Vanaf vandaag schrijftips op Leestafel!

Acht plotfouten – en hoe die te voorkomen

Je hebt de eerste versie van jouw manuscript klaar, maar toch scheelt er iets aan. Lees hier acht plotproblemen waar je in de revisieronde op kunt stuiten en hoe je die kunt oplossen.

1. De plot is niet origineel

Lees je manuscript in zijn geheel door. Kom je fragmenten tegen die niet origineel aanvoelen, alsof je ze eerder hebt gezien in een film of gelezen in een boek? Noteer deze fragmenten, bijvoorbeeld in de kantlijn, en behandel ze stap voor stap.

Bij kleinere fragmenten is het verstandig om te brainstormen over hoe de situatie anders kan lopen, maar toch het beoogde effect teweegbrengt. Bijvoorbeeld: ziet het hoofdpersonage dat iemand berooft wordt? Bedenk tien acties die zij kan ondernemen en kies de meest onverwachte, of degene die de meeste problemen kan veroorzaken (want met problemen creëer je conflict). Als de plot in zijn geheel onorigineel oogt, leg het dan voor aan een proeflezer en bespreek alternatieven.



2. De plot is voorspelbaar

Op bepaalde vlakken gaat een voorspelbaar plot hand in hand met een onorigineel plot. Je gebuikt plotelementen die al talloze keren door andere auteurs zijn gebruikt, of je geeft te veel informatie weg waardoor de lezer al vlug de puzzelstukjes op hun plek legt. Om dit te voorkomen moet je ervaring opdoen. Als je niks van detectiveverhalen weet, zul je veel eerder een plot onverwacht vinden dan als je het genre al twintig jaar leest. Je moet met iets nieuws op de proppen komen.

Toch recyclet iedereen plot, want er is vrijwel niks meer te bedenken in deze wereld wat niet al gedaan is. De truc is om één van die plots te benaderen vanuit een nieuwe invalshoek, of met een schrijversstem die dusdanig fascineert dat je het boek niet weg wil leggen. De voornaamste tip is hier: lees veel en kijk films of series om ervaring op te doen zodat je leert een plot uit te diepen.



3. De plot heeft een overdaad aan conflict

Stel: je leest een boek dat bomvol actie zit. Er zijn bijna geen rustmomenten, waardoor je in een soort achtbaan van plotwendingen terechtkomt. Het advies luidt vaak dat je aan het begin van een hoofdstuk middenin de actie moet beginnen, maar dat betekent niet dat je de lezer geen rust moet bieden. Lees boeken van bekende auteurs en stel vast waar zij de actie laten sudderen of zelfs eindigen. Doen ze dat met dialoog? Of misschien met een kijk in de gedachten van het hoofdpersonage? Bepaal vervolgens wat het beste in jouw verhaal past en verweef dat met de momenten van actie.

4. De plot is niet boeiend

Het tegenovergestelde zie je ook vaak. Je beschrijft bijvoorbeeld zoveel voorgeschiedenis van de personages of de setting dat de lezer verveeld raakt. Dit gebeurt ook als je een subplot in het verhaal probeert te verwerken die eigenlijk niks toevoegt aan het geheel. De lezer zal het als ballast beschouwen en interesse verliezen. Schrap in dat geval de scènes die niet thuishoren in het verhaal en zorg ervoor dat je de lezer weer terug in de hoofdplot krijgt.

5. De plot is te complex

Veel schrijvers hebben de neiging om ieder subplot die ze verzinnen toe te voegen aan hun verhaal. Zo ontstaan er allerlei verhaallijnen die halverwege het verhaal culmineren in een chaotische brij. Als de lezer rekening moet houden met al die subplots, dan legt hij het boek al vlug weg. Het verhaal wordt te onduidelijk. Voorkom dit door een samenvatting van je verhaal te schrijven en lees die hardop voor, het liefst aan iemand die het verhaal nog niet kent. Begrijpt de ander het, of ben je hem op de helft van je uitleg al kwijt? Schrap de subplots die voor onduidelijkheid zorgen en houd de aandacht op de hoofdplot.

