Vanaf vandaag schrijftips op Leestafel!

Negen problemen en oplossingen voor startende schrijvers

Als schrijver stuit je dagelijks op obstakels die je belemmeren in het schrijfproces. Je wordt afgeleid, je begint te piekeren, je hebt geen zin; al dit stapelt zich op tot één grote last op je schouders. Lees hier negen van zulke problemen en onze tips om er wat tegen te doen.

1. Tijd tekort

Je wil schrijven, maar door je werk, sociale leven en andere hobby’s heb je er geen tijd voor. Los dit op door jezelf aan een simpel schema te houden. Plan hoeveel tijd je per dag of week hebt om iets voor jezelf te doen. Prik een moment als jouw schrijftijd en houd je hieraan. Elke dag 500 woorden schrijven, elke dag minstens 30 minuten aan de slag; wat voor jou maar werkt.

2. Uitstellen

Je gaat zitten, rammelt wat op je toetsenbord, en staat weer op. Nog even dit, nog even dat. De oplossing? Zelfdiscipline. Begin niet elke dag op een willekeurig moment, maar houd je aan een schema. Zet desnoods een wekker klaar. Zolang je jezelf maar dwingt om op dat moment aan de slag te gaan en niet te stoppen.

3. Concentratieverlies

Ben je eenmaal goed bezig, begint iemand een gat in de muur te boren. Zorg ervoor dat je schrijft in een rustige en aangename omgeving. De bibliotheek is een klassiek voorbeeld. Of als je niks tegen muziek hebt: doe een hoofdtelefoon op, zet het volume op max (afhankelijk van de soort muziek) en ga aan de slag. En wederom: houd je aan een schema en breng naasten hiervan op de hoogte.

4. Writer’s block

Probeer niet te snel toe te geven aan een writer’s block. Veel schrijvers geven dit fenomeen de schuld als ze nog maar één dag niks weten te schrijven. Los dit op door ideeën op te doen: lees een boek, kijk een film, ga een gesprek aan met vrienden. Of, wat vaak het beste werkt, zet het werk van je af en ga kort met iets anders verder, bijvoorbeeld jouw blog.

Als de inspiratie alsnog niet wil komen, stel dan een doel. Wat wil je schrijven? Wat betekent dit voor jouw personage(s)? Hoe verloopt de situatie en, nog belangrijker, hoe loopt het af? Beantwoord deze vragen en je hoeft enkel de lege stukken op te vullen. En dat betekent: schrijven, schrijven, schrijven. Schrappen komt later wel.

5. Zelfvertrouwen

‘Waarom zouden mensen mijn werk willen lezen?’ Je hebt het je vast wel eens afgevraagd. Sta echter eens stil bij enkele grote namen, zoals J.K. Rowling. Haar idee van tovenaarsleerling Harry Potter ontwikkelde ze in 1990, in 1997 werd het eerste boek gepubliceerd na enkele afwijzingen en in 1999, na drie gepubliceerde boeken, begon Harry Potter pas bekendheid te verwerven. Het sleutelwoord: doorzettingsvermogen. Ga ervoor en laat je niet afleiden door dat kleine stemmetje.

6. Spel- en taalfouten

Om het maar gezegd te hebben: je hoeft niet perfect Nederlands te kunnen om goed te schrijven. Jouw verhaal moet natuurlijk niet vol taalfouten staan (in dat geval zijn er genoeg cursussen te volgen), maar je hoeft ook geen literaire studie te hebben gevolgd. Stel jezelf de vraag: is dit wat je wilt schrijven? Is dit verhaal het vertellen waard? Zo ja, laat jouw vertelvermogen het dan verkopen, niet jouw taalvaardigheid.

7. Tunnelvisie

Veel schrijvers zitten zo diep in hun verhaal, dat ze vergeten dat lezers soms meer informatie nodig hebben. Vooral bij overgangen kan dit de lezer op de zenuwen werken. Wees bereid een stap terug te doen. Bekijk jouw werk door het oog van de lezer en zoek uit wat er aan scheelt. Vind je dat lastig? Laat het lezen door een vriend, kennis of collega en vraag of hij/zij het snapt (of zet het verhaal op het gratis feedbackplatform Proeflezen).

