lange discussies komen ze tot een definitie van beiden. Deze beschouwingen worden gekoppeld aan Shakespeare's Hamlet (blz. 307-308). Hierop kom ik later nog even terug.

Er volgt nu een leesproef. Serlo en Wilhelm beklemtonen het belang hiervan. Memoriseren alleen volstaat niet.

Die Probe lief nach Wunsch ab, und man kann sagen, dass der Ruhm und die gute Einnahme der Gesellschaft sich auf diese wenigen wohlangewandten Stunden gründete.

Maar toch heeft Serlo nog zo zijn twijfels.

"Ich habe gefunden", sagte Serlo, "dass, so leicht man der Menschen Imagination in Bewegung setzen kann, so gern sie sich Märchen erzählen lassen, ebenso selten ist es, eine Art von produktiver Imagination bei ihnen zu finden. Bei den Schauspielern ist dieses sehr auffallend. ... selten aber tut einer mehr, als sich mit Selbstgefälligkeit an die Stelle des Helden setzen, ohne sich im mindesten zu bekümmern, ob ihn auch jemand dafür halten werde.

Wordt vervolgd ...