J.W. von Goethe - Wilhelm Meisters Lehrjahre

Boek 3, hoofdstuk 3

Eindelijk wordt de groep afgehaald, onder begeleiding van de baron. Het zal er minder luxueus aan toe gaan dan afgesproken, wegens meer gasten.

Das Schloss des Grafen stand ihnen wie ein Feengebäude vor der Seele

Wilhelm wil onderweg alleen blijven in de herberg, maar alle plaatsen zijn al besproken. Tegen zijn zin moet hij mee naar het grafelijk slot. Hoe valt de ontvangst uiteindelijk tegen ! Het regende al uren, en nu moeten ze in het oude slotgedeelte overnachten, waar niemand hen opwacht.

ein so schnellen Glückswechsel ...

Wanneer eindelijk iemand opdaagt, is het slechts de stalmeester, om Philine haar plaats in het nieuwe slot te wijzen. Uiteindelijk wordt dan toch de deur geopend, maar erg gezellig is het er niet. Wilhelm beklaagt het zich, bij de herberg niet voet bij stuk gehouden te hebben. Alleen wegens Mignon aanvaardt hij het door Philine gestuurde fruit. Een uitnodiging om mee te gaan met de bediende slaat hij echter af.

Boek 3, hoofdstuk 4

Niemand is tevreden over de ontvangst. De volgende morgen beklagen zij zich luidkeels, wanneer de graaf zelf verschijnt,

er war sehr entrüstet, als er hörte, wie übel es ihnen ergangen

Opnieuw wordt iedereen aan de graaf voorgesteld, ook Wilhelm (die zich verontschuldigt) en Mignon. Maar niets aan de hand. Wilhelm's aanwezigheid is iedereen bekend. Een van de gasten van de graaf spreekt uitvoerig met Wilhelm, maar zelfs de baron kan niets meer vertellen dan dat deze gast tot het gezelschap van de prins behoort (natuurlijke zoon ?), en dat men hem Jerno noemt.

Er, der Baron, vermeide alle Unterredung mit ihm, und Wilhelm werde wohl tun, sich auch von ihm entfernt zu halten ...

En aldus raakt het gezelschap toch ingekwartierd. Melina beveelt hen, zich slechts met hun rollen, en met kunst in het algemeen bezig te houden. Maar uiteraard houdt niemand zich aan de regels.

es schien, als wenn das ganze alte Schloss vom vütendem Heere besessen war

Ondertussen bespreekt de graaf met Melina de opstelling van het theater, in een galerij tussen het oude en het nieuwe slot. De opstelling verloopt vlot, met wat hulp van grafelijke personeelsleden, en tips van de graaf zelf, die

und liess dabei ungemeine Kenntnisse jeder Kunst sehen

Dan beginnen de repetities, die voortdurend gestoord worden door nieuw aangekomen gasten.

Wordt vervolgd ...

klein spelfoutje: die zich verontschuldigt ipv d

ik heb veel bewondering voor jouw werk zeg..maar dat schreef ik je al..doe je dit ivm je beroep of werk?

Boek 3, hoofdstuk 5

De baron maakt Wilhelm warm voor een ontmoeting met de gravin, waarop deze zich

Mit grosser Sorgfalt nahm darauf Wilhelm das Stück vor, womit er seinen Eintrit in die grosse Welt machen sollte

ich möchte doch auch nicht gerne zurückbleiben, diesen Genuss an meine vorige Freuden knüpfen und die Hoffnung auf die Zukunft erweitern

Hij bereidt zich grondig voor, en wanneer hij geroepen wordt, vindt hij de gravin in het gezelschap van de barones, en van Philine. Wilhelm heeft haar liever niet als toehoorster, en hij denkt ook te wachten tot de kapper weg is, wanneer nog een paar vertrekkende gasten binnenvallen. Na een uur tevergeefs gewacht te hebben gaat hij terug naar zijn kamer, waar hij vaststelt, dat de barones iets in zijn zak gestopt heeft. Tevens komt het knechtje van de gravin nadien nog een geschenk brengen.

Er fand ein schönes englisches Portefeuille in der Tasche ... ihm eine artig gestickte Weste überbrachte, ohne recht deutlicht zu sagen, woher sie komme.

Boek 3, hoofdstuk 6

Das Gemisch der Empfindungen von Verdruss und Dankbarkeit verdarb ihm den ganzen Rest des Tages

's Avonds vertelt Melina hem, dat de graaf een voorspel wil laten opvoeren ter ere van de prins. Hierin moeten

die Eigenschaften dieses grossen Helden und Menschenfreundes personifizieret haben

Hij hoopt Wilhelm bij het project te betrekken. Deze is niet echt enthousiast, gelet op de toestand van het gezelschap, en zeker van het materiaal.

