Vanaf vandaag schrijftips op Leestafel!

NaNoWriMo tips - de derde week



We hebben alweer de helft van de National Novel Writing Month gehad. Ben je goed op weg, of moet je nog flink inhalen? Hoe dan ook is dit een goed moment om even aan jezelf te denken.



Vergeet je gezondheid niet

Heb je twee weken lang alleen maar aan NaNoWriMo gedacht? Heb je af en toe een douche laten schieten om nog even die scène af te schrijven? Dat moet natuurlijk kunnen, maar vooral met dit onvoorspelbare herfstweer is de kans groot dat je een verkoudheid of griepje oploopt door onder andere vermoeidheid en ongezond eten.

Doe dus een dutje, ga even sporten en blijf vooral goed eten. De verleiding is groot om iedere dag simpel te eten, maar je kunt ook een grote en gezonde maaltijd klaarmaken waar je een paar dagen mee vooruit kunt. Voorkom dat de vermoeidheid in de laatste twee weken toeslaat, want juist dan is die energie zo belangrijk.



Maak de boel schoon

Als je toch even pauze neemt, is het verstandig om de (eventuele) rommel die de afgelopen twee weken is opgestapeld op te ruimen. Plan een uurtje in om overbodige papieren op te ruimen, je naslagwerken te ordenen, voedselresten in de vuilnisbak te werpen, te stofzuigen en - niet minder belangrijk - een doekje over je toetsenbord en beeldscherm te halen. Breng je schrijfruimte weer op orde zodat je ook rust in je gedachten creëert. Tip: gebruik het SOS-systeem.

Maak een tussensprint

Je hebt inmiddels flink wat pagina's achter de rug. Gebruik dit als motivatie om de tweede helft van de uitdaging tegemoet te gaan. Plan nu (met de eerste tip in het achterhoofd) een middag, avond of zelfs hele dag in waarop je ongestoord kunt schrijven. Op deze dag ga jij meters maken.

Neem wel ieder half uur een pauze. Je put jezelf namelijk erg uit door bijvoorbeeld drie uur achtereen te werken. Verkijk je niet op zo'n pauze; een paar minuten uit het raam staren is doorgaans genoeg om je gedachten op te frissen. Van belang is dat je even van je beeldscherm weg kunt kijken.

Ontspoor het verhaal

Veel deelnemers ervaren dat een onverwachte plotwending een uitstekende methode is om je inspiratie gaande te houden. In sommige gevallen neigt dit naar het absurdistische, waar je dan ook weer voor moet oppassen. Soms is een onverwachte plotwending echter niet genoeg.

Door jouw verhaal te ontsporen kun je een reële verandering teweegbrengen die goed thuishoort in een verhaal. Denk aan de dood van een belangrijk personage, of juist de introductie of onthulling van een personage die haaks tegenover jouw hoofdpersonage staat. De toevoeging zorgt ervoor dat je verhaal 'ontspoort' en een andere sfeer krijgt. Dit kan een geheel nieuwe laag in je verhaal aanbrengen en je voorzien van een frisse dosis motivatie.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op www.schrijvenonline.org/tips

NaNoWriMo tips - de vierde week

De vierde en laatste week van de National Novel Writing Month is aangebroken. Nu is de tijd om een eind te breien aan losse verhaallijnen en in één spurt de 50.000 woorden te bereiken.

Stel je einddoel vast

Je hoort inmiddels naar het einde van je verhaal te werken. Is dat einde drastisch veranderd ten opzichte van je aanvankelijke doel? Dan is het tijd om vast te stellen waar jouw focus deze week moet komen te liggen. Stel daarom een aantal zaken op voorhand vast, zoals: werk je naar een open of gesloten einde? Komen alle plotlijnen samen tijdens de climax, of houd je wat achter de hand voor een epiloog of volgend verhaal? En vooral: met welk gevoel wil je de lezer achterlaten?

Je kunt dit zien als een minischrijfplan voor je laatste hoofdstuk(ken). Veel schrijvers ervaren namelijk een dip in hun inspiratie tijdens de laatste NaNo-week, en een schrijfplan kan je dan een richtlijn geven zodat je niet in de laatste twee dagen vast komt te zitten. Weet je wel al hoe het einde gaat verlopen, dan kan het plan alsnog nuttig zijn om op terug te vallen.

