Vanaf vandaag schrijftips op Leestafel!

Wat maakt een goede bad guy?

Personages om te haten lijken makkelijk te verzinnen. Denk aan de fascistische koning in een fantasyroman, of de seriemoordenaar in een thriller. Maar wat maakt nou echt een goede bad guy, een waarvan je als lezer gaat twijfelen aan je morele waarden?

In de loop der jaren zijn lezers steeds meer eisen gaan stellen aan bad guys. Vooral één element maakt een hedendaagse slechterik overtuigend: medeleven. Neem voorbeeld aan de vampier Dracula. In elk opzicht lijkt het een moordend schepsel, een entiteit van puur kwaad, tot je ontdekt wat zijn drijfveer is: liefde.

Moreel conflict

Het monster van Frankenstein is een ander voorbeeld. Dit tot leven gewekte wezen ziet er schrikwekkend uit waardoor je hem haast instinctief als kwaadaardig bestempelt. Toch is de wens van het monster enkel om geaccepteerd te worden door zijn omgeving, om vriendschappen aan te gaan en te leven zoals iedereen dat wil.

Zulke tegenstrijdigheden presenteren een dilemma, één waarin de slechterik meestal de verkeerde keuze maakt, maar waar je desalniettemin begrip voor voelt. Dit brengt een conflict bij de lezer teweeg. Aanvankelijk zie je het personage als slechterik, maar met de kennis over zijn ware doel vraag je jezelf af: zou ik niet hetzelfde doen?

Slechte daden uit eigenbelang

Dit is een effectieve methode om een slechterik overtuigend te maken, maar natuurlijk zijn er nog andere manieren. Moordenaars en oplichters kunnen namelijk ook de good guy zijn, de zogenaamde anti-held. Zo kun je stellen dat slechte daden zoals moord en marteling een personage niet per definitie een bad guy maken, tenzij deze daden puur baatzuchtig worden verricht.

Neem Annie Wilkes van Stephen Kings bekende roman Misery. Wilkes is het perfecte voorbeeld van een slechterik die niet meer te redden valt. Ze doet zich na het redden van het hoofdpersonage, de auteur Paul Sheldon, voor als een goed en barmhartig persoon. Ze verzorgt hem zodat hij zo snel mogelijk weer aan de slag kan met schrijven. Hij is namelijk haar favoriete auteur.

Wilkes begint naarmate het verhaal vordert steeds meer ‘symptomen’ van een bad guy te vertonen. Ze doet er alles aan om Sheldon binnen te houden, wil hem zelfs martelen, zolang hij maar blijft schrijven. Puur uit eigenbelang. Dit verhaal keert de situatie om: je ziet het personage eerst als een goed persoon, ontwikkelt medelijden voor haar situatie, tot ze uit wanhoop haar ware identiteit uit de doeken doet.

Goed versus slecht

De ultieme bad guy ligt in het verlengde van Kings personage: een psychopaat waar je niet mee kan onderhandelen. Zulke mensen dragen iets angstaanjagends met zich mee, een vrees voor iets waar je geen controle over hebt. Het enige wat tegen zulke mensen of wezens gedaan kan worden, is een good guy - een tegenpool - om hem te stoppen.

Een goed uitgewerkte slechterik is dus een spiegel van de held. Dit levert conflicterende belangen op die vaak alleen op te lossen zijn met daden. Oftewel, zoals acteur Rutger Hauer eens zei: ‘Van een goede bad guy wordt de good guy ook sterker.’

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Tips om te focussen op je schrijfwerk

Zelfdiscipline is een deugd, één waar zelfs de beste schrijvers moeite mee hebben. Het is dan ook niet gek om hulpmiddelen te gebruiken om jezelf af te sluiten van je directe omgeving. Hieronder vind je enkele schrijftips die je daarbij helpen.

Je eigen stekkie

De één schrijft graag thuis, de ander kiest voor de bibliotheek, weer een ander schrijft het liefst in een café. Probeer ook eens de indeling van jouw (schrijf)kamer te veranderen en aanschouw het effect. Ontdek wat voor jou de meest ideale situatie van jouw eigen plek is (deur open of dicht, kat wel of niet in de kamer, et cetera) zodat je die kunt nabootsen als je ongestoord aan de slag wil gaan.



Geen internet

Sociale media zijn een vloek voor schrijvers. Als je verhaal niet wil vlotten, is de neiging om te kijken wat je vrienden aan het doen zijn moeilijk te weerstaan. En hoe kan dat tegenwoordig beter dan met Facebook en Twitter? Vermijd deze afleiding voordat die al je tijd opslokt. Doe desnoods wat de schrijver Jonathan Franzen deed: de internetverbinding van zijn laptop onklaar maken met lijm.