8. Versimpeling

Het tegenovergestelde komt ook voor: dat je als schrijver bang bent dat de lezer niet snapt wat je bedoelt. Onderschat de lezer niet. Je mag best ingewikkelde verhaallijnen en subplots toevoegen. Geef de lezer wat om over na te denken, dat houdt hem of haar vaak beter vast dan als je het verhaal voorkauwt.

9. Ergernis

Niets is zo vervelend als met tegenzin schrijven. Als die tegenzin om aan de slag te gaan blijft, vraag jezelf dan af waarom je het doet. Veel schrijvers schrijven om het resultaat: hun boek in de vitrine. Maar dat is een minuscuul onderdeel van het hele traject. Zie in plaats daarvan het schrijven zelf als beloning. Schrijven moet immers leuk blijven. Hou van wat je schrijft; pas dan kan je de plezier van het schrijven overbrengen naar de lezer.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

Vijf tips om een ijzersterke speech te schrijven

Of het nu voor een verjaardag is, voor de opening van een nieuw bedrijf of voor een fictief leger in een groots epos, een goede speech is beladen met emotie. En daar stuiten veel schrijvers op het grootste obstakel: hoe voeg je die kracht aan je speech toe?



1. Ken je publiek

Dit is zonder twijfel het belangrijkste element van een speech. Een speech voor vrouwenrechten kan nog zo overtuigend zijn, maar als je die richt aan mensen die zich al bij jouw organisatie hebben aangesloten, breng je niets teweeg.

Informeer voordat je ook maar een woord schrijft wat jouw doelgroep is. Zul je vooral tegen oudere mensen praten, zitten er kinderen in het publiek, welke geloofsovertuiging hebben ze, wil de doelgroep überhaupt wel overtuigd worden, et cetera. Deze factoren bepalen de inhoud van de speech, de lengte, de dosis humor die je toevoegt en, met name, de tone of voice.

Voor een speech in een roman is de kwestie iets ingewikkelder. De speech moet natuurlijk gericht zijn op de groep mensen die in het verhaal wordt aangesproken, maar de emotie moet ook voelbaar zijn bij de lezer. In feite zijn er dus twee doelgroepen die (meestal) op een ander vlak aangesproken moeten worden.



2. Doe onderzoek naar het onderwerp

Als je een speech voor iemand anders schrijft, zal het onderwerp vaak afwijken van je eigen interesses. Verdiep je dus in het jargon (als dat aanwezig is) en zoek situatieschetsen op die je kunt gebruiken in je speech. Hoe meer je over een onderwerp weet, hoe meer emotie je erin kan liggen. Bovendien kun je met de informatie tot nieuwe inzichten komen die je voorheen niet had kunnen bedenken.

3. Gebruik korte zinnen

De hoogtepunten in een speech zijn als actiemomenten in een roman. Gebruik korte en duidelijke zinnen om de spanning op te bouwen. Spreek met woorden die hard en scherp klinken om de aandacht te houden en blijf bij één onderwerp per keer. Bij speeches is het van belang dat de doelgroep niet in de war raakt. Selecteer dus de belangrijkste informatie en behandel deze stap voor stap, zo helder mogelijk.

4. Schets een situatie

Niets helpt ons voorstellingsvermogen beter dan een voorbeeld. Zo zal een speech over immigrantenrechten veel sterker aankomen bij het publiek als je de situatie van Mauro Manuel als voorbeeld hanteert. Verdiep je tijdens het onderzoek dan ook in situaties die sprekend zijn voor jouw doel en herkenbaarheid teweegbrengen bij het publiek.