Wie kann es einem vernünftigen Manne scheicheln, sich in effigie (in beeld - uit het Latijn) aufgestellt und seinen Namen auf geöltem Papiere schimmern zu sehen !

Maar aangezien de graaf slechts vage aanwijzingen gegeven heeft, wil Wilhelm toch proberen er iets van te maken, aangezien de prins toch wel lof verdient. Wanneer Wilhelm de volgende dag zijn eerste ontwerp met de baron bespreekt, zou volgens deze laatste de graaf wat anders in gedachte hebben.

Wilhelm repliceert

Der Liebhaber und Kenner zeigt dem Künstler an, was er wünscht, und überlässt ihm alsdann die Sorge, das Werk hervorzubringen.

Waarop de baron antwoordt dat Wilhelm's ontwerp wel enig verband toont met wat de graaf wil, en hij voegt hieraan toe, dat om wijzigingen te kunnen doorvoeren, zij de hulp van de dames zullen moeten inroepen.

Wilhelm vraagt om tussenkomst bij de baron, en er wordt voor 's avonds een geheim rendez-vous gepland met de barones en de gravin. Vooral de barones is dol als een kind met deze geheimdoenerij, en wanneer ze Wilhem afhaalt, doet ze hem even een een voorbije gelukkige tijd herinneren.

Niet alleen de dames zijn tevreden over de opzet van het stuk, ook de lezer krijgt hier een tip van de sluier opgelicht. Van Wilhelm worden wel enkele kleine veranderingen verwacht, maar

er fühlte sich auf sehr angenehme Weise gezwungen

Wordt vervolgd ...

Boek 3, hoofdstuk 6 (vervolg)

Uiteindelijk zijn het de schone ogen van de gravin die Wilhelm ertoe brengen,

gegen sein poetisches Gewissen zu handeln

Ook zijn burgerlijk geweten staat onder druk, omdat de dames erop staan,

dass er mitspielen müsse

Boek 3, hoofdstuk 7

En dus werkt Wilhelm 's nachts vlijtig door aan de tekst en muziek. Nauwelijks klaar, wordt hij geroepen. De barones fluisters hem snel toe zelf niet over het stuk te beginnen (en aldus de eer aan de graaf te laten).

Alles komt ten slotte in orde. Alleen Mignon weigert de eierdans uit te voeren.

Een proefoptreden wordt gepland, en men maakt zich meer en meer zorgen

denn es war doch eben ganz und gar nichts von der Idee des Grafen übriggeblieben

Uiteindelijk valt de graaf wel een en ander op, maar hij wordt listig bezig gehouden, zodat hij hier niet al te diep kan op ingaan.

Boek 3, hoofdstuk 8

De prins komt aan, en het stuk ter zijner ere wordt opgevoerd.

Alles lief auf das best ab, und die Truppe musst nach vollendeter Vorstellung herbei und sich dem Prinzen zeigen

Wilhelm wordt, als auteur, bijzonder in de bloemetjes gezet. Naaar het spel wordt achteraf niet meer gevraagd.

in einigen Tagen war es, als wenn nichts dergleichen wäre aufgeführt worden, ausser dass Jarno mit Wilhelmen gelegentlich davon sprach und es sehr verständig lobte ; nur setzte er hinzu : "Es ist schade, dass Sie mit hohlen Nüssen um hohle Nüsse spielen." - Mehrere Tage lag Wilhelmen diesen Ausdruck im Sinne, er wusste nicht, wie er ihnen auslegen, noch was er daraus nehmen sollte.

----> Dettie, hoe wordt dit stukje tekst vertaald (meer in het bijzonder de uitdrukking over de noten ?

De groep speelt elke avond, en zij geloven werkelijk, dat iedereen om hunnentwille daar verzameld is. Wilhelm is de enige die het omgekeerde schijnt op te merken, en dit ondanks zijn onophoudelijke inspanningen. De baron ondertussen blijft zich inzetten, zeker als een van zijn stukken gaat opgevoerd worden. Hij betreurt echter

dass der Prinz eine ausschliessende Neigung für das französische Theater habe, dass ein Teil seiner Leute hingegen, worunter sich Jarno besonders auszeichne, den Ungeheuern der englischen Bühne eine leidenschaftlichen Vorzug gebe.

We herinneren ons nog, dat de baron een voorliefde voor het Duitse toneel heeft.

Dat een aantal van de jongere speelsters wel succes bij de officieren heeft, is minder belangrijk dan de groeiende toenadering tussen de gravin en Wilhelm. De lezer bemerke het standenverschil !

Sie kontte, wenn er auf dem Theater war, die Augen nicht von ihm abwenden, und er schien bald nur allein gegen sie gerichtet zu spielen und zu rezitieren.

De barones ondertussen heeft vooral belangstelling voor Laertes, die eigenlijk het vrouwvolk haat, maar niets op een avontuurtje tegen heeft. Tot de baron hem een gelijkenis voorhoudt :

unsere liebe Freundin hat wieder einen für ihre Stalle gewonnen ...

