Vanaf vandaag schrijftips op Leestafel!

Tips om een verhaal uit te breiden

Kill your darlings is een veelgehoord advies, al is het nooit prettig om te doen. Maar wat als je niet moet schrappen, maar moet aanvullen? Met onze schrijftips leer je jouw darlings te creëren.

Mooischrijverij

Bij het opvullen van een verhaal vervalt menig schrijver al gauw in mooischrijverij: het toevoegen van onnodige details waardoor het verhaal juist zwakker wordt. Vermijd tijdens het opvullen dan ook het volgende:

- uitgebreide uiteenzettingen van de gedachten van een personage (houd ze kort en krachtig en doseer ze);

- een infodump (achtergrondbeschrijving die er niet toe doet of net zo goed in het verhaal verweven kan worden);

- een (sub)plot die geen vorderingen in de ontwikkeling van de personages teweegbrengt;

- een overdaad aan bijwoorden en bijvoeglijke naamwoorden.



Uitdiepen van een plot

Als je een verhaal op wil vullen met nuttige inhoud, zul je meer moeten doen dan woorden toevoegen. Je moet dieper in de plot graven om waarde toe te voegen aan het geheel. Misschien kun je een emotie van het hoofdpersonage dieper uitwerken, wat kan resulteren in een nieuw conflict, of is er aan het begin van het verhaal een detail dat je verder kunt uitwerken.

Probeer één van de volgende elementen in je verhaal te verwerken:

- voeg een relevant subplot toe, één die zorgt voor meer spanning in de aanloop naar de ontknoping of een belangrijke gebeurtenis uitlicht. Voorbeeld: het hoofdpersonage in een detective schiet door in zijn zoektocht naar een seriemoordenaar. Wat brengt zijn obsessie teweeg bij zijn vrouw? Hoe reflecteert dat op de gedachten en handelingen van het hoofdpersonage?

- zoek naar gaten in het verhaal om spanning of een conflict toe te voegen. Zo kun je een detail toevoegen dat bij de ontknoping een verrassing met zich meebrengt, of de emoties van de personages beter in beeld brengt;

toon een achtergrondverhaal in plaats van het te vertellen. Ook wel: show, don't tell. Bekent je hoofdpersonage bijvoorbeeld dat zij vroeger een moord heeft gepleegd? Breng de lezer ernaar toe. Door een dergelijk moment te laten zien, voeg je spanning en emotie toe en voorkom je dat een belangrijk emotioneel moment in een paar regels wordt afgeraffeld;

- voeg omgevingsbeschrijvingen toe die de sfeer verhogen. Hoe zien de muren eruit in een huis waar het spookt, en wat voor geluid maken de voetstappen er? Je scènes worden niet alleen levendiger, sommige details kunnen ook een clou voor een plotelement zijn.

Wees ook niet bang iets nieuws te proberen. Experimenteer met enkele methodes of voeg een onverwachte scène toe aan het verhaal. Wie weet ontstaat er zelfs een geheel nieuw plot.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Zo maak je een schets van je verhaal

Of je nou fictie of non-fictie schrijft, zonder een plan van aanpak stuit je al vlug op problemen. Voorkom dat door eerst een ruwe schets van je verhaal te maken.

Begin

De lengte van een schets hangt sterk af van de grootte van het project. Schrijf je een kort verhaal, dan zijn een paar woorden of zinnen ter uitleg van de scènes voldoende. Gaat het om een volledige roman, dan neemt de schets meerdere pagina’s in beslag. Een schets van een non-fictie verhaal treedt bovendien meer in detail dan een fictief verhaal. Bij fictie kan de plot immers drastisch veranderen door een plotse ingeving, dus is het verstandig niet alles tot in de puntjes uit te werken.

Mindmap

Voordat je jouw ideeën op papier zet, is het verstandig een mindmap te maken om de kern van jouw verhaal in beeld te brengen. Schrijf in het midden van een groot vel papier het overkoepelende ondewerp/thema van jouw verhaal. Schrijf vervolgens gebeurtenissen en ontwikkelingen van al uitgedachte scènes van jouw verhaal op en verbind deze met een lijn aan het thema.