6. De plot verloopt niet logisch

Soms verloopt het verhaal tijdens het schrijven anders dan je aanvankelijk had gepland. Flashbacks of flashforwards kunnen hun intrede doen en plots is het verhaal lastig te volgen. Keer dan terug naar de tekentafel en schrijf alle scènes in het kort uit, bijvoorbeeld op briefjes of post-its. Plaats ze op een voor jou logische volgorde en bedenk hoe een lezer dit zou ervaren. Zo kun je vaststellen waar de plot de mist in gaat en kun je scènes verschuiven of zelfs schrappen om alles weer op één lijn te krijgen.

7. De plot komt niet overtuigend over

Soms scheelt het niet aan de verhaallijnen, maar aan de personages of de beschrijvingen. Een proeflezer geeft aan dat ze zich niet kan identificeren met het hoofdpersonage, of misschien vindt ze dat de spanning in sommige scènes ontbreekt. Stel dan vast waar de plot afneemt in kracht. Houd dit bij in je notities, zodat je tijdens een herschrijfronde deze fragmenten kunt versterken. Misschien moet je in dit geval juist verhaallijnen toevoegen, of wat extra dialoog aan een nu oppervlakkig personage geven.

8. De plot heeft een onbevredigend einde

Ieder verhaal bouwt op naar de climax, maar die kan soms verkeerd uitpakken. Alle verhaalelementen kloppen, de spanning is goed, maar zodra het moment daar is, voelt het alsof de plot in diggelen valt. Lees de scène goed door en ga na wat er mis is. Heeft het hoofdpersonage haar doel bereikt, of kun je haar nog een stapje verder laten nemen? Of is de climax van het verhaal juist niet duidelijk genoeg en moet je meer hints toevoegen in het verhaal? Vaak komt een slecht einde tot stand omdat er iets eerder in het verhaal ontbreekt.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

De vijf meest voorkomende problemen van beginnende schrijvers

Wie kent het niet: je zit achter je bureau te staren naar het beeldscherm. De wil is er, maar de inspiratie laat op zich wachten. Zelfs de grootste schrijvers lijden hieronder. Wij hebben de vijf meest voorkomende problemen van beginnende schrijvers opgesomd.

1. Het ‘nog even dit klusje doen’-syndroom.

Hoe vaak horen we het wel: ‘Ga zitten en begin!’. Het klinkt zo simpel, maar in de praktijk is er altijd wel iets wat je tegenhoudt: nog even de afwas doen, nog even boodschappen halen, nog even het bureau opruimen zodat alles netjes staat. Voor je het weet is het avond en moet je alweer gaan slapen. Ook bloggers ervaren dit probleem, omdat ze opzien tegen het schrijven van een roman. Het is dus een dieperliggend obstakel. Een verhaal van tig bladzijdes lijkt immers een haast onmogelijke taak tegenover een blog. Toch blijft de oplossing staan: begin. Typ wat woorden, schrijf wat je denkt, ook al is het niks; zolang je maar begint. Inspiratie volgt vanzelf.

2. Schrijven kost tijd

Voordat schrijvers überhaupt aan schrijven toekomen, stuiten ze op een algemeen probleem: de dag is te kort. De meeste schrijvers kunnen niet leven van hun schrijfwerk, dus een full-time baan ernaast is niet meer dan normaal. Sociale contacten onderhouden gaat doorgaans ook voor en het huis (en jezelf) schoonhouden is veelal geaccepteerd als gedrag dat simpelweg voorrang heeft. Voor veel mensen is schrijven echter meer dan een hobby. Het kan zelfs als werken aan voelen, waardoor je al snel liever even tv gaat kijken of een boek wil lezen. Schrijven kost tijd en die tijd moet je maken. Kies een avond per week of een weekend uit waarin je alle tijd voor jezelf neemt en houd dat in de routine.

3. De eerste versie is altijd fout

Enthousiasme, een valkuil van veel beginnende schrijvers. Op zichzelf is het geen slechte eigenschap – koester het, want het is het middel om anderen te overtuigen van jouw verhaal – maar het kan er ook voor zorgen dat je je niet bewust bent van fouten of eigenaardigheden in het verhaal. Als een tekst voor het eerst naar een redacteur, uitgever of agent gaat, moet er altijd iets in veranderen. Misschien moet een overgang anders, kan die scène beter eerder in het verhaal plaatsvinden of moet dat stuk gewoonweg geschrapt worden. ‘Kill your darlings,’ zeggen we ook wel. Vertrouw anderen op hun professionaliteit; zij bekijken het immers vanuit het perspectief van de lezer, degene voor wie jij het schrijft.

