J.W. von Goethe - Wilhelm Meisters Lehrjahre

Rutger ik heb het boek in huis en de eerste hoofdstukken gelezen, zal ik een nieuw item maken of mijn bevindingen hier zetten?

Groetjes

Dettie

Dettie, ik stel voor, de bevindingen in een apart item onder te brengen. Het lijkt mij praktischer de discussie apart te houden.

Groetjes,

Rutger

Boek 2, hoofstuk 9

Mignon wil dezelfde kleuren als Wilhelm (die sinds het verlies van Mariane de voorkeur geeft aan grijs, met wat blauw).

Melina komt weer om geld bedelen, nu zij een kleine theatergroep hebben kunnen samenstellen. Wilhelm blijft besluiteloos.

's Namiddags staat een boottochtje op de agenda, en ieder wordt verwacht, een rol te spelen (improviseren). Uiteindelijk beslist Philine wie wat doet. En wie uit zijn rol valt, betaalt een pand. Een onderweg opgepikte reiziger krijgt ook zijn rol. Wilhelm raakt met hem aan de praat over het theater in het algemeen.

"Ich finde diese Übung", sagte der Unbekannte, "unter Schauspielern, ja in Gesellschaft ... sehr nützlich. Es ist die beste Art, die Menschen aus sich heraus - und durch einen Umweg wieder in sich hineinzuführen.

Wilhelm wil geïmproviseerde stukken wel ergens begrenzen, door een plan, handelingsverloop en indeling in scènes vast te leggen. Waarbij de vreemdeling het belang van gebaren, mime, ... aanhaalt, wat in Duitsland aan het verloren gaan is. Het natuurlijke, gecombineerd met oefening met het toneel op een hoger plan brengen.

"Sollte aber nicht", versetzte Wilhelm, "ein glückliches Naturell als das Erste und Letzte einen Schauspieler wie jeden andern Künstler, ja vielleicht wie jeden Menschen, allein zu einem so hochaufgessteckten Ziele bringen ?"

De vreemdeling is het hier niet mee eens, en wijst op mogelijke verschillen tussen Genie en gewöhnliche Fähigkeiten, en hij spreekt over opvoeding. Wilhelm ziet meer in het noodlot (zie ook boek 1). De vreemdeling haalt voorbeelden aan uit het echte leven, om zijn opvattingen te staven.

Boek 2, hoofdstuk 10

Tijdens de terugreis blijkt de vreemdeling verdwenen te zijn. Mevrouw Melina vindt hem ondankbaar, terwijl Wilhelm en Laertes zich afvragen waar ze hem al eens gezien hebben. Waarop Philine reageert :

Dieser Mann hat eigentlich nur das falsche Ansehen eines Bekannten, weil er aussieht wie ein Mensch, und nicht wie Hans oder Kunz.

In de wagen brengt Philine liederen ten gehore, als ook verhalen, die volgens haar uitstekend geschikt waren voor het theater. Wilhelm,

es ward ihm wohl, wie es ihm lange nicht gewesen war.

Zijn belofte, na Mariane, om het vrouwelijke te mijden, wordt moeilijk houdbaar.

Thuisgekomen vindt men alles klaar voor een voordracht over het Duitse toneel en de ridderwereld.

Die deutschen Ritterstücke waren damals eben neu und hatten die Aufmerksamkeit dund Neigung des Publikums an sich gezogen.

De onafhankelijkheid van de handelende personen bevalt de toehoorders het meest.

Jedermann war von dem Feuer des edelsten Nationalgeistes entzündet ... sich ... auf eignem Grund und Boden poetisch zu ergötzen.

De aangeboden drank blijft niet zonder bijwerkingen, en 's morgens kan Wilhelm alleen maar de schade vaststellen,

die ein geistreiches, lebhaftes und wohlgemeintes Dichterwerk hervorgebracht hatte

Boek 2, hoofdstuk 11

Wilhelm betaalt voor alle kosten, maar zijn zwartgalligheid wordt al snel verdreven door een groet van Philine. Mevrouw Melina leest hem de les over zijn veronderstelde aandacht voor Pheline.