Blijf dit doen totdat je ieder onderwerp dat in je opkomt hebt gehad. Gebruik ook cijfers, symbolen en/of kleuren om gerelateerde onderwerpen te verbinden of in te delen qua belangrijkheid. Met een mindmap breng je niet alleen het doel van jouw verhaal in kaart, je gaat ook verbanden leggen waardoor je plot verzint of juist inziet dat je bepaalde elementen weg kunt laten.

Zodra jouw mindmap af is, kun je beginnen met de schets.

Non-fictie

Schrijf je non-fictie, dan bevat jouw schets veel functionele aanwijzingen voor de plot. Vaak weet je het begin en het einde al en veel van de belangrijkste scènes die daartussen plaatsvinden. Zodra je die scènes op volgorde hebt gezet, kun je de plotgaten opvullen. Hieronder een schema voor een non-fictieschets:

* groepeer de ideeën van de mindmap waar je mee aan de slag wil met bijvoorbeeld kleuren, cijfers of symbolen;

* maak een schets die je gemakkelijk kunt bewerken (bijvoorbeeld in een Word-document) en zet de hoofdstukken/scènes op volgorde;

* voeg bij grote scènes opsommingen toe met omschrijvingen van de belangrijkste gebeurtenissen en ontwikkelingen in de plot;

* schrijf eventueel per scène op wat voor werk je op voorhand moet verrichten (onderzoek, et cetera).



Fictie

Schrijf je fictie, dan zoek je meer de verbreding op met jouw schets. Om de creativiteit tijdens het schrijfproces te bevorderen is het bijvoorbeeld aan te raden scènes niet op voorhand vol te stoppen met details. Orden dus welke scènes waar moeten, maar houd je niet te sterk vast aan je eerste ingeving. Hieronder een schema voor een schets van een fictief verhaal, zoals een roman of kort verhaal:

* werk je hoofdpersonages uit en bepaal hoe ze in verband met elkaar staan, waar ze elkaar ontmoeten in het verhaal en welke rol ze spelen;

* omschrijf de belangrijkste gebeurtenissen die aan het begin en in het midden van je verhaal gebeuren; *

* maak een schrijfplan voor de eerste vier tot vijf hoofdstukken (lees hier meer over een schrijfplan). Laat de rest open voor ingevingen die je tijdens het schrijven van die hoofdstukken krijgt;

* stel het doel van het verhaal en de ontwikkeling die je hoofdpersonage meemaakt vast.

Voor een schets van een kort verhaal kun je bovenstaande punten inkorten. Bij korte verhalen is het vooral belangrijk dat je weet wat je met het verhaal wil bereiken; is het informatief, enthousiasmerend, overtuigend, et cetera. Wees je er ook van bewust dat schetsen niet definitief zijn. Je kunt ze tijdens het schrijfproces aanpassen, of omschrijvingen van scènes toevoegen als je vast komt te zitten. Heb je behoefte aan meer houvast tijdens het maken van een schets of schrijfplan? Gebruik dan de schrijftool Scrivener .

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Zo start je een roman

Het starten van een roman is een torenhoge drempel. Met deze schrijftips kun je alvast een fundering leggen om op terug te vallen.



1. Maak een ‘point of no return’ voor je hoofdpersonage

Hiervoor hoef je nog geen letter op het scherm te hebben staan. Eenpoint of no return kun je plannen. Iedere roman kent een begin, midden en eind, en in het begin vindt altijd een moment plaats waarin het hoofdpersonage besluit zijn of haar reis te ondernemen. In een roman van 250 pagina’s moet dit moment zeker binnen de eerste 50 gebeuren. Alles dat vooraf komt, moet dienen als opbouw naar dat moment.

Om een lezer door die eerste 50 pagina’s te leiden, moet je een basis leggen die de lezer intrigeert, verontroert of verontrust. Zo moeten er hints naar een potentieel probleem voor het hoofdpersonage gegeven worden, moet er duidelijk worden gemaakt wat er gebeurt als het hoofdpersonage faalt en moet de spanning voelbaar zijn, vooral in de scène die leidt naar het allesbepalende conflict.

2. Geef zo weinig mogelijk achtergrondinformatie vrij

Doe dit niet alleen om het verhaal leesbaarder te maken, maar ook om de lezer nieuwsgierig te maken. Als de schrijver zo nu en dan fragmenten van de achtergrondverhalen onthult, kan de lezer telkens een puzzelstukje toevoegen aan het geheel. De lezer wordt aan het werk gezet en beleeft zo een bijna interactieve ervaring.

