J.W. von Goethe - Wilhelm Meisters Lehrjahre

Boek 4, hoofdstuk 1

Laertes beklaagt zich over het vertrek van de soldaten. Waarop Philine haar vriend als volgt terechtwijst :

"Lass uns, rief sie, da wir der Zeit nicht lachlaufen können, wenn sie vorüber ist, sie wenigstens als eine schöne Göttin, indem sie bei uns vorbeizieht, fröhlich und zierlich verehren.[/i]

Ook de zwangere vrouw van Melina wordt mee ten dans uitgenodigd, alhoewel Philine haar uiterlijk verschrikkelijk vindt. Laertes probeert haar te sussen :

die Zeit wird ihr schon zu Hülfe kommen

De baron komt enige geschenken brengen van de graaf en gravin, die 's morgens vertrokken zijn, waarna hij zijn opwachting bij Wilhelm en Mignon (die Wilhelm aan zijn plicht herinnert, zijn verwanten op de hoogte te houden van zijn doen en laten) maakt.

Wilhelm weigert het geld van de graaf (die blijkbaar zeer tevreden is met wat Wilhelm allemaal doet (toneel schrijven, poëzie, ...).

Wordt vervolgd ...

Boek 4, hoofdstuk 1 (vervolg)

"Vergeben Sie", versetzte Wilhelm, "meiner Verlegenheit und meinen Zweifeln, dieses Geschenk (door de barones en de gravin gemaakt, en door de graaf gevuld) anzunehmen. Es vernichtet gleichsam das wenige, was ich getan habe, und hindert das freie Spiel einer glücklichen Erinnerung. Geld ist eine schöne Sache, wo etwas abgetan werden soll, und ich wünschte nicht in dem Andenken Ihres Hauses so ganz abgetan zu sein."

Maar aan de andere kant heeft Wilhelm geld gebruikt, hem door zijn vader toevertrouwd om op handelsmissie te gaan. En zijn eer gebiedt hem dus van dit geld, ondanks alle bedenkingen, toch aan te nemen.

Zodra de graaf vertrekt, begint Wilhelm dan eindeljk aan een brief voor zijn verwanten, zonder hierbij in detail te treden over zijn werkelijke bezigheden.

... die Shakespearische Dichtung hatte ihm eine neue Welt eröffnet, und von den Lippen der schönen Gräfin hatte er ein unaussprechliches Feuer in sich gezogen. Das alles konnte, das sollte nicht ohne Wirkung bleiben.

Tijdens het inpakken voor het naderende vertrek maakt Philine nog wat opmerkingen over de graaf, Mignon en de oude harpspeler. Hierover gevraagd geeft zij volgende verklaring :

Der Graf glaubt, dass es zur Illusion sehr viel beitrage, wenn der Schauspieler auch im gemeinen Leben seine Rolle fortspielt und seinen Charakter souteniert ;

De oude harpspeler wil vertrekken, maar Wilhelm probeert hem te overtuigen, toch bij hem te blijven. Hij zal hem altijd beschermen.

De oude drint echter aan, want

das Unglück ereilt mich und beschädigt die, die sich zu mir gesellen ... aber fragen Sie mich nicht, ich gehöre nicht mir zu, ich kann nicht bleiben.

Hij wil zijn geheim niet meedelen, en Wilhelm dringt hierover niet verder aan.

...Die Rache, die mich verfolgt, ist nicht des irdischen Richters ; ich gehöre einem unerbittlichen Schicksale ...

Wilhelm blijft troostende woorden zeggen, en de oude kan antwoorden wat hij wil, steeds worden zijn argumenten door Wilhelm overtroefd.

so herzlich und tröstlich zu sprechen, dass der Alte selbst wieder aufzuleben und seinen Grillen zu entsagen schien.

Wordt vervolgd ...

Boek 4, hoofdstuk 2

Melina hoopt spoedig een nieuwe staanplaats te vinden voor het gezelschap, terwijl Wilhelm gelooft, kwistig met goud te kunnen omspringen, alhoewel

dass er sie in der stattlichen Bilanz, die er den Seinigen zuschickte, schon sehr ruhmredig aufgeführt hatte

Dank zij Shakespeare maakt hij kennis met een prins, Harry, die zich echter in slecht gezelschap ophoudt. Wilhelm beschouwt hem als een ideaal, waaraan hij zijn huidige toestand kan spiegelen. Welk zelfbedrog !

Wij herinneren ons hier de opmerkingen over zijn openheid in het derde boek.

Wilhelm begint zich zeer opvallend te kleden, hierbij o.a. door Philine aangemoedigd. Een echte maskerade !

Hij begint in alles op de prins te lijken, een recht dat hij krachtens zijn vrijgevilgheid meende verworven te hebben. Een van zijn bezigheden is het nabootsen van hun voormalige weldoeners. Wilhelm verwijt hen ondankbaarheid, en wenst

"dass durch eure Äusserungen weder Neid noch Eigenliebe durschiene, und dass ihr jene Personen und ihre Verhältnisse aus dem rechten Gesichtspunkt betrachtet.