Kortom, verzet je tegen prikkels die je verleiden contact op te nemen met de buitenwereld; die overleeft het wel een paar uurtjes zonder je.



Geen gsm

Als je niet op Facebook of Twitter te vinden bent, dan verwachten mensen dat je in ieder geval nog via Whatsapp of met een sms te bereiken bent. Je telefoon op stil zetten lijkt de oplossing, maar die is niet zo effectief als je denkt. Als jouw telefoon zich in je gezichtsveld bevindt, is de neiging om je berichten te bekijken namelijk veel groter dan door je ringtone. Zelfs als je niks ontvangt gaan je gedachten onbewust uit naar de mogelijkheid, en dat haalt je uit je workflow.

Leg je telefoon dus uit zicht zodat je hem niet ziet trillen, het scherm niet op ziet lichten en dus de neiging vermijdt om toch even te checken.



Oordopjes en hoofdtelefoons

Iedereen kent het: de boormachine om acht uur 's ochtends, de muzikale buurman van een verdieping lager of de huilende baby aan de overkant. Dan kun je naar de bibliotheek gaan, maar ook fluisterende mensen kunnen een afleiding zijn. Een geluidswerende hoofdtelefoon is een uitstekende oplossing, hoewel je ook altijd oordopjes met muziek in kunt doen.

Muziek en stofzuigers

Veel schrijvers zweren bij muziek. De een zet instrumentale klassieke muziek op om niet afgeleid te worden door tekst, en de ander herhaalt telkens weer dat ene rocknummer om die specifieke emotie te ervaren. Het is niet ongewoon voor een schrijver om een speellijst samen te stellen speciaal voor in de schrijfuurtjes.

Simon Vestdijk deed het anders: hij zette de stofzuiger aan. Het monotone gebrom overstemde wat hem het meest stoorde: de onverwachte geluiden, zoals jengelende kinderen, verkeer of gebonk op de trap.



Routine

Alle zelfdiscipline komt voort uit routine. Het beste hulpmiddel om jezelf in die routine te krijgen, is een schema. Stel van dag tot dag vast wanneer je gaat schrijven en houd je hier aan. Je kunt ook vaststellen wat je die dag gaat schrijven, zodat je je daar op voor kunt bereiden. Hoe langer je deze routine volhoudt, hoe gemakkelijker het wordt die omschakeling te maken.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Acht gouden schrijfregels

Wat is nou dé schrijftip? Waarschijnlijk bestaat die niet. Iedereen schrijft immers anders. Toch zijn er een aantal regels waar iedere schrijver zich aan zou moeten houden.



1. Schrijf nu, herschrijf later

De neiging om stukken te herschrijven is altijd groot. Vermijd dit. Schrijf door tot je een eerste versie hebt. Dan pas breekt de herschrijffase aan, waarin je versie twee, drie of zelfs tien maakt. Dat lijkt misschien een hels karwei, maar het manuscript ligt er dan in ieder geval al.

2. Begin het verhaal met conflict

Verhalen waarbij de lezer direct in de actie stort, wekken de aandacht. De lezer zal zich afvragen wat er aan de hand is, wie de personages zijn, waarom het conflict is begonnen. Deze vragen houden de aandacht beter vast dan wanneer je het conflict stapt voor stap uitlegt.

3. Vertel het verhaal, niet de achtergrond

Vooral in fantasyverhalen ben je als lezer gedwongen door pagina’s achtergrondinformatie te lezen. Vermijd dit waar je maar kunt. Begin het verhaal met de plot en leg door middel van details de achtergrond en setting uit.

4. Verwerk hints en clous

Geef de lezer iets om over na te denken. Dit is vooral belangrijk bij thrillers en detectiveverhalen. Zet de sfeer van het verhaal zo neer dat de lezer het gevoel krijgt waar het verhaal heen gaat of wat er gaat gebeuren, maar er toch niet zijn vinger op kan leggen.

5. Vermijd uitleg

Stel je niet op als een docent. Verwerk details die de omgeving of een situatie uitleggen. Vertrouw erop dat de lezer zelf de rest uitvogelt. Weet je niet zeker of dat goed gelukt is? Laat het verhaal dan proeflezen.

6. Mix plot met emotie

Neem een superheldenverhaal als voorbeeld: een schurk bedreigt een stad en ondertussen raakt de superheld in een persoonlijke relatie verwikkeld. De schurk ziet dit in en gebruikt de situatie tegen de superheld. De plot en emotie worden verweven: redt de held één persoon of een hele stad? Hoewel dit erg doorzichtig is, geldt deze regel bij vrijwel elk verhaal. Het hoofdpersonage maakt altijd keuzes die zowel interne als externe gevolgen hebben.