5. Lees je speech hardop voor

Net als bij proza is een eerste versie zelden de definitieve versie. Bij speeches is het van belang dat je weet hoe de woorden klinken. Lees je speech daarom hardop voor, aan jezelf of aan een vriend, en let op waar de emotie verloren gaat. Is er een fragment waar je telkens over struikelt? Overweeg dan enkele zinnen te herschrijven of te schrappen.

Bekijk met onderstaande links vijf van de beste speeches ooit:

Steve Jobs - Stanford Commencement Speech 2005

www.youtube.com/watch?v=D1R-jKKp3NA

Martin Luther King - I have a dream

www.youtube.com/watch?v=L_YBplucfuk

Barack Obama - Yes we can

www.youtube.com/watch?v=Fe751kMBwms

John F. Kennedy - Ich bin ein Berliner

www.youtube.com/watch?v=hH6nQhss4Yc

Charlie Chaplin - The Great Dictator

www.youtube.com/watch?v=34JIGAMFY1E

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

Tips om een fantasysetting te creëren

Elk verhaal speelt zich af in een door de auteur gekozen wereld of setting, en in fantasy is het creëren daarvan een fikse klus. Met deze schrijftips helpen we je stap voor stap die setting vorm te geven.

Fundamenten

Voordat je een wereld neerzet, moet je de basis duidelijk maken. Met een verhaal in de echte wereld ben je al snel klaar (de aarde is rond, heeft één maan, kent geen magie, et cetera), maar in een sci-fi of fantasy verhaal kan het veel gekker. Denk maar aan De Schijfwereld van auteur Terry Pratchett: een schijfvormige planeet die gedragen wordt door vier olifanten die op de rug van een gigantische schildpad staan.

Je kunt verzinnen wat je wilt, maar bedenk wel dat veel van wat je verzint een reden moet hebben om het logisch te maken voor de lezer. Hoe ingewikkelder de fundamenten, hoe lastiger het is om de lezer vast te houden.

Verschillen

Het belangrijkste om rekening mee te houden is de intuïtie van de lezer. Iedere lezer die jouw verhaal leest zonder eerst naar de omslag of de flaptekst te kijken, zal ervan uitgaan dat het verhaal zich op aarde afspeelt. Wijkt de wereld dus af van het normale, maak dat dan vroeg in het verhaal duidelijk.

Wees daarbij ook niet te trots op je eigen creaties. Heb je een fantastische dierensoort bedacht die je in het verhaal moet stoppen, maar van geen enkel belang is voor de plot? Laat hem er uit. Vertel de lezer wat hij moet weten om de plot te snappen en laat de rest over aan zijn fantasie.

Denk in dit geval ook na over de volgende elementen:

* Ras: bestaan er andere rassen in jouw setting? Hoe zien ze eruit, hoe zijn ze ontstaan, hoe zijn hun fysieke kenmerken tot stand gekomen, hoe steekt hun cultuur in elkaar? Et cetera.

* Technologie: speelt het verhaal zich in 2012 af, maar dan zonder alle technische hoogstandjes die wij kennen? Of zijn het de middeleeuwen, maar vindt iemand bij toeval stoomkracht uit? Wat zijn de gevolgen daarvan voor de wereld, de politiek en de cultuur?

* Magie: is er sprake van magie in de wereld? Zo ja, hoe hanteren de wezens in jouw verhaal die, wat kunnen ze ermee en welke gevolgen heeft dat (gehad) op de wereld? Is er bijvoorbeeld ooit een oven geproduceerd in een wereld waarin een vuurmagiër de normaalste zaak van de dag is?

* Taal: kent jouw wereld een andere taal? Is dat een verloren taal die de hoofdpersonages leren kennen, of spreekt iedereen het al? Dit kun je naar voren laten komen door hier en daar andere woorden te gebruiken, of andere spelling. Wees hier spaarzaam mee zodat je de lezer niet overspoelt met vreemde woorden.

* Maatschappij: hoe is de maatschappij in je verhaal georganiseerd? Heerst er totale democratie, monarchie, anarchie, et cetera. Je kunt ook overwegen een eigen overheidsvorm te introduceren, of hem algeheel weg te laten.

