J.W. von Goethe - Wilhelm Meisters Lehrjahre

Ik volg het trouw Rutger en kom er nog op terug

Dettie

Ich auch!

Kim

Alvast bedankt voor de belangstelling, dames. En mocht er nog interesse zijn voor andere werken, ik beschik over een heel ruime bespreking van zowel Faust I als II, die ik binnenkort wat denk te herwerken, en dan, zoals hier, in stukken aan Leestafel denk prijs te geven.

Boek 1, hoofdstuk 13

Wilhelm komt aan bij de afwezige handelsvriend van de familie. Hij vindt er het huishouden in de grootste verwarring. De dochter van de heer des huizes (en stiefdochter van diens echtgenote) is er namelijk vandoor met Melisa, een toneelspeler. De vrouw des huizes scheldt zowel op haar stiefdochter als op diens minnaar.

beklagte mit vielen Worten die Schande, die dadurch auf die Familie gekommen

Wilhelm wordt hierdoor in verlegenheid gebracht.

mit prophetischem Geiste voraus getadelt und gestraft fühlte

Ondanks alles will de vriend Wilhelm niet laten vertrekken zonder hem een nacht onder zijn dank te laten slapen. Wilhelm wordt heftig gekweld die avond. 's Anderendaags ontmoet Wilhelm onderweg de stadsmilitie, die de gevatte gevluchten moet afhalen. Melina had men zelfs in de boeien geslagen.

De dochter wordt voor de baljuw (Amtmann) gebracht, die er helemaal niet van houdt, standjes te krijgen van zijn meerderen. Het meisje (dat nog steeds geen naam heeft !) houdt staande, geen misdadigster te zijn, evenmin als Melina. Wel geeft zij toe, alle geneugten van de liefde gesmaakt te hebben.

als meinen Ehemann angesehen

Wilhelm stelt zich Mariane in dezelfde situatie voor, maar verklaart haar nog moediger.

De verklaringen van Melisa zijn gelijklopend, behalve over de seksuele kant van de zaak.

Beiden worden met elkaar geconfronteerd :

den Streit wechselseitiger Grossmut, die Stärke der Liebe im Unglück

Wilhelm neemt zich voor, in de zaak te bemiddelen. Hij vraagt, en krijgt de toelating, met Melina te spreken.

Boek 1, hoofdstuk 14

Het gesprek tussen Wilhelm en Melina verloopt zeer levendig, en Melina voelt zich reeds terug op vrije voeten, wanneer Wilhelm zijn verhouding tot de ouders van het meisje duidelijk maakt. Het verbaast Wilhelm echter, dat Melina niet meer terug naar het toneel wil, maar eerder opteert voor een burgerlijk baantje :

wenn ich nur eine erhalten kann

Wilhelm vindt dat Melina de verkeerde keuze maakt, waarop deze hem wijst op :

Unterschied, ... zwischen dem Schlimmen und dem Schlimmern ...

Zo leuk is het nu ook weer niet, om toneelspeler te zijn (volgt een uitvoerige omschrijving van zijn eigen ervaringen).

Wilhelm belooft dan maar, bij de ouders van het meisje voorspraak te doen. Hij verlaat Melina, en geeft lucht aan zijn teleurstellingen.

Unglücklicher Melina, nicht in deinem Stande, sondern in dir liegt das Armselige, über das du nicht Herr werden kannst !

Nichts ist auf der Erde ohne Beschwerlichkeit ! Nur der innere Trieb, die Lust, die Liebe helfen uns Hindernisse überwinden, Wege bahnen ...

Du fühlst nicht das zusammenbrennende, zusammentreffende Ganze, das allein durch den Geist erfunden, begriffen und ausgeführt wird ...

Melina begrijpt volgens hem niet, dat er in de mens een betere vonk leeft, die zonder voedsel onder de asse van de dagelijkse behoeften verloren gaat.

De volgende ochtend meldt Wilhelm zich terug bij zijn handelsvriend, en bepleit de zaak van Melina en hun dochter. Er wordt overeengekomen, dat het huwelijk mag plaatsvinden, maar werk willen de ouders niet beloven, ook al pleit Wilhelm er heel vurig voor (hij was zo teleurgesteld de vorige avond, dat hij Melina een terugkeer naar het theater niet wil gunnen). Hoofdreden is dat de stiefmoeder zelf een oogje heeft laten vallen op Melina. Dus, tegen Melina's verlangen in zijn zij verplicht

nach einigen Tagen abreisen, um bei irgendeiner Gesellschaft ein Unterkommen zu finden

Wordt vervolgd ...

Boek 1, hoofdstuk 15

Gelukkige tijden zijn het, die eerste liefdesbehoeften. Wilhelm voelt zich als

einen Bettler ansah, der von ihren Almosen lebte

Backstage verdwijnt dan wel de magie van het theater maar deze wordt vervangen door de veel machtigere toverij van de liefde.