's Middags wordt in de herberg een oude harpspeler aangekondigd.

.. es kann sich niemand, der ihn hört, enthalten, ihn zu bewundern und ihm etwas weniges mitzuteilen ...

Wilhelm nodigt hem uit, en hij begint te musiceren, waarop Wilhelm hem vraagt ook te zingen, want

Das Instrument sollte nur die Stimme begleiten ...

En de oude zingt over het zingen, en het geluk van zangers, waarna een loflied op het gezellige leven volgt. Tot slot zingt hij een lied over zichzelf.

Philine wil ook nog wat zingen, en de harpspeler begeleidt haar hierbij. In tegenstelling echter tot het voorgaande lied zou dit de lezer kunnen choqueren, en wordt daarom niet in de tekst opgenomen.

Wilhelm is uiterst opgetogen over de harpspeler.

... wie sehr beschämt dieser Mann manchen Schauspieler. Haben sie bemerkt, wie richtig der dramatische Ausdruck seiner Romanzen war ?

Laertes is het niet eens met Wilhelm's vergelijking tussen de harpspeler en de (Duitse) toneelspelers, en Melina vindt dat deze er alleen maar op uit is

durch ein Liedchen (Geld) aus der Tasche zu locken ... zu verschleudern, womit man sich und andern eine Existenz verschaffen könnte

waarmee duidelijk naar Wilhelm verwezen wordt, die geen geld wil ophoesten voor Melina's theater-ideëen.

Boek 2, hoofdstuk 12

Woedend verlaat Wilhelm de groep, en wordt even later vervoegd door Philine, die hem smeekt haar niet achter te laten in dit oord van verveling. Hadden zij zich niet op een openbare plek bevonden, hij zou zich waarschijnlijk laten verleiden hebben tot meer dan de belofte, nog twee dagen te blijven.

Wordt vervolgd ...

Boek 2, hoofdstuk 12 (vervolg)

Hij wil haar in huis volgen (ook al riep haar gedrag bij hem weerzin op), maar hij wordt tegengehouden door Melina, wie hij ineens, zonder aarzelen, alle benodigde geld belooft. Dit is echter niet zijn laatste hindernis : Friedrich duikt ineens voor zijn neus op, en vraagt naar

wo ist Mamsell ?

Hij loopt gelijk de trap op. Bij Wilhelm ontwaakt jaloezie, gevolgd door onrust en een onbehaaglijk gevoel, dat hij nog nooit in zijn leven gekend had. Op zijn kamer vindt hij Mignon, maar ook zij kan hem niet tot rust brengen. De onrust drijft hem terug naar buiten, waar de waard een ruiter sprak, die dringende boodschappen af te leveren heeft op het kasteel, alwaar de graaf morgen zou langskomen.

ich muss gleich hinüber auf das Gut, um in der Geschwindigkeit allerlei einrichten zu lassen.

Boek 2, hoofdstuk 13

Wilhelm besluit de harpspeler op te zoeken, om daar enige vertroosting te vinden. Wat hij te horen krijgt aan de kamerdeur :

die Trauer des Unbekannten schloss zijn beklommenes Herz auf.

wollte die Tränen nicht zurückhalten, die des Alten herzliche Klage endlich auch aus seiner Augen hervorlockte

Boek 2, hoofdstuk 14

Wilhelm neemt zich voor, op de weg naar huis, zich terug op te richten uit de neerwaartse spiraal waarin hij geraakt is. De herbergier vertelt hem dat Philine de grafelijke stalmeester versierd heeft.

Melina komt aan met een notaris, om de lening van Wilhelm te bekrachtigen, alhoewel deze laatste nog altijd zijn twijfels heeft.