* Religie: waar geloven de volkeren van jouw wereld in? Is er één god of zijn er meerdere? Bestaan die goden echt, of worden de mensen voorgelogen door de heersers/overheid? Wees voorzichtig bij het verzinnen van je eigen religie. Als het teveel lijkt op een bestaande religie, loop je het risico iemand onnodig te beledigen.

Logica

Houd bij elk element in je verhaal rekening met de gevolgen ervan. Als details niet aansluiten op elkaar, zullen lezers dit merken en meteen uit het verhaal getrokken worden. Het gevolg: ze gaan (onbewust) zoeken naar andere inconsequenties. Denk hierbij terug aan het voorbeeld van de vuurmagiër en het bestaan van ovens, of stel je een vliegveld voor in een wereld waarin mensen zelf kunnen vliegen. Dat klinkt niet logisch, tenzij je er een goede reden voor kunt verzinnen die klopt binnen jouw wereld.

Beslis dus wat er anders is in jouw wereld en wat het belang daarvan is in de plot. Een kort verhaal kent doorgaans minder afwijkende elementen. Vaak is het ook handig om meer over je setting te kennen dan dat je laat zien aan de lezer. Aspecten die je niet uitlegt kunnen intrigeren en zelf ingevuld worden door de lezers. Je moet natuurlijk altijd blijven vertrouwen op de fantasie van jouw publiek.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

Zo schrijf je goede bijpersonages

Een bijpersonage dat een sterke indruk achterlaat is bijna even belangrijk als de protagonist. Hij vult de ander aan, levert spanning en conflict en kan voor ontwikkelingen in de plot zorgen. Maar hoe zet je een bijpersonage zo neer dat hij niet te veel aandacht van de hoofdpersoon trekt?

Rechterhand

Er bestaan verschillende soorten bijpersonages. Eén daarvan neemt een aanvullende rol in, namelijk de rechterhand of het hulpje. Hierbij wordt al snel gedacht aan superhelden, zoals Robin het hulpje van Batman is, maar in romans zijn rechterhanden ook vaak aanwezig. Een goed voorbeeld is John H. Watson, de vriend van Sherlock Holmes.

Meestal hebben dergelijke bijpersonages karaktertrekken die afwijken van de hoofdpersoon. Dit kan zorgen voor humor (Holmes die slimmer lijkt door Watsons vragen) of voor conflict (de rebelse natuur van Robin tegenover de zelfdiscipline van Batman). Begin bij het ontwikkelen van een bijpersonage dat als rechterhand dient dus bij de karaktertrekken van jouw hoofdpersoon. Zet ze tegenover elkaar en bouw daar op door.

Linkerhand

Een ander soort bijpersonage is degene die dient als obstakel of ergernis. Let wel, dit is niet de antagonist, maar een personage dat een aanvullend conflict en spanning levert door de hoofdpersoon dwars te bomen. Denk hierbij aan het politiehoofd dat een politieman telkens op zijn vingers tikt, of een overbeschermende moeder. Het laatste geval biedt een extra plotlaag: de moeder valt de hoofdpersoon lastig in zijn missie, maar brengt ook een mate van emotie mee en dient in sommige gevallen als voorbode.

De functie van een tegenstander is het ergeren en dwarsbomen van de hoofdpersoon. Bepaal bij het verzinnen van een dergelijk personage dus wat de zwakke punten van jouw hoofdpersoon zijn, zodat de tegenstander daar op in kan spelen. Dit levert kansen voor jou als schrijver op om de positieve dan wel negatieve karaktertrekken van het hoofdpersonage naar voren te brengen.



Ondersteunend

Een ondersteunend bijpersonage is in feite een combinatie van de linkerhand en de rechterhand. Dit zijn de personages die het leven van de hoofdpersoon illustreren. Denk aan een zus, de kinderen, een goede vriend op het werk, de vriendelijke zwerver waar de protagonist elke dag een praatje mee maakt. Ondersteunende bijpersonages kunnen een belangrijke rol gaan spelen in de plot, al betekent dit wel dat ze uitgediept moeten worden om hen realistisch te maken.

