J.W. von Goethe - Wilhelm Meisters Lehrjahre

Boek 3, hoofdstuk 9

De houding van de baron tegenover de toneelgroep evolueert voortdurend. Eerst tot ieders tevredenheid, maar langzaam komt hierin toch verandering, wanneer hij zijn aandacht vooral tot bepaalde spelers begint te beperken. Hierdoor ontstaat er naijver in de groep. De benadeelden beginnen het de baron onaangenaam te maken in hun gezelschap. Dit wordt er niet beter op wanneer een anoniem spotdicht opduikt. De meningen zijn verdeeld, en ook Wilhelm mengt zich in de discussie.

"Wir Deutschen", rief er aus, "verdienten, dass unsere Musen in der Verachtung blieben, in der sie so lange geschmachtet haben, da wir nicht Männer vom Stande zu schätzen wissen, die sich mit unserer Literatur auf irgendeine Weise abgeben mögen. Geburt, Stand und Vermögen stehen in keinem Widerspruch mit Genie und Geschmack, das haben uns fremde Nationen gelehrt, welche unter ihren besten köpfen eine grosse Anzahl Edelleute zählen ...

... wenn ich mich nicht irre, so ist die erste Klasse der Nation auf dem Wege, sich ihrer Vorteile auch zur Erringung des schönsten Kranzes der Musen in Zukunft zu bedienen ...

Wilhelm neemt het hier duidelijk op voor de adel, alhoewel zijn laatste uitspraak (hier niet geciteerd) tegen de graaf gericht schijnt te zijn (aangezien hij het hierboven aangehaalde gedicht wel kan appreciëren). Aangezien de graaf niet onder mag doen voor zijn gasten, duidt ook hij iemand aan als vermoedelijke auteur van het gedicht. Zo krijgt de pedant de naam een groot dichter te zijn. Waarop deze het plan opvat, net als Philine een kamer in het moderne slot te betrekken. Op een nacht wordt hij echter overvallen, en de graaf is woest. Het voorval wordt echter snel vergeten.

De spelers ondertussen beginnen, nu zij succes kennen, meer en meer eisen te stellen, eisen, waaraan de baron niet kan voldoen.

Wilhelm ondertussen woont, verdiept in Shakespeare, in een kamertje, alleen toegankelijk voor Mignon en de harpspeler. Wilhelm maakt kennis met duizen gevoelens en mogelijkheden. Niets kan hem uit deze roes halen. Aan het alledaagse vindt hij geen plezier, tot Mignon komt vertellen dat een gevangen genomen knaap Friedrich blijkt te zijn (bij denken hierbij even terug aan de stalmeester). Wilhelm komt met hulp van deze laatste succesvol tussenbeide, en zo heeft Wilhelm nu 3 dienaars : Mignon, de harpspeler en Friedrich.

Wordt vervolgd ...

Boek 3, hoofdstuk 10

Philine ondertussen heeft zich al goed genesteld tussen de dames. Vooral de heren (waaronder Wilhelm) gaan over de tong. Philine begrijpt al snel

dass er (Wilhelm) einen tiefen Eindruck auf das Herz der Gräfin gemacht habe

Ook de barones begrijpt dit, en het past haar wel dit te weten, aangezien de gravin haar relatie met meerdere mannen

nicht ohne Missbilligung und ohne sanften Tadel bemerken konnte

Zowel Philine als de barones hebben er dus belang bij, Wilhelm nader te laten kennis maken met de gravin. En op een dag dat de heren op jacht zijn, en 's avonds niet denken weer te keren, wordt Wilhelm geroepen. Philine vangt hem op, en zij steekt een hele redevoering af. Wilhelm is onder de indruk. De barones licht hem dan verder in over het spel dat zal gespeeld worden. Wilhelm wordt in de avondkledij van de graaf gestoken. Hij voelt zich niet op zijn gemak.

Die Furcht, der Gräfin zu missfallen, oder ihr mehr als billig zu gefallen, war gleich gross bei ihm

Toch wijken alle vrouwenbeelden, zoals Mariane en Philine terug voor het beeld van de gravin.

Terwijl Wilhelm op de gravin wacht, gaat de deur open, en de graaf staat in de opening. Hij is echter onmiddellijk weer weg. Of hij iets gezien heeft ? De barones, die Wilhelm uit zijn penibele positie bevrijdt, weet het niet.

Wordt vervolgd ...

Boek 3, hoofdstuk 11

Het lezen van Shakespeare maakt een diepe indruk op Wilhelm. Hij spreekt er over met Jarno.

Sie scheinen ein Werk eines himmlischen Genius zu sein ... Man glaubt vor den aufgeschlagenen Büchern des Schicksals zu steken, in denen der Sturmwind des bewegtesten Lebens saust und sie mit Gewalt rasch hin und wider blättert.

Al zijn voorgevoelens over de mensheid en haar lot, van zijn jongste jaren af, vindt hij in de stukken van Shakespeare vervuld en ontwikkeld. Hij wordt er door aangemoedigd, verdere, en grotere stappen in de wereld te zetten,

mich in die Flut der Schicksale zu mischen, die über sie verhängt sind

Jarno moedigt hem aan, niet te aarzelen.

... und eilen Sie, die guten Jahre, die Ihnen gegönnt sind, wacker zu nutzen ...

