J.W. von Goethe - Wilhelm Meisters Lehrjahre

Het is mijn bedoeling, hieronder een vrij uitgebreide bespreking van het boek te geven, waarbij ook ruime aandacht aan het verloop van de gebeurtenissen zal geschonken worden. Hierbij zullen een aantal korte citaten vermeld worden, in het Duits. Indien er lezers zijn, die graag een vertaling willen, mogen zij dit altijd via een pb vragen.

Boek 1, hoofdstuk 1

Het boek begint met Barbara, een oudere dienares, wachtende op haar meesteres, Mariane, die op het toneel een mannenrol speelt (terwijl er een geschenk van Norberg, een rijke koopman, op haar wacht).

Wij zouden hier kunnen vermoeden dat er een zekere vorm van samenwerking tussen Barbara en Norberg bestaat, om het hart van Mariane te veroveren.

De thuiskomst van Mariane levert al meteen een onverwachte wending aan het verhaal. Zij wil nog even de mannenkleren blijven dragen, want zij verwacht nog bezoek : Wilhelm, een koopmanszoon, maar minder rijk dan Norberg. Mariane schijnt Wilhelm te beminnen.

Barbara dreigt met de komst van Norberg in twee weken, maar verlaat dan toch morrend de kamer wanneer Wilhelm zich aanmeldt.

Aldus begint Wilhelm Meisters Lehrjahre, het verhaal van de leerjaren van een jonge koopmanszoon, die uitgestuurd wordt om zich in het vak te bekwamen, maar eerder interesse heeft voor het toneel. Oorspronkelijke heette de roman trouwens Wilhelm Meisters theatralische Sendung. Het eerste bericht over deze uitvoerige roman dateert van 16 februari 1777. In zijn dagboek noteert Goethe "Diktiert an Wilhelm Meister". De reis naar Italië in 1786 onderbreekt het werk.

Wordt vervolgd ...

Dat Barbara het niet eens is met het gedrag van Mariane, blijkt o.a. uit de volgende woorden :

Es muss reizend sein, als uneigennützige Geberin angebetet zu werden.

Mariane's reactie vinden wij het best weergegeven in :

Ich will ihm (Wilhelm) meine ganze Liebe zeigen, seine Liebe in ihrem ganzen Umfang geniessen.

Boek 1, hoofdstuk 2

Ten huize Meister, de volgende morgen. Uit het gesprek tussen moeder en zoon leren wij de uiteenlopende standpunten van de gezinsleden over het theater kennen :

wie man seine Zeit nur so verderben kann (vader)

manchmal gern ins Theater gehe ... meine häusliche Ruhe ... gestört wird (moeder)

ist denn alles unnütz, was uns nicht unmittelbar Geld in den Beutel bringt ? (Wilhelm)

Wilhelm haalt zijn oude poppenspel weer uit de kast, en droomt even weg naar de allereerste opvoering met David en Goliath.

Mijn gedachten gaan hierbij even naar de beschrijving van Goethe's eigen poppenspel, in 'Dichtung und Wahrheit'.

Boek 1, hoofdstuk 3

Uitgangspunt van dit hoofdstuk is een algemene uitspraak over de eerste liefde die de schrijver ergens opgevangen heeft. Hij, of wij, de lezers, kunnen Wilhelm hiermee alleen maar gelukwensen.

die erste Liebe ... das Schönste ist, was ein Herz früher oder später empfinden kann

En aldus

... seine Leidenschaft zur Bühne verband sich mit der ersten Liebe zu einem weiblichen Geschöpfe.

Wordt vervolgd ...

Uit de eerste zoete dromen der liefde ontwaakt, wordt het Wilhelm gemakkelijk, de verwijten van zijn vader te ontwijken, zijn moeder gerust te stellen, en tegelijkertijd ongestoord van zijn liefde voor Mariane te genieten.

En zo treffen wij hem op een avond bij Mariane aan. In het gezelschap van Barbara genieten zij van de poppen, die hij meegebracht had. Wilhelm haalt herinneringen op aan het poppenspel, waarvan hij zo genoten had in zijn jeugd. Toen moest hij 's morgens vaststellen, dat de mystiek van de poppenkast verdwenen was ... de deur was terug gewoon een deur, waar iedereen doorheen kon lopen.

Ach, wer eine verlorne Liebe sucht, kann nicht unglücklicher sein, als ich mir damals schien.

Wordt vervolgd ...

Dag Rutger,

ist denn alles unnütz, was uns nicht unmittelbar Geld in den Beutel bringt ? (Wilhelm)

Zijn dat de gedachten van die tijd? Dat toneel niet goed, nutteloos was?

Of was het alleen in dit specifieke geval zo?

Dettie

Weet je, Dettie, onlangs zei iemand me, dat al wat lucht is (soaps, muziek, games, ...) veel geld opbracht, terwijl een hardwerkende zelfstandige fietsenmaker nauwelijks het vlees tussen zijn boterham verdiende. Ik vraag me af, wat Wilhelms vader zou gezegd hebben, moest hij dit geweten hebben.

Persoonlijk geloof ik dat deze opvatting van alle tijden is, en dat het gewoon afhangt van de functie die iemand in de maatschappij vervult. Niet iedereen zal toen zo gedacht hebben. Goethe alvast niet. En al diegenen die de kunsten ondersteunden (waaronder ook de vorsten van Weimar ten tijde van Goethe) zeker ook niet. Maar mensen zoals Wilhelms vader, een koopman, zeker wel. Van theater werd je toen zeker niet rijk. Zelfs nu nog niet denk ik.

Rutger schreef : onlangs zei iemand me, dat al wat lucht is (soaps, muziek, games, ...) veel geld opbracht, terwijl een hardwerkende zelfstandige fietsenmaker nauwelijks het vlees tussen zijn boterham verdiende

Ja inderdaad ik heb ooit eens een cartoon gezien. Op een afbeelding stond een voetballer met de tekst 2 x 45 minuten gevoetbald en een gigantisch bedrag erbij wat hij daarmee verdiend had.

Daaronder stond een non met een koffertje, 30 jaar gewerkt in erg arme landen en het bedrag erbij wat zij verdiend had, het haalde het bedrag bij lange na niet wat de voetballer verdiende.

Die cartoon heeft diepe indruk op me gemaakt, een eyeopener kan je wel zeggen.

Maar het is zo, vaak wordt gedacht in het eigen straatje.

Ik vroeg me alleen af of toentertijd neer werd gekeken op theater. Als je de boeken van Engelse schrijvers/sters uit die tijd of over die tijd leest dan was theater toch iets voor losbollen en lichtekooien.

Dettie