Als een ondersteunend bijpersonage een grote rol gaat spelen (een kind dat ontvoerd wordt, de vriend die het leven van de hoofdpersoon redt), dan zal zijn leven een rol gaan spelen in de plot. Houd er rekening mee dat de lezer verwacht meer over hem te weten te komen, anders voelt de bijdrage van dat personage als toeval aan. Zorg dus dat hij later in het verhaal nog een (onverwachte) rol kan spelen. Vestig daarbij niet te veel aandacht op hem, maar maak hem ook niet zo onbelangrijk dat je hem kunt schrappen.

Uiteindelijk gaat het allemaal om de keuze of een bijpersonage belangrijk is voor de plot. Beslis welke personages belangrijk genoeg zijn voor een naam en welke details je aan ze toekent. Zodra alle bijpersonages op hun plek staan, kan de protagonist zijn of haar verhaal beleven. Voegt een bijpersonage niks toe aan de plot, dan moet je hem schrappen.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Het dilemma van de proloog



Wanneer gebruik je een proloog om jouw verhaal te beginnen? Kan het eerste hoofdstuk niet net zo goed als introductie dienen?

Een proloog kun je gebruiken om:

1. vlug en sfeervol (een deel van) het achtergrondverhaal te introduceren;

2. een gebeurtenis in het verleden of in de toekomst van het verhaal te laten zien om de lezer op het puntje van zijn/haar stoel te zetten, of;

3. een situatie weer te geven vanuit het perspectief van het hoofdpersonage of een bijpersonage, vaak om een fragment van de plot te vertellen dat niet in een ander hoofdstuk past.

Proloog - onzin of zinvol?

Het belangrijkste om te weten, is dat een proloog niet cruciaal is. Zo kun je het beste het achtergrondverhaal verspreiden over de hoofdstukken - vraag je ook af of de lezer die achtergrond überhaupt moet kennen - en kun je de aandacht van de lezer net zo goed trekken met een actievol eerste hoofdstuk.

De derde optie is dan ook de meest gangbare om wel een proloog te gebruiken. Je schrijft dan een scène die los lijkt te staan van het verhaal zelf, en die pas later in het verhaal betekenis krijgt. Hiermee speel je in op de nieuwsgierigheid van de lezer, dus vermijd uitleg en focus je op actie en spanning.

Wil je een proloog voor jouw verhaal schrijven, stel jezelf dan altijd de volgende vragen:

'Als ik mijn proloog ‘Hoofdstuk 1’ noem, loopt het verhaal dan nog soepel?'

Als de proloog chronologisch doorloopt op het eerste hoofdstuk, dan is de proloog het eerste hoofdstuk. Weg met dat woord dus. Is de overgang tussen hoofdstuk één en twee niet goed, misschien kun je die eerste dan juist een proloog maken.

'Heeft de lezer zonder de proloog te weinig achtergrondinformatie bij de start van het verhaal?'

Wees niet bang de lezer in het diepe te gooien; dit willen ze juist. Niets intrigeert meer dan het onbekende, dan het opvullen van de gaten en het oplossen van het mysterie. Gebruik je de proloog dus alleen om informatie vooraf te geven, dan kun je hem per definitie al schrappen.

Als de achtergrondinformatie wel degelijk nodig is, verweef die dan in de eerste paar hoofdstukken. Maak het duidelijk door dialoog, door sfeerbeschrijvingen, door gedachtes van het hoofdpersonage. Wat je ook doet: vermijd infodumps en houd de actie gaande.



'Gebruik ik mijn proloog alleen om de aandacht van de lezer te pakken te krijgen?'

Ook hiervoor kun je beter het eerste hoofdstuk gebruiken. Als je door een chronologische gebeurtenis in de plot gegepren wordt in de proloog en vervolgens pas bij hoofdstuk één aankomt, kan het zijn dat de spanning juist wegvalt. Staat de aandachttrekker los van de beginplot, dan is een proloog wel mogelijk.