Bedenk ook dat de lezer niet veel over de personages hoeft te weten om geïnteresseerd te raken. De interesse van lezers komt namelijk voort uit de zienswijze en vooral de motivatie van de personages. Als schrijver wil je de lezer meenemen in een achtbaanrit, en dan werkt het natuurlijk averechts om de rem in te trappen en iets te vertellen wat al gebeurd is.

3. Introduceer vroeg in het verhaal de belangrijkste bijpersonages

Een bijpersonage dat aan het eind een cruciale rol speelt, maar pas een scène daarvoor wordt geïntroduceerd, is een goed voorbeeld van een deus ex machina: een plotse en niet logische oplossing voor het gegeven probleem. Hier knappen lezers ontzettend op af. Onthoud dus dat hoe eerder een personage deel uitmaakt van het verhaal, hoe meer de lezer het als geloofwaardig ervaart als dat personage een belangrijk onderdeel van de plot blijkt te zijn. Daarom kun je dat personage het beste in een ogenschijnlijk onbelangrijke gebeurtenis vroeg in het verhaal introduceren.

4. Schrijf niet wat je weet, maar wat je voelt

Schrijven over onderwerpen waar je van af weet, is goed advies. Het zorgt er immers voor dat de details in het verhaal geloofwaardig overkomen. Maar dat zijn alleen de details, niet de emotie. Een roman staat of valt met een held (en doorgaans een slechterik) en daardoor automatisch met de geloofwaardigheid van zijn of haar emoties. En om een lezer iets te laten voelen, moet je het eerst zelf voelen.

Als je een thriller schrijft en je bent op zoek naar de perfecte omschrijving van angst, graaf dan in je eigen herinnering. Misschien dat je als moeder of vader eens je kind kwijt bent geraakt, al is het maar voor vijf seconden. Ervaar nogmaals hoe dat voelt, en trek dat uitproportie. Wat als je vijf dagen je kind kwijt bent? Wat als het kind gekidnapt is? Bouw door op deze emotie en maak er genadeloos gebruik van.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Vijf manieren om eindelijk je boek af te krijgen

Het blijft vaak bij een idee, dus hoe zet je dat nou om in een roman van 75.000 woorden? Lees hier vijf manieren die bekende auteurs gebruiken om aan hun schrijfquota te komen.

Gebruik tijd als motivatie

Of je nu bij vlagen schrijft of op geplande tijden, houd je aan één regel: blijf telkens minstens een uur schrijven. Sta niet op, laat je niet afleiden en blijf schrijven tot de tijd voorbij is. Zo dwing je jezelf in een routine die na verloop van tijd als natuurlijk aanvoelt. Natuurlijk kun je de tijd zelf bijstellen, hoewel ervaring leert dat een half uur schrijven te kort is.

Gebruik een woordenaantal als motivatie

Ben je bekend met NaNoWriMo? Tijdens de maand november iedere dag minstens 1.500 woorden schrijven. Het is een uitstekende motivatie om de eerste versie van je verhaal op papier te krijgen. Gebruik deze methode nu eens voor het hele jaar. Natuurlijk kun je zelf je quota bepalen, zoals 500, 1.000 of zelfs 3.000 woorden per dag. Zodra je in de routine bent gekomen om dit elke dag te doen, zul je merken dat het dagelijkse woordenaantal vanzelf toeneemt.

Gebruik muziek als motivatie

Muziek werkt vaak als motor voor intensieve handelingen. Veel mensen leggen geen kilometer op de fiets af zonder hun oortelefoontjes in. Maar je creativiteit wordt ook beïnvloed door de toon, het ritme en de sfeer van de muziek. Veel sterauteurs geven aan muziek te gebruiken zodat ze zich in het verhaal of de personages kunnen inleven. Sommigen hebben zelfs een afspeellijst samengesteld voor bepaalde genres of scènes. En waarom niet? Schrijven en muziek zijn allebei afhankelijk van ritme en techniek. Instrumentale muziek is dan ook een aanrader.