Hij wil Wilhelm zeker helpen, indien hierom gevraagd. Hij vraagt zich trouwens af, hoe Wilhelm bij deze troep spelers gesukkeld is. Hij kan hem onmiddellijk een andere plaats bezorgen (die hij zelf ook vervuld heeft).

Ich hab' es oft mit Ekel und Verdruss gesehen, wie Sie, um nur einigermassen leben zu können, Ihr Herz an einen herumziehenden Bänkelsänger (= harpspeler) und an ein albernes, zwitterhaftes Geschöpf (= Mignon) hängen mussten.

Hij stelt Wilhelm voor, rustig over zijn aanbod na te denken, terwijl hij een vriend de hand schudt. Deze zegt Wilhelm dat hij best Jarno's raad opvolgt (hoe deze weet welke raad, en of hij deze weet, is niet zo direct duidelijk), en hiermee ook

die Wünsche eines Unbekannten, der herzlichen Teil an Ihnen nimmt.

Jarno vertrekt met zijn vriend naar het slot,

und überliessen unsern verwunderten Freund seinen eigenen Betrachtungen

Het gesprek met Jarno raakt Wilhelm diep, zeker de opmerkingen over Mignon en de harpspeler.

Alles was du (= Jarno) mir anbieten magst, ist der Empfindung nicht wert, die mich an diese Unglücklichen bindet.

Sindsdien houdt Wilhelm Jarno meer in de gaten. Niet al zijn daden bevallen hem. Hij verdenkt hem er zelfs van, het spotgedicht geschreven te hebben, waarvan de pedant het slachtoffer geworden is.

Eerder toevallig ontdekt Wilhelm wie achter de nachtelijke overval zat. En hij begint alles wat een uniform draagt, te mijden. Uiteindelijk vertrekken de soldaten, Wilhelm vol angst achterlatend (misschien moet mij nu wel ook

seiner schönen Freundin

achterlaten.

Wordt vervolgd ...

Boek 3, hoofdstuk 12

De barones ondertussen, heeft kopzorgen.

Denn das Betragen des Grafen seit jenem Abenteuer war ihr ein völliges Rätsel ... vielmehr war er still und in sich gekehrt.

Zij neemt Jarno in vertrouwen, Jarno, die

ihr entschiedener Freund ist.

Zij besluiten hiervan gebruik te maken om de graaf zo te kneden dat hij zijn vrouw en huisgenoten niet meer tot last is. Tegelijkertijd smeden zij plannen om de gravin verder aan Wilhelm te koppelen.

Melina bereidt zijn vertrek voor, terwijl de anderen van de groep gebaren dat er niets aan de hand is.

Wilhelm maakt ondertussen voor de gravin afschriften van een aantal van zijn teksten.

De prins bereidt ook zijn vertrek voor, en er wordt nog een laatste groot feestmaal georganiseerd. In afwachting van de gasten wordt Wilhelm door de barones en de gravin gevraagd, voor te lezen.

Sooft er die Gräfin anblickte, so schien es ihm, als wenn ein elektrischer Funke sich vor seinen Augen zeigte.

Na het voorlezen spreekt de gravin over hun nakende scheiding (zij vertrekt met de graaf terug naar de stad), en biedt Wilhelm een aandenken uit haar juwelenkist aan.

Bij het afscheid

hielt er, ohne zu wissen, wie es geschah, die Gräfin in seinen Armen, ihre Lippen ruhten auf den seinigen ...

Hierna wijst zij hem de deur, geschrokken van het gebeurde.

"Verlassen Sie mich", rief sie ...

"Fliehen Sie mich, wenn Sie mich lieben !"

Wordt vervolgd ...

Rutger, ik volg het nog steeds hoor al laat ik het niet blijken.

De boeken komen hier echter bij bossen binnen en dan moet 'Wilhelm' weer aan de kant.

Dettie

Opmerkingen 5

Terwijl het verloop van het gebeuren voortverteld wordt, onstaan in boek 3 drie problemen : de adel, Shakespeare, en de betovering van een mooie vrouw. Tot op het einde van de roman wordt het thema van de adel en de burgerij, alsmede hun verschillende bijdragen tot de cultuur verder ontwikkeld. Klaar en duidelijk worden de pedanterie en de onervarenheid van Wilhelm beschreven.

dass es in der Welt anders zugehe, als er es sich gedacht ...

Zijn groei is niet alleen meer leren, maar ook een leren dat een nieuwe richting uitgaat. Dit wordt duidelijk door zijn veranderende toneelopvatting, waarbij Shakespeare een belangrijke rol speelt. Alhoewel volledig onvoorbereid, begrijpt hij toch het wezenlijke van deze Engelse auteur. Dit is te wijten aan zijn opnamebereidheid, aan zijn openheid. Daardoor kan hij ervaring opdoen, en groeien, maar dit brengt ook gevaren met zich mee.

Zo laat hij zich in met de intrigerende barones, hoewel hem dit niet bevalt. Hij onderdrukt ook niet zijn gevoelens, wat vooral duidelijk wordt wanneer Jarno hem zijn gevoelens voor Mignon en de harpspeler verwijt. Hoe slecht hij zich zelf kent, wordt ook duidelijk in zijn relatie tot de gravin.

Goethe zelf zegt op latere leeftijd (1821) dat

hinter den Einzelheiten der Lehrjahre stets Allgemeineres, Höheres verborgen liege