Zo wordt in detectiveromans de proloog vaak gebruikt om een moord te laten zien. Dit wordt doorgaans vanuit een ander perspectief gedaan, wat meteen vragen oproept bij de lezer. In dit geval is de proloog de aanleiding voor het verhaal om vertelt te worden.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Zo bouw je een gezonde schrijfroutine op

Schrijf zoveel je kunt, wanneer je maar kunt. Je hoort deze tip vaak, maar is die wel zo effectief? Moeten we een routine waarin schrijven en rust elkaar afwisselen niet meer naar waarde schatten?

Zoveel schrijven als je maar kunt, is te vergelijken met massaproductie: een routineproces dat veel producten oplevert, maar geen variatie biedt. Omdat je telkens hetzelfde doet, is van verbetering dan ook geen sprake. Pas als je gaat experimenteren en je verhalen evalueert zul je leren wat werkt en wat niet.

Wissel schrijven af met rust

Een rustpauze brengt meerdere voordelen met zich mee. Niet alleen creëer je rust in je brein om alle gedachten en verhaallijnen te ordenen, je kunt ook evalueren wat je net hebt geschreven. Wat ging er goed, wat niet en wat valt daar aan te doen? Met rust leer je slechte gewoontes te herkennen die anders onopgemerkt blijven en vastroesten door het herhalingsproces.

Negeer overigens de neiging om te gaan herschrijven in deze pauze. Door te herschrijven maak je gericht gebruik van je brein, een soort tunnelvisie, waardoor je jezelf geen rust biedt en je niet openstaat voor nieuwe ideeën. Bewaar herschrijven voor als de eerste versie af is.

Komt er niets uit jouw pen, maar voelt een rustpauze ook verkeerd omdat je die niet nodig hebt? Misschien schrijf je dan op het verkeerde moment van de dag. Over het algemeen werken je hersenen 's ochtends en 's middags het beste, maar voor sommige werkt 's avonds of 's nachts beter. Vind het perfecte moment om te schrijven en bouw een vaste routine rond dat moment op.

Plan je schrijfroutine

Voor een dergelijke routine moet je weten waar je aan toe bent. Maak een duidelijke planning die je dagelijks/wekelijks consequent volhoudt. Een agenda of whiteboard is in dit geval onmisbaar. Plan de tijd waarin je schrijft en waarin je rust neemt en je zult merken dat je lichaam gaat leren wanneer de inspiratie moet vloeien.

Gebeurt dat niet? Blijf schrijven, blijf rusten, blijf evalueren.

Tip: schrijf en pauzeer altijd in een rustige omgeving. Ruim je bureau op, zet je telefoon en de televisie uit en creëer stilte om je heen (of zet muziek op). Zo kun je ongestoord schrijven en evalueren in een omgeving zonder externe prikkels.

Minder is meer

Met deze routine verbeter je jouw schrijven sneller dan door enkel te produceren. Bedenk dat schrijven een veelomvattend spectrum is; je bent ook aan het schrijven als je onderzoek doet, als je leest, als je andermans werk proefleest, enz. Besef en accepteer dat je altijd zult blijven leren. Zodra je hiervoor openstaat, ga je met sprongen vooruitgang boeken.

Wil je jouw schrijfstijl verbeteren, uniek maken? Wees er dan actief mee bezig door teksten te observeren, te analyseren en ermee te experimenteren. En wees vooral niet bang beïnvloed te raken door anderen; iedereen wordt beïnvloed. Hoe weet je anders wat werkt en wat niet?

Je leert door nieuwe dingen te doen, niet door te herhalen. Je schrijft dan misschien wat minder, maar wat eruit komt is vele malen beter. Daag jezelf uit om wat moeite in het proces te steken en je zult merken dat je in een maand meer leert dan dat je normaal gesproken in een jaar zou doen.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.