4. Geen enkel stuk is perfect

Het tegenovergestelde kan ook voorkomen: je blijft een hoofdstuk maar herschrijven totdat het - in jouw ogen - perfect is. Maar dat is het nooit. Vaak uit zich dit in een dilemma, zoals het toevoegen of juist weglaten van een gedeelte of beschrijving. In die zin voelt het stuk nooit ‘af’ aan. Natuurlijk is er altijd ruimte voor verbetering, maar lezers zullen dit probleem in de laatste versie van jouw verhaal niet zien. Negeer dus dat knagende gevoel, want er komt altijd een moment waarop je jouw verhaal los moet laten. Streef niet naar perfectie, want aan ieder verhaal valt wel iets op te merken. Zoals Leonardo da Vinci ooit zei: ‘Art is never finished, only abandoned.’

5. Er zijn altijd betere schrijvers

Veel schrijvers kampen met onzekerheid. Omdat je weet dat er toch altijd betere schrijvers zullen zijn, praat je jezelf aan dat het een goede reden is om maar gewoon niet te beginnen. Maar bedenk dat ook de beste schrijvers twijfelen, dat ze hun eigen teksten nooit goed genoeg vinden. Hoe beter je wordt in iets, hoe meer fouten je in je werk gaat ontdekken. Toegeven aan de onzekerheid kan erg destructief werken. De eerste stap om ermee om te gaan en te leren van fouten, is door te weten dat je niet de enige bent die zich zo voelt. Laat die twijfels links liggen en schrijf door. Schrappen en herschrijven kan altijd nog.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op Schrijven Online.

www.schrijvenonline.org/tips

Het perfecte moment om te schrijven

Wanneer komt je boek uit? Het is een gevreesde vraag onder auteurs, één die doorgaans wordt beantwoord met: ‘Ooit’. Maar wanneer is ooit? Met deze schrijftips kun je hét moment in jouw routine vinden om te schrijven.

Schrijven kost moeite

Schrijven kost energie, zowel mentaal als emotioneel, waardoor je vaker dan niet vermoeid achter je computer vandaan stapt. Iedereen die schrijft kent leukere bezigheden die minder moeite kosten, van televisie kijken tot het volgen van Facebook. Voel je dan ook niet slecht als je zulke activiteiten boven schrijven verkiest, dat is niet meer dan logisch.

Veel schrijvers praten dit goed met het excuus: ‘Ik wacht op inspiratie’. Zij beseffen niet dat iedere schrijver, ook de grote bekende, misschien maar één procent van alle dagen dat ze schrijven echt inspiratie hebben. De dagen dat je tien pagina's volschrijft zijn nu eenmaal zeldzaam. Op alle andere dagen kun je niks anders doen dan jezelf aan het werk zetten. Zodra je daar een routine in vindt, komt de discipline vanzelf.

Schrijven is privacy

Sommige schrijvers kampen met het probleem dat ze geen eigen plek hebben om aan de slag te gaan. Schrijven is immers een privéactiviteit, iets dat je alleen kunt doen als je op je gemak bent. Wetende dat andere mensen over je schouder mee kunnen lezen is dan ook moordend voor je creativiteit. Zelfs de gedachte eraan zorgt voor een concentratieprobleem.

De oplossing: wacht niet tot je familie de deur uit is, of totdat de stratenmakers eindelijk klaar zijn. Zoek naar dat plekje waar je in totale rust kunt schrijven. Voor veel schrijvers begint de zoektocht bij de bibliotheek, maar het kan ook in het park op dat ene bankje waar nooit iemand zit, of op het dak waar je alleen de wind hoort suizen. Wil je toch echt liever binnen schrijven, dan zijn geluiddempende hoofdtelefoons een uitstekende oplossing.

Schrijven kent deadlines

Voor veel mensen is schrijven een hobby, iets wat je doet als je er zin in en tijd voor hebt. Toch zul je ook als serieuze schrijver vaak de neiging hebben je schrijfwerk uit te stellen Er zit namelijk geen deadline aan, geen hulpmiddel om je gevoel van discipline aan te wakkeren.

