Vanaf vandaag schrijftips op Leestafel!

Vier schrijftips om je hoofdpersonage vorm te geven

De lezer moet mee kunnen leven met jouw protagonist. Daarom moet je als schrijver het hoofdpersonage door en door kennen. Om dat te bewerkstelligen, moet je weten wat zijn of haar karaktereigenschappen zijn en hoe die tot stand zijn gekomen. Laten we beginnen bij het begin.

Jeugd

Merendeel van iemands karaktereigenschappen wordt gevormd door gebeurtenissen in diens jeugd. Is hij onzeker? Zo ja, is dat omdat hij gepest is op school of omdat zijn ouders hem nooit beloonden? Heeft hij misschien een trauma opgelopen en wat voor effect heeft dat gehad toen hij volwassen werd? Letterlijk iedere gebeurtenis creëert nuances in de persoonlijkheid van je personage, en als je die gaandeweg het verhaal naar boven weet te halen, laat het personage een realistische indruk achter bij de lezer.

Een methode: werk eerst het personage uit zoals je hem in het verhaal wil hebben. Bepaal zijn interesses, uiterlijk, emoties, politieke voorkeur, karaktertrekken, et cetera. Bedenk vervolgens voor ieder punt hoe dat tot stand is gekomen. Tijdens de uitwerking zul je sommige gebeurtenissen met elkaar in verband kunnen brengen. Speel hiermee tot er een rode draad zichtbaar wordt. Als laatste kun je invulling geven aan de overgebleven gaten. Bedenk wel dat veel van deze eigenschappen en/of gebeurtenissen niet terug gaan komen in het verhaal. Deze kennis over het personage is voornamelijk bedoeld zodat jij, de schrijver, hem overtuigend neer kunt zetten.

Relaties

Denk vervolgens na over de vrienden, familie en liefdesrelaties van het personage. Deze vormen namelijk de basis van de motivatie achter de keuzes van jouw hoofdpersonage. Komt hij uit een groot gezin en is hij daardoor sociaal, of zonderde hij zich altijd af van de familie? Is hij voornamelijk gevormd door de ervaringen die hij met vrienden beleefde, of hield hij zich afzijdig en ontwikkelde hij zijn mening alleen op basis van zijn eigen gedachten? En welk effect hebben die ontwikkelingen op de relatie met zijn geliefde(s)?

Je bent vrij jouw personage te vormen, maar houd er wel rekening mee dat zijn keuzes aansluiten op zijn karaktereigenschappen. Je kunt dit uitwerken door van het heden naar het verleden te werken - kies een eigenschap en verzin daar een verleden bij -, maar je kunt het ook in chronologische volgorde doen. Zo kun je tijdens de uitwerking ideeën opdoen en krijgt je personage misschien een hele andere (en wellicht betere) invulling dan voorheen de bedoeling was. Laat jezelf verrassen!

Werk en hobby’s

Hoewel het voor de plot niet belangrijk hoeft te zijn, is het voor de beeldvorming van de lezer meestal interessant om te weten wat het hoofdpersonage doet voor de kost en waar hij zich in zijn vrije uren mee bezighoudt. Zijn houding in zijn werk kan bovendien reden zijn voor (extra) conflict. Haalt hij geen voldoening uit zijn baan omdat hij weinig heeft bereikt? Die frustratie heeft logischerwijs effect op de relatie met zijn vrouw, wat weer een emotie uit zijn verleden doet opborrelen, en zo gaat het balletje rollen.

Qua hobby’s geldt dezelfde uitwerking: hoe is de hobby tot stand gekomen en om welke redenen beoefent hij die? Maak een hobby overigens vroeg in het verhaal bekend, vooral als het één is die later cruciaal blijkt in de plot. Het is namelijk uitermate onbevredigend om bijvoorbeeld een scène te lezen waarin het hoofdpersonage gevangen zit en plots een vakkundig slotenmaker in zijn vrije tijd blijkt te zijn.

Visie

Als laatste richt je je op de toekomstvisie van jouw personage. Heeft hij heil gevonden in de wetenschap, in een godsdienst, in de liefde? Hebben de ervaringen in het verleden ervoor gezorgd dat hij een pessimistische kijk op het leven heeft, of lacht hij al zijn verdriet weg? Met name zijn houding tegenover het leven, zijn vrienden en zichzelf vormt de sfeer van het verhaal. De lezer kijkt immers het grootste deel van het verhaal met hem mee, dus moet het personage de sfeer uitademen die jij met het verhaal over wil brengen.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op www.schrijvenonline.org/tips

Drie schrijftips om een kort verhaal te schrijven

De kunst van het schrappen komt pas echt tot uiting als je korte verhalen schrijft. Niet voor niks schreef de schrijver Mark Twain eens: 'I didn't have time to write a short letter, so I wrote a long one instead.' Met deze drie schrijftips maak je het jezelf een stuk gemakkelijker.



Volg de rode draad

Voordat je ook maar een letter op papier zet, moet je vaststellen wat het doel van jouw verhaal is. Waarom vertel je precies dit verhaal? Bepaal de rode draad en doe er alles aan die te volgen. Wijk je er van af, dan loop je het risico dat het stuk geen kort verhaal meer is, maar aanvoelt als een hoofdstuk van een groter geheel.

De beste korte verhalen beginnen door een vraag bij de lezer op te roepen. Het antwoord daarop moet dan in de ontknoping, het einde van het verhaal, naar voren komen. Dat betekent niet dat het verhaal een gesloten einde moet hebben. Veel korte verhalen hebben juist een open einde om de lezer tot denken te zetten - en zo zelf op het antwoord te laten komen - of te activeren.



Een scène in het leven van...

Vrijwel ieder kort verhaal is een fragment uit het leven van het hoofdpersonage. Een langere periode overbruggen kan eigenlijk niet, omdat je daar te weinig ruimte voor hebt. Kies daarom een periode - bijvoorbeeld een dag, of zelfs maar één uur - en blijf binnen die grens. Omdat je met een kort verhaal veel minder speling hebt om uit te wijden naar subplot, moet alles wat zich in die periode plaatsvindt iets toevoegen aan de rode draad. Doet dat het niet, dan laat je het weg.

Overigens is personageontwikkeling in een kort verhaal van veel minder belang dan in een roman. Zo laten veel korte verhalen een moment in het leven van één of meerdere personages zien, alleen om een punt duidelijk te maken. Als die scène effectief wordt opgebouwd, dan wordt het doel van het verhaal (informeren, amuseren, tot denken zetten, enz.) vanzelf behaald.



Minder is meer

Een kort verhaal leent zich niet voor uitgebreide beschrijvingen en meerdere verhaallijnen. De situatie moet meteen duidelijk zijn zodat de lezer vanaf de eerste alinea in het verhaal gezogen wordt. Vervolgens moet je de lezer geen moment rust bieden tot aan de ontknoping, waar het verhaal doorgaans eindigt. Schrap ieder woord dat de lezer doet afwijken van dat pad.

Introduceer dan ook nooit te veel personages in een kort verhaal. Ieder persoon voegt immers een nieuwe dimensie toe aan de verhaallijn waar de lezer rekening mee moet gaan houden, en dat komt niet ten goede aan de ontknoping. Je loopt dan het risico het zicht van de lezer te vertroebelen, waardoor de lezer na de ontknoping alleen maar met meer vragen achterblijft dan toen hij begon met lezen.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op www.schrijvenonline.org/tips

Zeven schrijftips voor het slot van jouw boek

Veel mensen zweren bij de openingszin. Maar waar de openingszin ervoor zorgt dat je direct in het verhaal gezogen wordt, zorgt het slot van een roman ervoor dat je in het verhaal blijft lang nadat je het boek hebt weggelegd. Wij geven zeven schrijftips om een spetterend slot te schrijven.

Conflict

Geen verhaal zonder conflict, en geen slot zonder climax. Eindigt jouw verhaal in een confrontatie tussen de protagonist en de antagonist? Zorg ervoor dat deze scène alle voorafgaande conflicten van het verhaal overtreft. Dit is het moment waar jouw lezers op hebben gewacht.

Ontwikkeling

In bijna ieder verhaal maakt de protagonist - en in sommige verhalen ook de antagonist - een ontwikkeling door. Dit kan een innerlijk conflict zijn, zoals een strijd tussen emoties, of een externe factor waar de persoon voor vecht. Ongeacht de vorm van deze ontwikkeling moet de uitkomst ervan naar voren komen in het slot. Een lezer zal zich immers niet bekommeren om een hoofdpersonage dat alles schouderophalend benadert.

Opbouw

Voeg geen nieuwe elementen toe in het slot, zoals een nieuw personage of een vaardigheid waar jouw hoofdpersoon ineens over blijkt te bezitten. Dit kan verwarring of zelfs ontevreden veroorzaken bij jouw lezers, en beide zijn een dooddoener voor de spanning. Alles dat een rol speelt in het slot, moet eerder in het verhaal zijn geïntroduceerd.

Flashbacks

In sommige verhalen word je vlak voor de ontknoping nog even meegenomen naar het verleden. Eerder in het verhaal werkt deze methode, maar als de climax nadert zal de lezer zich er alleen maar aan ergeren. Dit geldt voor ieder obstakel dat de spanning afremt; daar heb je immers genoeg ruimte voor gehad. Dit is het slot. Hier moet het spetteren.