Concentreer je op details

Zit het allemaal niet mee en is je woordenaantal verre van wat het moet zijn? Neem dan een avond rust (nu kan het nog!) en verleg je aandacht naar de details. Struin de laatste paar hoofdstukken af en kies een paar belangrijke scènes uit die beter uit de verf kunnen komen. Ga deze avond alleen met deze scènes aan de slag; beschrijf de handelingen, werk de dialogen realistischer uit en schrap of scherp aan waar nodig. Hierdoor verzamel je niet alleen munitie voor de volgende avonden, je stuit misschien ook op een nieuw idee of onuitgewerkt plotelement.

Maak een overzicht

Een andere methode om je creativiteit bij elkaar te sprokkelen is het maken van een overzicht van je huidige hoofdstukken. Je hebt immers al zoveel woorden achter de rug dat al die hoofdstukken een brij aan scènes lijkt. Stap even weg van je werkplek en pak een groot vel papier. Schrijf hierop wat je tot nu toe geschreven hebt, welke verhaallijnen er lopen, waar de personages zich op dit moment bevinden, enz. Hierdoor scherp je jouw zicht op het verhaal aan en kun je eventueel losliggende eindjes aan elkaar knopen. Wie weet ontdek je zelfs een blinde vlek in de plot waar je mee aan de slag kunt.



Houd je gedachten bij het project

Nu het einde van NaNoWriMo nadert, kunnen akelige gedachten de kop opsteken. Wat als iemand al die ruwe tekst te lezen krijgt? Kan ik dit verhaal ooit aan de man brengen? Maak je hier nu geen zorgen over. Je schrijft met deze uitdaging namelijk een eerste versie, niet een kant-en-klaar publicabel werk. 30 november is dan ook niet 'de laatste dag' van dit project.

Zodra december aanbreekt, is je verhaal er gewoon nog. Het wordt pas gelezen als jij het leesbaar acht. Neem dus een maand of zelfs een jaar om je verhaal bij te schaven, de ruwe randjes weg te werken en een definitieve versie te maken. Maak je dus geen zorgen en probeer nog even van deze laatste week te genieten.

En als je besluit nooit iets met dit verhaal te willen doen, dan zijn alle zorgen voor niets. Brei er een einde aan (of niet) om die 50.000 woorden te bereiken en geniet. Je hebt het gehaald!

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op www.schrijvenonline.org/tips

Vier schrijftips voor karakterontwikkeling van jouw personage

Ieder personage moet een ontwikkeling in zijn of haar verhaal doormaken. Hoe geloofwaardiger deze ontwikkeling, hoe beter je personage - en daarmee het verhaal - uit de verf komt. Wij staan je bij met deze schrijftips.

Teken een karakterboog

Een goede methode om de karakterontwikkeling van je personage te vormen, is door inspiratie op te doen met een goede film. Teken op basis van het hoofdpersonage van de film een boog. Zet in deze boog, beginnend van links, de karaktereigenschappen waar het personage mee begon (ook de negatieve kenmerken) en doorlopend naar rechts de eigenschappen die het personage erbij kreeg, of die veranderden.

Ieder personage overwint iets in een verhaal (doorgaans het conflict). Maakt het personage van de film niet zo zeer een verandering door, dan kun je deze overwinning en de emoties die daarbij komen kijken ook in de boog zetten. Deze karakterboog gebruik je als vergelijkingsmateriaal voor jouw personage. De eigenschappen neem je niet letterlijk over; het gaat om de structuur en het verloop van de veranderingen die optreden in het personage. Zo kun je een karakterboog van jouw eigen personage maken en deze gebruiken om de rode draad van je verhaal vast te stellen.



Koppel conflict aan personageontwikkeling

Het conflict van een verhaal is de bron van spanning. Je brengt die spanning echter moeilijk over als het hoofdpersonage niet op emotioneel verbonden is aan dat conflict. Is het onderzoek naar een moord hét conflict in jouw verhaal, maar is het hoofdpersonage op geen enkel vlak verbonden aan de moordzaak? Dan gaat de lezer zich niet kunnen vinden in het persoange. Oftewel: het personage moet persoonlijk aangesproken worden door dit conflict om herkenning bij de lezer te creëren.

Door het conflict te koppelen aan het personage en/of zijn eigenschappen, zal het personage vanzelf een ontwikkeling doormaken. Hij wordt op emotioneel vlak aangesproken, moet morele of ethische keuzes maken of wordt geraakt in zijn ziel door bijvoorbeeld het verlies van een naaste. Hier zijn veel mogelijkheden, maar wat telt is dat het personage verweven wordt met de plot. Zijn ontwikkeling wordt daardoor de belangrijkste verhaallijn.

