J.W. von Goethe - Wilhelm Meisters Lehrjahre

Boek 5, hoofdstuk 16 (vervolg 2)

was vorher verbunden war, fällt nunmehr bald auseinander.

En zo gebeurt het ook met Serlo's toneelgroep. Al snel wordt duidelijk, dat een aantal onder hen slechts automaten zijn, die alleen maar dat konden bereiken, wat zonder gevoel kan bereikt worden.

Het vertrek van Philine betekent meer dan wat men eerst geloofde. Zij is een soort bindmiddel geweest, dat iedereen bijeenhield.

Serlo ondertussen kan niet zonder de vrouwtjes, en Elmire vervangt de verdwenen Philine. Ook met Wilhelm heeft hij zo zijn plannen('t is te zeggen hem koppelen aan Aurelie, en van hem een werkezel maken voor het toneel).

Het ergste van al is, dat de aandacht van het publiek naar nieuwe spelers gaat, en dat Aurelie en Serlo

und beide Geschwister mussten die meiste Zeit nach ihren eifrigsten Bemühungen ohne den willkommenen Klang der zusammenschlagenden Hände abtreten.

Wilhelm's bemoeienissen met de technische kant van de opvoeringen wordt niet door alle spelers geapprecieerd, wat voor bijkomende spanningen zorgt. Bovendien stelt hij vast, dat zijn werk niet echt in verhouding tot de geleverde prestaties beloond wordt zoals verwacht.

En natuurlijk blijft daar zijn verlangen naar de voortvluchtige officier, waarvan maar geen nieuws komt.

und unser Freund daher seine Mariane zum zweitenmal verloren zu haben fürchten musste.

Omdat de groep enige tijd "technisch werkloos" valt, bezoekt Wilhelm de pastoor, die de oude harpspeler onder zijn hoede genomen heeft. Hij treft hen beiden in de tuin van de pastorij, terwijl de oude een jonge knaap les geeft. Terwijl de oude verder gaat met de jongen, spreekt Wilhelm met de pastoor over de manieren om krankzinnigen te genezen. Het is eigenlijk vrij simpel, stelt de pastoor. Voor de fysieke problemen doet hij beroep op een arts, en om het psychische probleem op te lossen doet hij hetzelfde als wat men doet om te verhinderen dat iemand krankzinnig wordt :

Man errege ihre Selbsttätigkeit

Wilhelm blijft enkele dagen ter plekke, en kan aldus ook kennis maken met de arts, die over een ruime levenservaring beschikt.

Deze vertelt een anecdote, die Wilhelm herkent als het spel dat zij met de graaf gespeeld hebben (waarbij Wilhelm in de kleren van de graaf op diens vrouw wacht, maar tot ieders verbazing de graaf zelf de kamer binnenkomt, en meent een geest te zien). Beiden, ook de vrouw, zouden zich willen terugtrekken onder de Herrenhüter (religieus-christelijke gemeenschap).

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 16 (vervolg 3)

De pastoor en de arts begrijpen Wilhelm's daaropvolgende reactie niet. Normaal natuurlijk, want zij zien het verband niet. 's Avonds wordt hun veel duidelijk, en de arts besluit Wilhelm te vergezellen, wanneer deze terugkeert.

Tijdens de behandeling van de zieke Aurelie stelt hij hun een manuscript voor : Bekenntnisse einer schönen Seele.

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 16 (vervolg 4)

Wilhelm krijgt van de geneesheer het originele manuscript van Bekenntnisse einer schönen Seele. Hij belooft tevens, indien mogelijk, zelf te komen zien naar Aurelie.

Tijdens Wilhelm's afwezigheid verandert er een en ander. Serlo en Melina smeden plannen, om nog rijker te worden, (natuurlijk) op kosten van de groep.

dass man eigentlich mehr einnehmen, weniger ausgeben und entweder etwas zurücklegen oder doch am Ende nach Willkür noch lustiger leben könne. Serlo hörte das gern, und Melina wagte sich mich seinem Plane hervor.

Hij speelt in op Serlo's trots.

Nicht weil Ihre Mitspieler vortrefflich, sondern weil sie gut sind, lässt man Ihrem ausserordentlichen Talente keine Gerechtigkeit mehr wiederfahren.

Eigenlijk zijn zij Wilhelm liever kwijt dan rijk. En zij besluiten samen te spannen tegen hem, en tegen Aurelie. Hoe geniep zij ook te werk gaan, toch slagen zij er niet helemaal in

ihre Gesinnung zu verbergen

Ondertussen wordt Emilia Galotti opgevoerd, en discussieert Wilhelm met Serlo over het verschil tussen

einem edlen und vornehmen Betragen

Serlo ervaart voornaam als negatief.

Aurelie's spel wordt zeer gewaardeerd, Serlo echter vindt het duidelijk overdreven. Hij verwijt haar zich nog wel eens ooit volledig naakt op het toneel te bevinden (zowel letterlijk als figuurlijk op te vatten).

und dann wird erst der Beifall recht vollkommen sein

Zij merkt op dat men haar binnenkort wel ergens naakt zal naar toe dragen waar geen bijval meer te versieren valt (zij is ziekelijk), en loopt naar buiten.

's Anderendaags is zij hees, stijf, en al snel heeft zij koorts. Haar toestand verslechtert snel, en zij roept Wilhelm bij zich. Zij overhandigt hem een brief die hij moet laten toe komen bij de vader van haar kind.

De aankomst van het hierboven vermelde manuscript verzacht tijdelijk haar pijnen, en zij herschrijft zelfs haar brief.

Die Abnahme ihrer Kräfte war nicht sichtbar, und unvermutet fand sie Wilhelm eines Morgens tot.

Wilhelm, die Serlo's koele houding niet ontgaan was, maakt zich op, om de brief te bezorgen. Wilhelm's verwijdering uit de groep, en het overlijden van Aurelie komen Serlo en Melina niet ongelegen.

Mignon zal Wilhelm niet begeleiden, zij zal daar op hem wachten. Zij komt onder de hoede van Melina's vrouw.

Wordt vervolgd ...

Opmerkingen 7, Boek 5

Opnieuw krijgen wij hier een wending in Wilhelm's leven, maar niet alleen in het zijne. Het is vooral het leven van Mignon, dat een andere kant opgaat (aangeduid door symptomen, die later duidelijk zullen worden).

De dood van Wilhelm's vader biedt hem de mogelijkheid, een theaterloopbaan te volgen. Maar de ervaringen leren hem dat dit toch niet zijn eigenlijke levensopgave is. Dit wordt vooral duidelijk door de tegenstellingen met Serlo (als het ware voor het theater geboren) te beklemtonen.

De grote ommekeer komt er met de dood van Aurelie op het einde van het boek. Mede onder invloed van een geestelijke en een geneesheer richt hij zich op het sociale. Hij verlaat het gezelschap.

Mignon heeft dit alles voelen aankomen. Wat zij voelt kan de lezer alleen uit haar daden en haar (beperkte) woorden besluiten.

Zij begrijpt ook dat Wilhelm de vader van Felix is, alhoewel dit niet expliciet vermeld wordt.

Wordt vervolgd ...

Boek 6, Bekenntnisse einer schönen Seele

De Bekenntnisse einer schönen Seele is in het vorige boek het verhaal binnengeslopen langs de arts, die de oude harpspeler en Aurelie verzorgd heeft.

Schijnbaar onderbreekt deze geschiedenis het verhaal, maar toch weten wij als lezer reeds dat het indruk maakte, op Wilhelm en op Aurelie. Zowel het handelingsverloop, als ook de ideële inhoud sluiten echter nauw aan bij Wilhelm's levensloop.

Wordt vervolgd ...

Interessante links

de.wikipedia.org/wiki/Herrnhuter_Br%C3%BCdergemeine