Uitleg

Wat je ook doet, ga niet de les voorlezen. Vooral in thrillers en detectives brengt de ontknoping allerlei clous en verhaallijnen samen, waardoor de puzzelstukjes op hun plek vallen. Veel schrijvers grijpen deze kans aan om de lezer haarfijn uit te leggen wat er nou precies is voorgevallen, en dat is nou precies wat de lezer niet nodig heeft. Vertrouw erop dat jouw publiek de puzzel al stap voor stap heeft afgemaakt. Ze wachten alleen nog op dat ene laatste stukje.

Toeval

Niks is meer onbevredigend dan een ontknoping die de lezer onmogelijk kan zien aankomen. Door het invoegen van een deus ex machina (doorgaans een nieuw, onverwacht element) zeg je als schrijver eigenlijk dat je geen logische oplossing voor het conflict kon verzinnen en het maar op toeval gooit. Vermijd dit te allen tijde.

Climax

Het slot moet ervoor zorgen dat jouw lezer sprakeloos achter blijft, zij het omdat het de lezer bevredigt, ontroert of choqueert. Laat de climax dan ook grootser zijn dan iedere scène die hieraan voorafging. Die laatste impressie moet er immers voor zorgen dat de lezer naar meer gaat snakken; naar jouw volgende boek.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op www.schrijvenonline.org/tips .

Zeven tips om feedback te geven

Opbouwende kritiek geven aan schrijvers is een vak apart en je bent er bovendien veel tijd aan kwijt, al helemaal als je feedback geeft op een roman. Met deze schrijftips maak je het jezelf een stuk gemakkelijker.

Doelgroep

Vraag altijd naar de doelgroep van het verhaal. Je taak als criticus verandert aanzienlijk als je weet dat het verhaal zich bijvoorbeeld louter op kinderen richt. Als de schrijver dit niet laat weten, vraag het dan na zodat je weet waar je op moet letten.

Markeringen

Noteer iedere aanpassing en opmerking. Werk je in Word, zet dan de optie ‘Wijzingen bijhouden’ aan zodat alles helder wordt weergegeven voor de schrijver. Als je op papier werkt, gebruik dan correctietekens (zoals deze) of gebruik een apart vel papier per pagina.

Herschrijf niet

Als je feedback geeft, is het altijd de mening van één schrijver tegen de ander. De neiging om fragmenten van het verhaal te herschrijven omdat ze in jouw ogen dan beter uit de verf komen, zal dan ook vaak aanwezig zijn. Vermijd dit. Heb je commentaar op een fragment of scène in zijn geheel, schrap of herschrijf dan niks, maar geef het kritiek persoonlijk of in een korte omschrijving. Zo voorkom je dat er twee stijlen door elkaar heen gaan lopen.

Geef feedback op het verhaal, niet op de lezer

Schrijven is onlosmakelijk verbonden met de emoties en beweegredenen van de schrijver. Toch moet je als criticus het verhaal los zien te koppelen van de auteur. Geef advies op verhaaltechnieken, spelling en grammatica en op inhoud, niet op de redenen achter het verhaal of op de kwaliteiten van de schrijver.

Begin en eindig positief

Zelfs de schrijver die open staat voor kritiek, is gekrenkt bij het horen van negatieve feedback. Begin daarom met de punten die je goed vond aan het verhaal en werk langzaam toe naar de verbeterpunten. Ter afsluiting kun je een opsomming maken van je kritiek waarbij je eindigt met weer een positief punt. Zo wordt de schrijver zich niet alleen bewust van zijn zwakke kanten, maar weet hij ook waar hij op moet doorbouwen.



Wees duidelijk

Niets is vervelender voor een schrijver dan te horen: ‘Het was wel goed,’ of: ‘Ik kwam er niet helemaal in’. Als criticus is het jouw taak om aan te duiden waarom iets goed werkt of juist niet. Geef aan waar het verhaal begint te rammelen, hoe dat jouw leeservaring beïnvloedt en biedt vervolgens oplossingen. Hoe specifieker je bent in je kritiek, hoe gedetailleerder de schrijver het probleem kan aanpakken.

Wees reëel

Beloof niet het onmogelijke. Schrijvers zijn vaak dolenthousiast als je hun verhaal na wil kijken en vragen vaak of je het nog eens wil doen na de eerste revisieronde. Stel grenzen als het je veel tijd en moeite kost, of onderhandel over een vergoeding.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op www.schrijvenonline.org/tips

Goede tips.

Voor jou ook bruikbaar denk ik, jij beoordeeld wel eens wat op verzoek volgens mij.

En in grote lijnen geldt het ook voor recenceren trouwens.

Heeeel af en toe gebeurt het wel eens Willeke dat iemand vraagt of ik het boek vooruit wil lezen en van commentaar wil voorzien.

Dat is nog best lastig, vooral als diegene eigenlijk liever geen commentaar wil hebben.

Ja recenseren is in feite ook kritiek natuurlijk.

Dit jaar is er trouwens weinig kritiek want ik lees tot nu toe bijna allemaal goede boeken.

Dettie