7. Lees dialogen hardop voor

Als je een dialoog geschreven hebt, lees deze dan hardop voor, desnoods met een vriend. Klinkt het natuurlijk? Is de dialoog überhaupt belangrijk voor het verhaal? Zo ja, kan de dialoog sterker? Wees niet bang fragmenten te schrappen als ze niks toevoegen.



8. Verhalen staan of vallen bij hun details

Zorg ervoor dat de details van je verhaal kloppen. Snapt de lezer het wel bij één of twee details? Leg dan niet meer uit dan nodig. Vermijd overbodige details om te voorkomen dat de lezer in een sleur terecht komt, en doe onderzoek om de waarheid achter de overige details te bevestigen.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Schrijven vanuit je hart

Schrijftips zijn cruciaal om te leren schrijven, maar je kunt er ook onder bedolven raken. Het gevolg: je schrijft met je hersenen, niet meer met je hart. Met deze schrijftips leer je beide manieren te beheersen.

Valkuil - te veel schrijftips

Je hebt net een reeks tipartikels achter de rug en je bent goed op weg in het eerste hoofdstuk van je roman. De titel van het hoofdstuk is pakkend, de eerste zin zit grammaticaal prima in elkaar en de alinea’s volgen elkaar logisch op. Op het eerste gezicht is hier niks mis mee. Toch ontbreekt er iets.

Veel bekende auteurs zijn groot geworden omdat ze schreven met gevoel, en niet omdat hun verhalen grammaticaal uitstekend waren. De tekst moet emotie uitstralen om de lezer te vangen. Als je te streng de regels volgt, schiet je dat doel voorbij. Dan maar geen schrijftips lezen? Jawel, maar hanteer ze in combinatie met jouw gevoel.

Schrijven vanuit je hart

Grammaticale regels, stijlregels en schrijftips zijn cruciaal om te leren schrijven, maar tijdens het schrijven van je eerste versie kun je de teugels wat laten vieren. Als je begint met schrijven, denk dan aan het volgende:

* Wat wil je bereiken?

Sta stil bij het doel van de scènes die je schrijft. Wil je bijvoorbeeld angst overbrengen, of juist humor? Probeer je in te leven in het hoofdpersonage en schrijf op hoe jij denkt dat hij of zij reageert op de situatie.

* Laat het gaan.

Denk niet na over hóe je het gaat schrijven. Schrijf wat je wíl vertellen. Sta gaandeweg niet stil bij spellings- of grammaticale fouten. Bewaar dat voor later.

* Schrijf alleen wat belangrijk is voor de plot.

Er zijn altijd scènes die minder interessant zijn om te schrijven. De woorden vloeien niet meer en je staat bij elke zin stil om te bedenken wat de volgende zin wordt. Bedenk op zo’n moment of de scène noodzakelijk is voor het verhaal. Zo niet, schrappen.

Herschrijven vanuit je hersenen

Zodra je klaar bent, ligt er een rauwe versie van jouw verhaal waar de emotie van af spat. Nu kun je aan de slag met de fouten en onjuistheden die er tijdens het schrijven in zijn geslopen. Tijdens deze herschrijfronde ga je weer helemaal door je verhaal heen en denk je juist na over stijl en grammatica, niet over emotie. Die emotie slijp je als het ware bij. Zodra je aan deze ronde begint, denk dan aan het volgende:

* Laat je werk liggen.

Al is het maar een paar dagen. Na die pauze heb je een frisse kijk op je werk en kun je hobbelige stukken weer strak trekken.

* Print het verhaal.

Lezen vanaf een beeldscherm is vermoeiend. Bovendien zie je veel meer fouten als je het stuk voor je neus op papier hebt. Ook kun je stukken naast elkaar leggen om ze te vergelijken in het geval van consistentieproblemen.

* Pas op voor herhaling.

Sommige woorden brengen veel emotie teweeg. Bedenk echter dat dit veelal persoonlijk is. Lezers zullen wellicht andere betekenissen aan de gevoelswoorden koppelen. Herhaal dus niet te veel, maar probeer synoniemen te vinden.

* Vraag om feedback.

Aan vrienden, familie of proeflezers. Stel gerichte vragen. Komt de emotie over? Zo nee, waarom niet? Wat gaat er mis en wat is de oplossing?

Wees dus niet terughoudend met emotie in de eerste versie. Lezers zullen het juist prijzen als je jezelf kwetsbaar opstelt. En als een scène te persoonlijk wordt, kun je het nog altijd aanpassen tijdens de herschrijfronde.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

He, wat leuk die schrijftips voor blogs. Ik ga ze in mijn oren knopen. Dank!

die blogtips worden volgende week ook hier geplaatst Willeke

Dettie