Maar, welstand is één ding, en

sie erlauben jedem, seinen Titel, seinen Rang, seine Kleider und Equipage, nur nicht seine Verdienst geltend zu machen."

Men mag het hun (de adel) echter niet kwalijk nemen, men moet er eerder medelijden mee hebben.

Denn von jenem Glück, das wir als das höchste erkennen, das aus dem innern Reichtum der Natur fliesst, haben sie selten eine erhöhte Empfindung ... wir haben nichts als uns selbst ...

en trouw, zoals de dienaar, die zich opoffert voor zijn heer. Iemand uit de groep merkt op, dat de hoge heren eigenlijk niet veel van de kunst, die zij worden verondersteld te beschermen, verstaan.

Favoritisme is het hoge woord.

Wilhelm vergelijkt de kunst met de liefde, of anders, de talenten met de deugd.

Wordt vervolgd ...

Boek 4, hoofdstuk 2 (vervolg)

man muss sie um ihrer selbst willen lieben oder sie ganz aufgeben

Maar, stelt iemand uit de groep

"Unterdessen, bis ein Kenner uns auffindet, kann man Hungers sterben"

Waarop Wilhelm repliceert, dat ieder die zijn taak uitvoert, altijd wel voedsel vindt. Dat wij maar naar ons zelf kijken, voegt hij er aan toe.

Philine geeft de discussie een andere wending door voor te stellen, een stuk op te voeren. Het resultaat is verbluffend, en Wilhelm is vol lof. Hij vindt dat het oefenen geen mechanisch tijdverdrijf mag zijn. Hij vergelijkt de toneelspelers met muzikanten.

Ich wünschte nur, dass das Theater so schmal wäre, als der Draht eines Seiltänzers, damit sich kein Ungeschickter hinaufwagte, anstatt dass jetzt so ein jeder sich Fähigheit genug fühlt, darauf zu paradieren.

Niemand stoort zich aan deze uitspraak, want zij menen allen dat hiermee anderen bedoeld worden. Maar het bestaande systeem, van een groep met directeur, zou moeten afgeschaft worden. Er zou een democratisch gekozen bestuur moeten komen.

"Es ist ein wanderndes Reich", sagte Laertes ; "wir werden wenigstens keine Grenzstreitigkeiten haben."

Onmiddellijk wordt Wilhelm als eerste directeur gekozen, en iedereen gelooft

eine neue Aussicht für die vaterländische Bühne eröffnet zu haben.

Wordt vervolgd ...

Boek 4, hoofdstuk 3

Het trefwoord is Hamlet.

Wilhelm hoopt nu ook met het gezelschap over

das dichterische Verdienst der Stücke

te kunnen discussiëren. Het is niet voldoende, een stuk even te bekijken, en volgens de eerste indruk te beoordelen.

Dies ist dem Zuschauer wohl erlaubt, der gerührt und unterhalten sein, aber eigentlich nicht urteilen will.

Hij maakt een duidelijk onderscheid tussen speler en toeschouwer.

Der Schauspieler dagegen soll von dem Stücke und von den Ursachen seines Lobes und Tadels Rechenschaft geben können.

Hij legt dit uit aan de hand van eigen ervaringen met de Hamlet van Shakespeare. Deze ervaringen berusten op de eigen ervaringen van Goethe zelf.

En iedereen neemt zich voor, zelf een stuk op deze manier te analyseren.

Wordt vervolgd ...

Boek 4, hoofdstuk 4 (geschiedenis van Laertes)

Slechts enkele dagen blijft het gezelschap ter plaatse. Een nieuw avontuurtje van Laertes is voor Philine de aanleiding om Wilhelm uitvoerig te verklaren, hoe Laertes geëvolueerd is tot een vrouwen-hatende man :

binnen vierundzwanzig Stunden war er Liebhaber, Bräutigam, Ehmann, Hahnrei, Patient und Witwer ! Ich wüsste nicht wie man's einem ärger machen wollte.

Maar, stelt Philine,

denn der die Weiber hasst, wie kann der leben ?

Het gezelschap wil verder reizen, wanneer het bericht komt, dat er zich ergens voor hen een troep soldaten bevindt (vriend of vijand is onduidelijk). Het bestuur van de toneelgroep ziet slechts twee mogelijkheden : ofwel blijft men ter plaatse, ofwel wordt een andere weg gevolgd. Wilhelm wil echter de planning niet wijzigen, enkel en alleen op basis van een gerucht. Men neemt wel extra voorzorgen, onder andere door de aankoop van wapens.

De tweede dag van de reis wordt middagpauze gehouden op een reusachtige bergweide.

Wordt vervolgd ...