Schrijf onchronologisch

Sommige schrijvers moeten van A tot Z schrijven, anders raken ze de draad van hun verhaal kwijt. Toch ziet iedereen wel eens een scène voor zich die pas later in het verhaal plaatsvindt. Schrijf hem op in een apart document of op aparte blaadjes, zodat je er op een later tijdstip verder aan kunt. Een andere manier is om eerst alle scènes in het kort uit te schrijven, bijvoorbeeld op geeltjes, en ze dan in de juiste volgorde te leggen. Als je later eens scènes moet toevoegen, schrappen of herindelen, zal het veel makkelijker gaan.

Schrijf in de flow

De flow is het moment waarin je niet meer van je stoel bent los te rukken, het moment waarvan je zegt: ‘Stoor me niet, ik heb inspiratie’. In de realiteit is dit het moment waarop jij het beste bent ingesteld om te schrijven. Voor sommigen is dit in de ochtend of de avond en voor anderen in een café met een glas whisky. Waar of wanneer verschilt per individu. Experimenteer en bepaal wanneer jouw flow optreedt, zodat je jouw schrijfwerk rond die tijd kan inplannen.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Vijf manieren om een verhaal NIET te beginnen

De eerste zinnen van een verhaal zijn cruciaal, omdat ze de lezer jouw wereld intrekken. Of niet. Dit zijn vijf veelgemaakte fouten.

1. Een droom

Begin je verhaal nooit, maar dan ook nóóit, met een droom. De gebeurtenissen die plaatsvinden in de eerste alinea's worden genadeloos teniet gedaan zodra de schrijver onthult dat het personage droomt. De lezer wordt direct op het verkeerde been gezet, wat niet een prettig begin is. Bovendien stagneert het verhaal, want wat volgt is een tweede introductie.

Bestaat er een uitzondering op deze regel? Wel degelijk, maar dan moet je met een zeer origineel idee op de proppen komen. En dan moet je je afvragen of het niet een gimmick wordt.

2. Een wekker

Waar de lezer voor de gek wordt gehouden bij een droom, wordt hij in dit gevak opgezadeld met een cliché. Een wekker, een tjirpende vogel, een hard geluid waar het hoofdpersonage wakker van schrikt: het is allemaal al eens gedaan. Zo vaak zelfs, dat het meteen een vlek op de rest van je verhaal achterlaat. Meestal is het een voorbode van een langdradige scène waarin het hoofdpersonage wordt geïntroduceerd en diens uiterlijk uitgebreid wordt beschreven (wederom een cliché).

3. Nog meer clichés

Om maar even te voortborduren op bovenstaande alinea: clichés zijn vaak dé reden dat literair agenten en redacteuren stoppen met lezen. Beginzinnen als ‘Er was eens’, ‘Het was een regenachtige dag’ en ‘Lang, lang geleden’ hebben hun tijd gehad. Begin ook niet met een voorgevoel zoals ‘Als ik toen wist wat ik nu wist’ of ‘Vandaag is de dag dat ik sterf’. Dergelijke openingszinnen zijn eens door uitstekende auteurs gebruikt. Als je die overneemt, laat het een zure nasmaak achter bij de lezer.

4. Te veel uitleg

Ook wel een infodump genoemd, en dan nog eens op het slechtste moment. Een verhaal dat begint met een beschrijving van één of meerdere personages, de omgeving of zelfs de wereld veroorzaakt meteen een sleur. De lezer wil verrast worden, wil iets lezen dat de aandacht wekt, iets dat hem vastgrijpt en niet meer loslaat. Beschrijvingen doen het tegenovergestelde: ze stellen je gerust door een veilig kader te bieden waarin spanning geen plek heeft. De lezer kan dat kader echter goed zelf vormen als je hier en daar hints en clous achterlaat.

5. Te veel dialoog

Starten met een dialoog is niet ondenkbaar, maar wel gevaarlijk. De lezer is namelijk nog niet bekend met de personages. Tegen wie hebben ze het? Waar gaat het over? Zit er een diepere betekenis achter, of is het enkel voor de sfeer? Het zijn maar een paar vragen die lezers zich kunnen stellen, omdat ze geen context hebben. Pas als de lezer verder leest, kunnen zijn vragen beantwoord worden. Vaak leest diegene dan terug, wat het verhaal stokt.