Stem bijpersonages af op hoofdpersonage

De bijpersonages in het verhaal zijn doorgaans net zo cruciaal voor jouw hoofdpersonage als het conflict. Zij dienen echter een ander nut, namelijk het sturen van de ontwikkeling van jouw hoofdpersonage. Zij brengen spanning toe door jouw personage tegen te werken, of bieden nieuwe inzichten voor het hoofdpersonage (en de lezer) door hem bij te staan in zijn (morele) dilemma's.

Hoe pas je dit toe? Door ieder bijpersonage dat je verzint op een manier te koppelen aan de ontwikkeling van jouw personage. Je kunt bijvoorbeeld vroeg in het verhaal een personage introduceren die later in het verhaal een cruciale oplossing biedt, of een persoon waar jouw hoofdpersonage altijd op kunt bouwen (zodat je die later uit de weg kunt ruimten om de spanning te verhogen). Heb je personages die niet op zo'n manier iets toevoegen? Schrap ze.

Verlies je personage niet uit het oog

Soms creëer je een geweldige antagonist met een conflict dat zo overweldigend is dat het hoofdpersonage eigenlijk wordt overschaduwd. Hij is dan niet meer het belangrijkste personage van het verhaal, ondanks dat je de reis meemaakt vanuit zijn ogen. Dit is dodend voor het verhaal, omdat de interesse van de lezer zo gemakkelijk verloren gaat.

Denk in zo'n geval terug aan de karakterboog. Dit is het verhaal van jouw hoofdpersonage, en van niemand anders. Als de ontwikkeling van dat personage niet evenredig of sterker is dan die van de antagonist, dan moet je wellicht iets toevoegen of zelfs het perspectief van het verhaal omdraaien. Een goede methode om te testen of jouw personage telkens weer centraal staat, is met het einde van ieder hoofdstuk van het verhaal. Ieder hoofdstuk moet namelijk iets toevoegen (of veranderen aan) het conflict, en dus de ontwikkeling van jouw personage. Zo niet: schrappen.

Door Zara Mansourova en Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Drie schrijftips voor hoofdstukken van jouw boek

Hét doel van hoofdstukken in een roman: de interesse van de lezer vasthouden zodat hij blijft lezen. Met deze schrijftips kun je jouw hoofdstukken aanscherpen om dat te bereiken.

Rond het verhaal af

Er zijn schrijvers die hoofdstukken maar niks vinden. Voor hen voelt het alsof ze gedwongen een cliffhanger moeten verzinnen. Herkenbaar? Laat die hoofdstukken dan voorlopig achterwege en focus je eerst op de eerste versie. Zodra je de reis van A tot Z in kaart hebt gebracht, kun je de letters tussenin (dus de hoofdstukken) stap voor stap indelen.

Het voordeel van deze methode is dat je al bestaande cliffhangers kunt gebruiken als hoofdstukeindes. Je hoeft dan alleen nog maar te bepalen waar die hoofdstukken beginnen, wat meestal aan het begin van de betreffende scène is. Hierdoor krijg je misschien scènes die veel langer zijn dan andere. Is dat het geval, dan moet je toch nieuwe cliffhangers gaan verzinnen. Gelukkig is dat nu veel gemakkelijker omdat je al tot in detail weet wat er gaat gebeuren in het verhaal.

Begin hoofdstukken met een wending

Bepaal je de hoofdstukken liever tijdens het schrijfproces, dan kun je methodisch te werk gaan. Het beste moment om een hoofdstuk te starten, is op het moment dat de plot een wending neemt. Dit kan van alles zijn: een ongeluk, de introductie van een nieuw personage of een gebeurtenis die het plan van het hoofdpersonage op z'n kop zet. Werk je onchronologisch of met verschillende perspectieven, dan kan die wending ook een verandering in locatie, personage of tijd zijn.

Zo creëer je kaders voor jouw verhaal. Je weet waar of waarom de scène begint en doorgaans ook hoe die gaat eindigen, waardoor je binnen dat kader de vrijheid hebt jouw verhaal te doen. Zo kun je jezelf er ook voor behoeden te veel uit te wijden in een scène. Heb je bijvoorbeeld al duizend woorden getypt voordat er iets gebeurt in de scène, overweeg dan die duizend woorden een apart hoofdstuk te maken door een nieuw element (actie) toe te voegen. Die gebeurtenis kan dan het begin van je volgende hoofdstuk vormen.