Sie ist eine so starke Würze, dass selbst schale und ekle Brühen davon schmackhaft werden

Volgt een beschrijving van Wilhelms kamer, waar hij zo vele

die ihm zugeteilten tragischen Rollen memoriert und probiert

rollzn ingeoefend heeft, wanneer hij aan Mariane's kamer denkt. En hij denkt aan toneelspelers in het algemeen, en aan het leven in waardigheid dat zij zouden leiden. Wat een verschil

wie sehr stutzte er daher anfangs, ... nebenaus auf Tisch, Stuhle und Boden sah

Ook andere toneelspelers, die wel eens langskomen, spreken niet over het verhevene van de toneelkunst, maar eerder over de mogelijke opbrengsten.

Al deze dingen warrelen door zijn hoofd, terwijl hij naar huis weerkeert. Er wachten hem echter nog meer onaangename dingen : Werner wacht hem op voor een ernstig gesprek (Wilhem bezocht hem de laatste tijd minder en minder, en hij dat eerst dat dit zijn schuld was - maar na enig onderzoek meende hij nu genoeg te weten om er Wilhelm eens over aan te spreken). Het gesprek vindt 's avonds plaats, maar Wilhelm is niet echt voor rede vatbaar :

Du kennst das Mädchen nicht ! Der Schein ist vielleicht nicht zu ihrem Vorteil, aber ich bin ihrer Treue und Tugend so gewiss als meiner Liebe

Werner houdt vast aan zijn beweringen, en Wilhelm verlaat bedroefd zijn vriend. Hij hervat zijn nachtelijke bezoeken, en de gezaaide twijfels verdwijnen als sneeuw voor de zon.

Boek 1, hoofdstuk 16

Wilhelm bereidt een nieuwe reis voor. Hij maakt van een kleine vertraging gebruik, om Mariane een brief te schrijven over een onderwerp dat zij tot nu toe vermeden had (Wilhelms huwelijkaanzoek).

Wir gehören einander an, und keins von beiden verlässt oder verliert etwas, wenn wir füreinander leben.

Mein Herz hat schon lange meiner Eltern Haus verlassen

Ich will nicht unbesonnen ..., mein Plan ist entworfen, und ich will ihn ruhig ausführen

Wilhelm wil zich aansluiten bij de toneelgroep van Serlo, ver weg bij zijn ouders vandaan. Zo kan hij deze stap voor iedereen verbergen.

der ich von der Herrlichkeit des Theaters so eingenommen bin

Wordt vervolgd ...

Boek 1, hoofdstuk 17

's Avonds verlaat Wilhelm vroeger dan gewoonlijk het ouderlijke huis, om Mariane in de armen te vliegen. Door de heftigheid van zijn gevoelens valt hem de wat koele ontvangst niet op. Al snel geeft zij echter te verstaan, dat hij beter vroeg wegging. Hij keert terug naar huis, zonder de brief afgegeven te hebben. Maar hij snakt naar frisse lucth, en gaat weer naar buiten. Onderweg ontmoet hij een vreemdeling, die hem uitnodigt, nog iets mee gaan te drinken. Blijkbaar heeft hij Wilhelm's grootvader, en diens kunstverzameling nog gekend (ten dele verzameld in Italië). Blijkbaar is dze vreemde er mee oorzaak van geweest, dat deze collectie verkocht werd.

Ich erinnere mich einer solchen Person, aber in Ihnen hätte ich sie nicht wiedererkannt.

Wilhelm heeft de verzameling altijd gemist, maar moet toegeven :

dass es gleichsam so sein musste, um eine Liebhaberei, um ein Talent in mir zu entwickeln

Hierop volgt een gesprek over noodlot, noodzakelijkheid, hogere machten en toeval. De vreemdeling stelt

hier ist nur die Frage, welche Vorstellungsart zu unserm Besten gereicht

En :

nur indem sie (= die Vernuft des Menschen) fest und unerschütterlich steht, verdient der Mensch ein Gott der Erde genannt zu wereen

Jeder hat, sein eigen Glück unter den Händen, wie der Künstler eine rohe Materie

Ze nemen afscheid van elkaar, zonder elkaar te kunnen overtuigen, en maken een afspraak voor de volgende dag.

Tijdens de wandeling naar huis ontmoet Wilhelm nog een groepje zangers, die hij (tegen betaling) een serenade laat brengen voor het huis van Mariane, terwijl hijzelf op een bank wegdroomt.

Er verlor sich im Andenken an sie, seine Ruhe ging in Verlangen über, er umfasste einen Baum, kühlte seine heisse Wange an der Rinde ...

Zijn onrust neemt nog toe, wanneer de muziek ophoudt, maar uiteindelijk wordt hij weer kalm. Hij wankelt terug naar huis, maar keert toch nog even weer.

kam es ihm vor, als wenn Marianens Tür sich öffnete und eine dunkle Gestalt herausbewegte.

Maar wanneer hij nog eens omkijkt, is de schaduw verdwenen. Wilhelm is ongerust, en merkt nauwelijks dat de zon opkomt, die hem naar huis drijft.

Thuisgekomen neemt hij de haar "ontstolen" sjaal in de hand. Er valt een briefje van Norberg uit.

Wordt vervolgd ...