Wordt vervolgd ...

Boek 3, hoofdstuk 8 (vervolg)

so wechselte die Gräfin mit Wilhelm bedeutende Bliche über die ungeheure Kluft der Geburt und des Standes hinüber

Laertes schämte sich nach dieser Entdeckung recht von Herzen, dass ihn seine Eitelkeit nochmals verleitet habe, von irgendeiner Frau auch nur im mindesten gut zu denken.

Wilhelm krijgt de opdracht, terwijl er gespeeld wordt, wat meer aandacht te schenken aan de lievelingsauteur van de prins, Racine. Hierover door de prins aangesproken, looft hij deze ten zeerste, niet bemerkend dat de prins zo'n lang antwoord niet verwacht.

Om te vermijden dat Wilhelm de prins kwetst door het verderzetten van zijn betoog, neemt Jarno hem terzijde en vraagt hem naar zijn ervaringen met toneelstukken van Shakespeare.

Wilhelm voelt zich niet geroepen, deze grote engelse schrijver nader te bestuderen. Jarno raadt hem aan, dit toch te doen. Hij wil zelfs enkele boeken uitlenen. Alleen aan de vorm van de toneelstukken mag hij zich niet ergeren. Wilhelm ervaart Jarno als iemand

der ihm, wiewohl auf eine unfreundliche Art, neue Ideen gab, Ideen, deren er bedurfte.

Want

Der Mensch kommt manchmal, indem er sich einer Entwicklung seiner Kräfte, Fähigkeiten und Begriffe nähert, in eine Verlegenheit, aus der ihm ein guter Freund leicht helfen könnte.

Hier volgt een mooi beeld als beschrijving van bovenstaand gevoel.

Wilhelm begrijpt, dat het er in de wereld toch anders aan toe gaat, als hij altijd had gedacht. In deze stemming krijgt hij van Jarno de beloofde boeken

und in kurzem, wie man es vermuten kann, ergriff ihn der Strom jenes grossen Genius und führte ihn einem unübersehlichen Meere zu, worin er sich gar bald völlig vergass und verlor

Wordt vervolgd ...

Opmerkingen 4 : Goethe en Shakespeare

Nu Jarno Wilhelm voorgesteld heeft, zich in Shakespeare te verdiepen, is de tijd rijp om even dieper in te gaan in de opvattingen van Goethe over Shakespeare, in dit aan de hand van de redevoering die hij in 1771 hield naar aanleiding

Zum Schäkespears Tag

pages.unibas.ch/shine/schaekspear.html

De voordracht begint met een vergelijking tussen twee wandelaars op hun levensweg. Alhoewel velen hun einddoel niet zullen bereiken, doen deze twee het helemaal niet slecht. Wel volgt ieder zijn eigen tempo. Alhoewel de ene zeer zijn best doet, draagt de andere zevenmijlslaarsen, en steekt hij de eerste al vlug voorbij. Wij kunnen slechts onze stappen met de achterblijvende wandelaar vergelijken.

Vandaag, zegt Goethe verder, eren wij de grootste wandelaar aller tijden. Maar toch moet de toehoorder weinig woorden verwachten, want

zur Zeit habe ich wenig über Schäkespearen gedacht ; geahndet, empfunden ...

Maar toch, de eerste bladzijden die hij gelezen heeft, zijn een openbaring geweest. Het was voldoende om het regelmässige theater (met zijn eenheid van plaats, tijd en handeling) vaarwel te zeggen om zich over te geven aan een niet geketende verbeeldingskracht. Wij zullen deze overtuiging ook terug vinden bij Faust.

Het Franse theater daarentegen (wij herinneren ons, dat de prins (en vermoedelijk ook de graaf) liefhebbers zijn van het Franse theater), dat voortbouwt op het antieke Griekse drama, parodieert zich zelf, vindt Goethe.

Of Shakespeare ook de eerste geweest is, die staatszaken op het toneel bracht, laat Goethe in het midden. Zelf twijfelt hij hier aan.

Goethe's definitie van het Shakespeareaans toneel luidt als volgt :

Schäkespears Theater ist ein schöner Raritätenkasten, in dem die Geschichte der Welt vor unsern Augen an dem unsichtbaren Faden der Zeit vorbeiwallt.

Hierbij botst de gepretendeerde wijsheid van onze wil met de noodzakelijke gang van het geheel.

Noch de Fransen, zoals Voltaire, noch besmette Duitsers, ja zelfs Wieland verdienen weinig lof.

Om te eindigen stelt Goethe nog, dat

Das, was edle Philosophen von der Welt gesagt haben, gilt auch von Schakespearen, das, was wir bös nennen, ist nur die andre Seit vom Guten, ...

Op een artikel uit 1813 over Shakespeare kom ik later nog terug.