Eindig hoofdstukken met actie

Stel jezelf bij ieder hoofdstuk de volgende vraag: ‘Als ik dit hoofdstuk nu eindig, is de lezer dan geneigd verder te lezen?’ Zo niet, dan gebeurt er waarschijnlijk niks wat de lezer boeit of zijn aandacht wekt. Vaak vormt het einde van een hoofdstuk de aanleiding naar de wending die in het volgende hoofdstuk plaatsvindt.

Neem het ongeluk als voorbeeld van een wending: in dit hoofdstuk heeft het hoofdpersonage een relatief goede dag achter de rug. Als lezer ben je tevreden, maar omdat niks wijst naar een verandering in de nabije toekomst (het volgende hoofdstuk), ben je niet benieuwd naar de volgende dag. Tot je leest dat het dochtertje van het hoofdpersonage een ernstig ongeluk heeft gehad. En daar eindigt het hoofdstuk. Wat is er gebeurd? Hoe is ze eraan toe? Hoe gaat het personage ermee om? Met deze vragen moet de lezer achter blijven wil je hem vasthouden.

Natuurlijk hoeft een dergelijke cliffhanger niet telkens zo extreem te zijn. Het kan ook subtiel gebracht worden, zoals een uitspraak die op zichzelf onschuldig lijkt maar een onheilspellende factor met zich meedraagt. Zo voorkom je dat je in een structuur terechtkomt waarin de lezer de volgende cliffhanger alweer ziet aankomen. Verras de lezer, doe precies wat hij niet verwacht. Ook zo houd je de spanning in je verhaal.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

Tips om te focussen op je schrijfwerk

Zelfdiscipline is een deugd, één waar zelfs de beste schrijvers moeite mee hebben. Het is dan ook niet gek om hulpmiddelen te gebruiken om jezelf af te sluiten van je directe omgeving. Hieronder vind je enkele schrijftips die je daarbij helpen.

Je eigen stekkie

De één schrijft graag thuis, de ander kiest voor de bibliotheek, weer een ander schrijft het liefst in een café. Probeer ook eens de indeling van jouw (schrijf)kamer te veranderen en aanschouw het effect. Ontdek wat voor jou de meest ideale situatie van jouw eigen plek is (deur open of dicht, kat wel of niet in de kamer, et cetera) zodat je die kunt nabootsen als je ongestoord aan de slag wil gaan.

Geen internet

Sociale media zijn een vloek voor schrijvers. Als je verhaal niet wil vlotten, is de neiging om te kijken wat je vrienden aan het doen zijn moeilijk te weerstaan. En hoe kan dat tegenwoordig beter dan met Facebook en Twitter? Vermijd deze afleiding voordat die al je tijd opslokt. Doe desnoods wat de schrijver Jonathan Franzen deed: de internetverbinding van zijn laptop onklaar maken met lijm.

Kortom, verzet je tegen prikkels die je verleiden contact op te nemen met de buitenwereld; die overleeft het wel een paar uurtjes zonder je.

Geen gsm

Als je niet op Facebook of Twitter te vinden bent, dan verwachten mensen dat je in ieder geval nog via Whatsapp of met een sms te bereiken bent. Je telefoon op stil zetten lijkt de oplossing, maar die is niet zo effectief als je denkt. Als jouw telefoon zich in je gezichtsveld bevindt, is de neiging om je berichten te bekijken namelijk veel groter dan door je ringtone. Zelfs als je niks ontvangt gaan je gedachten onbewust uit naar de mogelijkheid, en dat haalt je uit je workflow.

Leg je telefoon dus uit zicht zodat je hem niet ziet trillen, het scherm niet op ziet lichten en dus de neiging vermijdt om toch even te checken.

Oordopjes en hoofdtelefoons

Iedereen kent het: de boormachine om acht uur 's ochtends, de muzikale buurman van een verdieping lager of de huilende baby aan de overkant. Dan kun je naar de bibliotheek gaan, maar ook fluisterende mensen kunnen een afleiding zijn. Een geluidswerende hoofdtelefoon is een uitstekende oplossing, hoewel je ook altijd oordopjes met muziek in kunt doen.

Muziek en stofzuigers

Veel schrijvers zweren bij muziek. De een zet instrumentale klassieke muziek op om niet afgeleid te worden door tekst, en de ander herhaalt telkens weer dat ene rocknummer om die specifieke emotie te ervaren. Het is niet ongewoon voor een schrijver om een speellijst samen te stellen speciaal voor in de schrijfuurtjes.

Simon Vestdijk deed het anders: hij zette de stofzuiger aan. Het monotone gebrom overstemde wat hem het meest stoorde: de onverwachte geluiden, zoals jengelende kinderen, verkeer of gebonk op de trap.