Nauwelijks is Melina vertrokken, of Wilhelm hoort een verschrikkelijke schreeuw ergens in huis. Door nieuwsgierigheid naar beneden gelokt, ontdekt hij Friedrich, in razernij. Mignon kijkt verbaasd toe, terwijl de herbergier de situatie verklaart. Friedrich was goed ontvangen door Philine, tot de stalmeester opduikt. Friedrich, half-knaap, half-jongeling, wordt jaloers.

(Wilhelm) Er sah sein eignes Innerstes, mit starken und übertriebenen Zügen dargestellt ; auch er war von einer unüberwindlichen Eifersucht entzündet

Laertes mengt zich ook in de discussie, en als wapenmeester gaat hij op weg, om in naam van Friedrich de stalmeester uit te dagen. Deze aanvaardt, maar stelt, vanwege het leeftijdsverschil, een duel met degens voor, die van krijt voorzien zijn. Philine kijkt bij dit alles al breiend toe.

In Wilhelms Seele vollendete indessen dieser Zweikampf die Dartstellung seiner eigenen Gefühlt ...

Hij keurt Philine geen blik waardig, en na het duel

eilte, nachdem er einigemal auf die Gesundheidt der Kämpfer Bescheid getan, auf sein Zimmer, wo sich tausend unangenehme Gedanken auf ihn zudrängten ...

Geelden uit een nabij verleden dwarrelen door zijn hoofd.

wenn er bei Betrachtung seines Zustandes, und indem er sich aus demselben herauszudenken arbeitete, in die grösste Verwirrung geriet.

Door omstandigheden bevindt hij zich nu in een gezelschap, waarin hij zijn wensen kan bevredigen, en zijn oude dromen kan waarmaken.

Aus diesen Verhältnissen sich loszureissen un gleich zu scheiden, glaubte er Kraft genug zu besitzen.

Tenminste, dat gelooft hij toch. Maar er is Melina (zakelijke overeenkomst), en de oude harpspeler, die hem intrigeert. En dan komt Mignon binnen.

"Herr !" rief sie aus, "wenn du unglücklich bist, was soll Mignon werden ?"

Heel emotioneel vertelt Wilhelm haar, dat hij weg moet, waarop beiden in elkaars armen vallen en beginnen te wenen.

..."mein Kind ! ... Du bist mein ! Ich werde dich behalten, dich nicht verlassen !"

De lezer herinnere zich, dat Wilhelm Mignon vrij kocht van een theatergroep.

..."Mein Vater !" rief sie, " du willst mich nicht verlassen ! ... Ich bin dein Kind !"

Voor de deur klinkt het geluid van de harp.

Wordt vervolgd ...

even tussendoor:wat een prachtige bespreking Rutger..adembenemend vind ik jouw uitleg..

Ik lees haast nooit iets over proza..ik ben een poëziemens..maar jouw woorden maken we erg nieuwsgierig..Ik wacht vol spanning op het vervolg..

Opmerkingen 3

Het leven van Wilhelm neemt in dit tweede boek weer enkele wendingen, die niet altijd echt verrassen. De belangrijkste is wel dat hij het koopmansleven voorgoed vaarwel zegt. Bepalend voor deze wendingen zijn een aantal ontmoetingen tijdens zijn laatste handelsmissie. Zo maakt hij kennis met Philine, die deel uitmaakte van een uiteengevallen theatergroep, en met Mignon en de oude harpspeler. Bovendien raakt hij financieel verbonden met het theater, door het voorschot dat hij Melina geeft.

De belangrijkste elementen die deze wijzigingen in Wilhelm teweeg brengen, zijn van innerlijke aard.

Dit tweede boek bevat een aantal, verhaaltechnisch, afgesloten stukken, die als geheel een kleurrijk beeld geven van het leven, zoals dit tot dan toe maar een keer eerder was gebeurd, in Die Leiden des jungen Werther.

Samengevat kan men stellen dat niets gebeurt, zonder dat het in Wilhelm en voor Wilhelm gebeurt.

Der Mensch ist dem Menschen das Interessanteste ... werd al eens eerder bevestigd door Pope, in zijn Essay on Man II,2 : The proper study of mankind is man ...

Wordt vervolgd ...