Hallo allemaal,
Om antwoord te geven op de dringende vraag: wat zijn nou kenmerken van literatuur?
Vooraf moet ik even erbij zeggen, dat dit dus niet altijd zo makkelijk is aan te geven. Soms is de grens tussen literatuur en lectuur flinterdun, iets wat ook nog eens door een schrijver bewust kan zijn uitgelokt, doordat hij juist tegen de conventie wil in gaan. Daarnaast is het ook nog verwarrend dat wetenschappelijke publicaties literatuur genoemd worden, de zogenaamde vakliteratuur.
Uit mijn eigen ervaring zijn volgende kenmerken typisch voor de literatuur.
Dat er een vorm van raffinement in de zinsbouw aanwezig is of in de structuur van het verhaal lang of kort. Dus een zin kan heel eenvoudig zijn, maar toch door het gebruik van bepaalde woorden of een andere zinsopbouw eruit springen.
Lectuur kenmerkt zich juist door het gebruik van cliché's of richt zich op het doel waar het voor bedoeld is. Normaal gezien heeft literatuur geen doel, of een doel dat een bovengeldelijke waarde vertegenwoordigd (dus niet in geld uit te drukken is), zoals een beroemd schilderij van Gogh of enige andere schilder dat door genoeg mensen als kunst met de grote K wordt beschouwd.
Een zin kan juist ook ingewikkeld tot heel ingewikkeld worden door het gebruik van bijvoegelijke naamwoorden, bijwoorden en bijzinnen. Als er binnen een zin naar een ontwikkeling gestreeft wordt, is dat een teken van diepgang; dat die zin zich verheft boven het gebruikelijke, het bekende. Hoe hoog je zo'n zin moet aanslaan, hangt natuurlijk van het talent van de schrijver in kwestie af.
Zinnen kunnen ook ingewikkelder gemaakt worden door beeldspraak, zoals metaforen, vergelijkingen, personificaties, metonymia's etc. Juist door een bekend gegeven als een symbool weergeven, verhef je weer de zin of het gegeven boven het bekende uit, waardoor het weer bijzonder wordt. Zoals bv een schrijver die over liefde schrijft, maar het in een ander licht plaatst, zodat het weer bijzonder wordt.
Raffinement is hier wel het toverwoord. Dat geldt ook voor de structuur van een verhaal. Als een schrijver een anders dan gebruikelijke structuur succesvol weet toe te passen, ontkomt hij ook aan het cliché of als hij een bekende structuur anders laat lijken door het verhaal.
Diepgang valt of staat met het gegeven of personages van bordkarton zijn of dat ze echt drie dimensionaal neer gezet worden. Diepgang wordt bereikt door het uitdiepen van beschrijvigingen of dit nou het weer betreft of juist interieur of situaties etc
Diepgang wordt ook bereikt door de verrassende wendingen in een verhaal.
Diepgang ook worden bereikt door met de tijd aan de haal te gaan.
Dan zijn zo een aantal zaken waar literatuur zich onderscheidt van lectuur. Natuurlijk heb je ook crossovers, zoals de literaire thriller. Dit is geen literatuur, omdat hier de thriller het uitgangspunt vormt. Anders wordt het als het literatuur met thriller-elementen of een thrillerplot(S) betreft. Dan vormt de literatuur het zwaartepunt.
Ik som dit al nadenkend allemaal uit het mijn hoofd op, want op papier staat er niets. Het zijn wel allemaal zaken waar de literaire schrijver zich mee moet bezighouden, alleen hij doet dit onbewust, want als hij het bewust zou doen, dan het verhaal weleens erg schematisch kunnen worden, met andere woorden, zou je de naden en de lijmsporen kunnen zien.
groeten,
Roel