Routine

Alle zelfdiscipline komt voort uit routine. Het beste hulpmiddel om jezelf in die routine te krijgen, is een schema. Stel van dag tot dag vast wanneer je gaat schrijven en houd je hier aan. Je kunt ook vaststellen wat je die dag gaat schrijven, zodat je je daar op voor kunt bereiden. Hoe langer je deze routine volhoudt, hoe gemakkelijker het wordt die omschakeling te maken.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Vijf tips om spannendere scènes te schrijven

Conflict, zonder meer hét element om spanning in een verhaal of roman te brengen. Iedere scène moet dan ook draaien om een conflict. Met deze schrijftips leer je hoe jouw scènes van spanning voorziet.



Houd de actie gaande

Als schrijver wil je maar één resultaat bereiken: dat de lezer jouw boek niet weg kan leggen. Dit bereik je door iedere scène in jouw boek van actie (conflict) te voorzien. Vermijd lange fragmenten met achtergrondverhalen en zogeheten infodumps, want die worden al vlug saai. Het is niet ongewoon dat een lezer al verveeld raakt na een halve pagina achtergrondinformatie.

Maar pas ook op voor het tegenovergestelde. Als iedere scène hetzelfde opgebouwd is (opbouw, conflict, resultaat) dan wordt jouw verhaal voorspelbaar. Wat jij wil is dat iedere scène een verrassing is; de ene keer word start je middenin de actie, de andere keer verras je de lezer met een nieuwe wending. Houd de lezer op de puntjes van zijn tenen, dan blijft hij ook op het puntje van zijn stoel.



Houd het conflict realistisch

Zodra de actie in een scène op gang komt, moet je het momentum erin houden. Veel schrijvers onderbreken dit - al dan niet bewust - door bijvoorbeeld een dialoog of flashback. Dit leidt de lezer af en trekt hem onmiddelijk uit de sfeer. Bovendien is het onrealistisch.

Want wat gebeurt er met een lezer in een actiescène? In het meest ideale geval wordt hij erin getrokken en verplaatst hij zich in het hoofdpersonage. Hij wordt als het ware het personage, dus maakt hij alles mee zoals het staat geschreven. En als je bijvoorbeeld door een moordenaar achtervolgd wordt, ga je niet terugdenken aan wat je vanochtend hebt gedaan. Je raakt in paniek en neemt niet alles meer helder waar. Reflecteer dat in je schrijfstijl met korte zinnen en onafgebroken actie.

Verweef emotie met plot

Een goed verhaal draait om emotie, of beter: om de ontwikkeling van de emoties van het hoofdpersonage. Hierom bestaan er ook verhalen zonder een fysiek conflict of fysieke dreiging; zolang de personages een reis van A tot Z meemaken, is er plot. Als je toch kiest voor een fysieke dreiging - zoals een moordenaar - zorg er dan voor dat er iets op het spel staat voor jouw hoofdpersonage. Een klassiek voorbeeld is de geliefde die gered moet worden. Zo realiseert de lezer het belang van de dreiging en versterk je de spanning die hij voelt.

Herhaal een plotelement

Herkenning is een effectieve emotie om lezers in het verhaal te trekken. Daarmee bedoel ik niet alleen een personage waarmee je je kunt identificeren, maar ook details die later in de plot terugkeren als (cruciaal) plotelement. Denk bijvoorbeeld aan een bijpersonage dat voor de grap 'over mijn lijk' zegt. Als je die uitspraak lading geeft, lijkt het aanvankelijk niks meer dan een grap, totdat het hoofdpersonage daadwerkelijk 'over zijn lijk' moet gaan om iets te bereiken. Door deze herhaling geef je de uitspraak betekenis en kun je een scène later in het verhaal aanscherpen.

Verberg de gedachten van personages

Als schrijver loont het om de fantasie van de lezer aan te spreken. Onthul dan ook niet op voorhand alle informatie, dan heeft de lezer geen reden om verder te lezen. Denk aan een ruzie tussen twee personages die om verkeerde redenen is ontstaan. Menselijker dan miscommunicatie kan het bijna niet, dus maak niet direct duidelijk waardoor die miscommunicatie is ontstaan. Je zet de lezer dan aan het denken, omdat hij wil uitvogelen waar het mis is gegaan.

Maak de gedachten van jouw personages niet meteen duidelijk, behalve die van het hoofdpersonage (afhankelijk van perspectief). Zeg dus ook niet dat een ander personage verward is, twijfelt of verdriet ervaart, maar laat dat zien via de waarnemingen van het hoofdpersonage (show, don't tell).