De enige manier om dit te verhelpen, is door zelf deadlines te stellen. Plan iedere week een bepaald aantal uur in om te schrijven en stel een quotum, zoals 3000 woorden aan het eind van de week. Met een beetje volharding wordt dit gewoonte en zul je zelfs regelmatig over je quotum heengaan. Lukt het je alsnog niet de discipline te vinden, dan kun je hulp van buitenaf inschakelen. Denk aan een redacteur of literair agent. Vraag hun een deadline te stellen zodat er daadwerkelijk haast achter je schrijfwerk komt.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op www.schrijvenonline.org/tips

Zo start en eindig je een hoofdstuk

Het voornaamste nut van hoofdstukken in een roman: ervoor zorgen dat de lezer geïnteresseerd raakt en door blijft lezen. Met deze schrijftips kun je een goed begin en einde aan een hoofdstuk breien.

Rond het verhaal eerst af

Sommige schrijvers vinden korte hoofdstukken maar niks, omdat het lijkt alsof ze gedwongen een cliffhanger moeten verzinnen. Is dat voor jou het geval, laat de hoofdstukken dan voor nu achterwege en schrijf eerst het verhaal af. Met die eerste versie kun je het verhaal als een geheel zien, die je dan stap voor stap in hoofdstukken kunt indelen.

Je kunt de hoofdstukken ook tijdens het schrijven bepalen. Werk dan eerst het verhaal in grote lijnen uit en begin pas te denken in hoofdstukken zodra je goed op weg bent met het uitschrijven. Heb je al hoofdstukeindes in gedachten hebt, markeer dat stuk. Zodra je klaar bent met de eerste versie kun je de markeringen weer opzoeken en bepalen of de hoofdstukeindes nog steeds werken.



Begin hoofdstukken op het moment van een wending

Over het algemeen start een hoofdstuk op het moment dat er een verandering plaatsvindt. Zo'n verandering kan veel omvatten, zoals een overgang tussen locaties, een plotselinge wending in een conflict of een perspectiefwisseling. Vooral in het laatste geval is een hoofdstukonderbreking een effectief middel. Perspectiefwisselingen kunnen namelijk verwarring bij de lezer veroorzaken als het niet duidelijk is dat er gewisseld wordt. Door op het moment van die wisseling een nieuw hoofdstuk toe te voegen, wordt dit al veel duidelijker.

Eindig hoofdstukken omwille van de actie

Stel jezelf bij ieder hoofdstuk de volgende vraag: ‘Als ik dit hoofdstuk nu eindig, voelt de lezer dan de neiging om door te lezen?’ Zo niet, dan kun je overwegen een cliffhanger toe te voegen. Bij een cliffhanger denk je misschien aan een moment waarop het personage in een situatie van leven of dood terechtkomt, maar je kunt de methode ook subtiel toepassen. Denk aan een onheilspellende hint of gedachte waarmee je het hoofdstuk eindigt, of een gebeurtenis die op het eerste gezicht losstaat van het verhaal.

Veel schrijvers eindigen ieder hoofdstuk met een cliffhanger. Pas hiermee op. Zo loop je namelijk het risico dat de structuur van jouw hoofdstukken erg voorspelbaar wordt, en dat wil je - vooral bij thrillers - voorkomen. Je houdt de interesse van de lezer immers niet alleen met spanning geboeid, maar ook met verrassing. Probeer dus af te wisselen en alleen cliffhangers te gebruiken als de situatie zich ervoor leent.

Door Reinoud Schaatsbergen, redacteur bij Schrijven Online

Meer schrijftips? Kijk dan op www.schrijvenonline.org/tips

Kijk, nu weet ik het, ik moet de stofzuiger aanzetten als ik schrijf

Leuk weer de schrijftips Dettie, ik lees ze iedere keer met aandacht!!

ja ze zijn goed hè. Ik zal eens een heel apart item maken zodat je per onderwerp kunt aanklikken.

Deze tips over concentratie vond ik ook zo goed. Dat van Vestdijk is grappig hè. Ik had het ooit als eens gelezen dat hij dat deed maar het blijft leuk.

dettie