De meningen verschillen hier echter sterk over. Veel schrijvers starten een verhaal namelijk graag met dialoog. De lezers worden direct in het diepe gegooid: wie praat er? Wat is er aan de hand? De dialoog vormt als het ware het eerste actiemoment. Toch geldt hier dezelfde regel: limiteer. Als je ervoor kiest te beginnen met een dialoog, beperk je dan tot een paar sterke uitspraken.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Vijf essentiële regels voor thrillers

Thrillers bieden spanning, meestal omdat de schrijver een aantal vastgestelde methodes hanteert. Lees hier schrijftips om deze methodes te hanteren.

1. Conflict

Conflict is hét element dat thrillers gaande houdt. Ook al is de plot reuze interessant, als er niks tussen de hoofdpersoon en de antagonist staat om voor conflict te zorgen, dan is er geen spanning. Een conflict moet daarom in elke scène aanwezig zijn. Zo laat je de problemen opstapelen totdat het lijkt alsof de hoofdpersoon geen kant meer op kan. Dat maakt de ontknoping des te spannender.

Dergelijke conflicten hoeven overigens niet telkens van grote proporties te zijn. De hoofdpersoon kan ook een ruzie hebben met zijn vrouw. Ook al blijkt die ruzie uiteindelijk niks te zijn, het conflict zorgt ervoor dat de personages realistisch overkomen en spanning overbrengt op de lezer.



2. Tijdsdruk

Tijdsdruk is één van de belangrijkste elementen van een thriller. Het is als het ware een tikkende klok in de gedachten van de lezers. Misschien moet het hoofdpersonage een geliefde redden voordat deze wordt vermoord, of moet hij als bankovervaller de politie tegenhouden om zijn partners te beschermen. De lezers zullen op het puntje van hun stoel blijven zitten als het hoofdpersonage telkens op het nippertje een situatie weet op te lossen (of juist niet).

3. Cliffhangers

Een cliffhanger is een plottwist aan het eind van een hoofdstuk. Het woord zegt het al: de lezers blijven hangen aan een plotse ontwikkeling in het verhaal. Een thriller zonder cliffhangers is vrijwel ondenkbaar, hoewel ze toch met mate gebruikt dienen te worden om herhaling te voorkomen. Een cliffhanger is ook een uitstekende manier om een conflict in de volgende scène te introduceren.

4. Wisselend perspectief

In een thriller kijken we voornamelijk door de ogen van de hoofdpersoon; de lezers weten vaak hetzelfde als hij. Om spanning toe te voegen kun je zo nu en dan een scène door de ogen van de antagonist laten zien. Misschien dat de lezer een moord te zien krijgt, of juist door middel van fragmenten erachter komt waarom de antagonist doet wat hij doet. Dit zorgt ervoor dat het ultieme conflict tussen de protagonist en antagonist ingeleid wordt.

De boekenreeks Dexter van Jeff Lindsay is een goed voorbeeld. De lezer volgt in dit verhaal een seriemoordenaar, waardoor de protagonist eigenlijk ook de antagonist is. Zijn moorden worden onderzocht door de politie, waar de lezer af en toe scènes van krijgt te zien. Wordt Dexter gevangen voor zijn moorden, of ontsnapt hij telkens net op tijd?

5. Personageontwikkeling

De belangrijkste personages in een thriller zijn de protagonist en de antagonist. Hoewel dit voor veel genres geldt, is het des te belangrijker voor een thriller. De protagonist (en eventueel zijn dierbaren) moet emotie oproepen bij de lezers zodat ze zich kunnen identificeren. Als het de lezers niks kan schelen wat er met de hoofdpersoon gebeurt, zal er weinig spanning aan te pas komen.

Ook moet de antagonist overkomen als een vijand die onverslaanbaar is; dat zorgt immers voor meer druk op het hoofdpersonage. Personageontwikkeling geldt hier dus voor beide kanten. De protagonist maakt een verandering door zodat hij de vijand kan stoppen, en de antagonist ontwikkelt doordat hij in conflict komt met de hoofdpersoon.

Schrijf dus de antagonist uit als je een thriller gaat schrijven, ook al komt negentig procent van die informatie niet in het boek. Hoe meer je als schrijver over de antagonist weet, hoe duidelijker naar voren komt dat het ook een mens is met een doel.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips