J.W. von Goethe - Wilhelm Meisters Lehrjahre

Boek 5, hoofdstuk 13 (brand, de harpspeler geestesgestoord)

Wilhelm ontwaakt de volgende morgen alleen in bed, en vraagt zich af wie er naast hem gelegen heeft. Het enige wat aan de vorige avond herinnert, is de sluier van de geest, die hij op zijn bed vindt. Daarop staat een zonderlinge spreuk :

"Z u m e r s t e n - u n d l e t z t e n m a l ! F l i e h ! J ü n g l i n g, f l i e h !"

Mignon komt binnen met het ontbijt, en Wilhelm schrikt. Zij leek deze nacht groter geworden te zijn, en zij gedraagt zich heel anders. Maar naderhand blijkt, dat niemand echt bij zinnen is, na het feest.

und alle waren durch das gestrige Fest verstimmt

Wilhelm trekt hieruit de conclusie (als algemene regel aan de lezer aangeboden) dat men geen enkel beroep kan beginnen met feestelijkheden.

Man feire nur, was glücklich vollendet ist

Ook 's avonds heerst er stilte. De opvoering voor de volgende dag ligt nog ver. Er wordt wel gesproken over de sluier van de geest, en alhoewel zij de spreuk niet kunnen verklaren, zijn zij er van overtuigd, dat de geest niet zal weerkeren.

Philine vraagt Wilhelm, zijn deur niet te blokkeren, zij moet immers haar pantoffels nog terughalen. Dit sterkt Wilhelm in zijn vermoedens, dat het Philine geweest is, die hem de vorige nacht bezocht heeft.

Terwijl Wilhelm onrustig op zijn kamer op en af loopt, komt Mignon binnengestormt :

"Meister ! Rette das Haus ! Es brennt !"

Terwijl Wilhelm mee probeert de brand onder controle te krijgen, roept Mignon :

"Meister ! Rette deinen Felix ! Der Alte ist rasend ! der Alte bringt ihn um !"

Blijkbaar is de harpspeler door het lint gegaan.

Wilhelm slaagt er in, de kinderen te kalmeren, ja, zij verwonderen zich zelfs over het vuur.

sich über die schönen, der Ordnung nach wie eine Illummination brennende Sparren und Gebälke zu erfreuen.

Wilhelm voelt sterk zijn verbondenheid met de twee kinderen, die nauwelijks aan een groot gevaar ontsnapt zijn. Na lang vragen begrijpt hij, dat de harpspeler gek geworden moet zijn.

Maar gelukkig is er niemand in de brand gebleven, en Serlo dringt al snel er op aan, de repetities voort te zetten, ook al dringt de lokale geestelijkheid er op aan, na dit goddelijk strafgericht, het theater te sluiten. Serlo is overtuigd van het tegendeel, en 's avonds zijn de toeschouwers massaal aanwezig.

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 14 (de harpspeler wil vluchten)

Iedereen vindt snel een nieuw onderkomen, maar zij zitten nu zeer verspreid. Wilhelm heeft Felix en Mignon bij hem in huis genomen.

Philine, die Wilhelm enkele dagen gemeden had, fluistert hem die avond iets toe, wat hij niet begrijpt. Hij is verward, en verdrietig tegelijkertijd, en weet niet, wat hij verwachten moet.

Leider war nun die Türe verbrannt, die er nicht zuschliessen sollte, und die Pantöffelchen waren in Rauch aufgegangen.

De oude harpspeler ondertussen had men nog niet gevonden. Wilhelm vreest, dat men hem bij het opruimen van het puin zal terugvinden. Hij heeft niemand van zijn vermoedens op de hoogte gebracht.

Plots hoort hij iemand door huis sluipen, en in het lied, dat deze zingt, herkent hij de harpspeler. Het lied klinkt als de troost van een ongelukkige, die zich de waanzin nabij voelt.

Wilhelm houdt hem tegen, en spreekt hem zachtjes toe. En al hoewel Wilhelm hem wil tegenhouden, wil de oude beslist weg. Wilhelm dwingt hem terug in huis, en voert een lang gesprek met hem.

Om de lezer nicht mit unzusammenhängenden Ideen und bänglichen Empfindungen zu quälen, geeft de auteur er de voorkeur aan, deze lieber verschweigen als ausführlich mitteilen.

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 15 (Philine vertrekt, maar met wie ?)

Wilhelm wist niet goed, wat hij nu verder aan moest met de harpspeler. Laertes reikt hem de oplossing in de persoon van een lokale geestelijke, die ook al mensen van melancholie genezen had.

Wilhelm trekt er onmiddellijk op uit, om deze man op te zoeken, en hem zijn verhaal te doen. Hij laat de harpspeler aan hem over.

Voor Mignon, die al haar klederen in de brand verloren had, is dit misschien het moment, om op vrouwenklederen over te stappen, volgens Aurelie.

"Nun gar nicht !", roept Mignon, en alles blijft bij het oude.

Tijdens de opeenvolgende opvoeringen van Hamlet vangt Wilhelm regelmatig commentaren op, die hem niet altijd bevallen.

Op een avond willen Wilhelm en Serlo Philine en Elmire bezoeken. Zij treffen alleen Philine aan, in de armen van een jonge legerofficier.

Philine beweert dat het een goede vriendin is, en dat haar lot kortelings zal bekendgemaakt worden. Wilhelm meent in de figuur Mariane te herkennen, en vraagt

Wir sind nun einmal Teilnehmer des Geheimnisses ; wir wollen versprechen, wir wollen schwören, aber lassen Sie uns das Mädchen sehen !"

Tenslotte stemt Philine er mee in, dat zij driemaal naar de voornaam mogen raden. Pas als derde naam geeft Wilhelm Mariane op, en Philine bevestigt de juistheid. Serlo merkt Wilhelm's gemoedsgesteltenis niet op.

Wilhelm blijft smeken, de dame te mogen zien, hij geeft toe dat dit zijn eerste en enige liefde is. Philine reageert hierop nuchter door te stellen dat, wanneer dit inderdaad zo is, de dame

so müssen wir sie schonen

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 15 (vervolg)

Volgens Philine is Mariane om andere redenen hier,

man möchte oft lieber ein Gespenst als einen alten Liebhaber zur unrechten Zeit vor Augen sehen

Uiteindelijk belooft Philine Wilhelm de volgende avond een briefje te sturen. Ongeduldig als hij is, rent hij na het optreden naar haar woning, waar hij alleen maar haar vertrek, samen met een jonge officier, verneemt.

Het valt moeilijk, Wilhelm te overtuigen, hen niet dadelijk achterna te gaan. Uiteindelijk vind Laertes iemand bereid, de dames op te sporen.

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 16 (hoogtepunt en verval van Serlo's toneelgroep)

Over het algemeen wordt het vertrek van Philine niet als dramatisch ervaren, noch door de vrouwen, noch door de mannen. Het is wel een reden voor de anderen, zich noch beter in te zetten op het theater.

Serlo is uiterst tevreden. Wat nog ontbreekt, is een grens, woran man sein Urteil anlehnen könntte. Er heerst ook nog altijd onenigheid over het type theater. Wilhelm, en de meesten van de spelers met hem, geven de voorkeur aan het Engelse model, terwijl Serlo nog altijd het Franse model aanhangt.

Tijdens de uren, dat er niets te doen viel, bespreken zij de beroemdste stukken uit beide taalgebieden, en gaan dieper in op de betere aspecten ervan. Aurelie neemt aan deze gesprekken nooit deel.

Hierover door Wilhelm aangesproken, antwoordt zij :

Ich hasse die französische Sprache von ganzer Seele.

Wilhelm reageert hierop met de vraag

"Wie kann man einer Sprache feind sein", rief Wilhelm aus, "der mann den grössten Teil seiner Bildung schuldig ist, und der wir noch viel schuldig werden müssen, ehe unser Weisen eine Gestalt gewinnen kann ?"

De ware reden achter de haat is Aurelie's vroegere vriend : sie ist eine perfide Sprache ... unser armseliges "treulos" ist ein unschuldiges Kind dagegen.

Aurelie zou best het Frans als wereldtaal willen installeren, al was het maar om elkaar voortdurend te kunnen bedriegen. Haar haat onderbreekt regelmatig 's avonds de hangende discussies.

Wordt vervolgd ...

Boek 5, hoofdstuk 16 (vervolg)

Überhaupt ist es leider der Fall, dass alles, was durch mehrere zusammentreffende Menschen und Umstände hervorgebracht werden soll, keine lange Zeit sich vollkommen erhalten kann.

En zo vergaat het niet alleen toneelgroepen, maar ook rijken.

Wordt vervolgd ...