Natsume Sõseki - De poort samenleesboek jan/febr 2014

Ik vind het boeiend om te lezen hoe de symboliek inderdaad steeds meer vorm krijgt. Ik laat het boek hier gewoon nog even liggen en hoop er over niet al te lange tijd nog een keer in te beginnen.

Hoe meer ik stukjes vertaalde tekst in het Engels lees (dank, Dettie!), hoe beroerder ik de Nederlandse vertaling ga vinden. Ik vond inderdaad ook dat 'flitsend' helemaal niet passen bij de Zenmeester en nu geeft de Engelse vertaling het ook weer veel subtieler weer. Jammer.

Ok, misschien is vertalen niet per definitie interpretatie, maar ik herinner me dat ik gedurende de zes jaar middelbare school, die voor mij voor meer dan 70 procent uit vertalen bestond, mij herhaaldelijk werd toegevoegd dat ik het letterlijk moest houden. Ik kon er pas lopend goed klinkend Nederlands van maken als ik wist wat de schrijver bedoeld had. Dat wist je dus niet altijd.

Een stijve letterlijke vertaling binnen de literatuur en lectuur is niet te lezen, dus ik ga er van uit dat een vertaler als hij er dat mooiere Nederlands van wil maken, toch een eigen interpretatie toevoegt. Dat kan haast niet anders.

Ik vind dat het ook heel duidelijk blijkt uit de twee Engelse vertalingen. Was vertalen zo klaar als een klontje dan hadden die vertalingen gelijkluidend moeten zijn. Dat zijn ze dus niet.

Het zou zo maar kunnen zijn dat de Nederlandse vertaling dichter bij de oorsprong blijft dan de Engelse gezien de taal die stijver, formeler is.

Ja ik ben het helemaal met je eens, als je vertaalt moet je er niet zelf een leuk verhaal van maken maar je houden aan wat de schrijver geschreven heeft.

In dit geval komen de Engelse versies meer met elkaar overeen dan de Nederlandse versie.

In eerste instantie dacht ik dat de Nederlandse vertaling de korte ingetogen Japanse taal weergaf.

Pas toen Berdine meldde dat ze de Nederlandse zinnen vreemd vond ging ik verder kijken. :lezen:

Ik wil heel graag ook nog aangeven wat de toelichtingen zeggen maar op een of andere manier heb ik het gewoon druk, terwijl ik niet eens goed kan aangeven waarmee. ik weet alleen dat het steeds ineens alweer avond is.

Dettie

Onderstaand alvast een begin van de introductie van Damian Flanagan uit de eerste Engelse vertaling (francis mathy)

De openingszin is: 'De roman De Poort van Natsume Soseki's kan beschreven worden als een mysterie in een raadsel.' (Ik denk dat we het daar wel mee eens kunnen zijn.)

De poort was het favoriete boek van de schrijver zelf, volgens de critici vermoedelijk vanwege de eenvoudige, strakke mooie stijl waarin de ondergewaardeerde liefde tussen Sosuke en Oyene is beschreven.

Kan het zijn, vragen ze zich af, dat de schrijver de hoofdpersonen als een bijna perfect stel zag, die in staat waren tevreden met elkaar te zijn in hun eigen rustige leventje?

En dan komen dé vragen die we ons allemaal afvroegen aan bod:

Als Sosuke en Oyene zo'n hecht stel zijn, waarom vlucht Susuke dan naar de tempel zonder uitleg en zonder zijn angst aan zijn vrouw te vertellen? En ondanks het schijnbaar rustige geluk van het stel, zijn er duidelijk ook een aantal expliciete zorgen aanwezig. Hun kinderloosheid wordt keer op keer benadrukt evenals hun slechte financiële situatie. Ook wordt uit feministische hoek gezegd dat Oyene ondanks haar inwendige verdriet maar altijd glimlacht naar haar man, in plaats van haar pijn te delen met hem.

Maar, stelt Damian Flanagan wilde de schrijver hen wel zo perfect neerzetten? Er is geen bewijs dat Sõseki het boek om die reden zijn favoriet noemde. We moeten eerder richting de periode in de Zen tempel denken die in relatie met de rest van het boek niet voldoende begrepen is.

In plaats van te denken dat het boek niet goed in elkaar zit zijn er juist sterke aanwijzingen dat het verhaal perfect opgebouwd is.

Waarschijnlijk heeft Soseki vanaf het begin de Zen periode gepland, hij linkt er al naartoe met kleine opmerkingen zoals het bamboe bij het huis van Sosuke dat er uit zag als 'geschoren priesterhoofden' (blz 7). Later koopt hij een ballon in de vorm van een (Dharma) Buddha (blz 12) . Zelfs Sosukes naam betekent religieuze hulp.

Ook werkt de schrijver naar het gebeurde met Yasui toe (Door Flanaganhaar ex-man) genoemd. Al in hoofdstuk 3 wordt Mantsjoerije genoemd wat Sosuke en Oyene al doet herinneren aan Yasui, ze kijken elkaar indringend aan (blz 17)

wordt vervolgd

vervolg

Zoals al eerder gemeld verwijst de titel van het boek zo goed als zeker naar het boek 'Aldus sprak Zarathustra' van Nietschze.

In dat boek komt een poort voor. Maar... daar zit wel een apart verhaal aan vast...

Over de titel

Natsume Sõseki was al een geliefd schrijver en in februari 1910 zette Asahi, de krant waar Sõseki bij wekte hem

onder druk om de titel van zijn nieuwe boek te noemen.

Die wist Sõseki nog niet en hij vroeg een leerling van hem een titel te noemen, Deze wist het niet en vroeg het

Komiya, een andere leerling. Deze had 'Aldus sprak Zarathustra' op zijn bureau liggen, bladerde erin en zag het

woord Poort staan. En zo was de titel van het boek geboren...

Deze anekdote wordt vaak aangehaald en daarmee wordt vaak de betekenis van de titel weggewoven.

Maar... zegt Flanagan, hoe kwam het boek van Nietschze daar? Bovendien is het woord Poort een sleutelwoord in

het boek van Nietschze.

De poort van eeuwige terugkeer is het centrale onderwerp in het boek. Zarathustra vertelt aan de dwerg dat

aan beide kanten van de poort een weg loopt die niet eindigt. Beide lopen oneindig door tot in de eeuwigheid. De

naam van de poort is 'Moment'.

Zarathustra vraagt aan de dwerg die naast hem staat. Is dan niet alles wat kan gebeuren al door de poort

gegaan? En als dingen al eerder gedaan zijn wat denk je daar dan op dit moment over. Moet zelfs deze poort niet

hier al eerder gestaan hebben? Is het niet zo dat deze poort zichzelf verplaatst. Zijn wij hier zelf al niet eens bij

deze poort geweest? Moeten we niet eeuwig terugkeren?

Flanagan zegt echter, ja maar als je het boek begint te lezen kom je helemaal niets tegen wat Nietschze achtig is.

wel of geen invloed van Nietzsche?

Sosuke is geen intellectueel en een gewone eenvoudige ambtenaar. De schrijver benadrukt de middelmatigheid, de

zwakte en gebrek aan geestelijke spirit van Sosuke.

De schrijver benadrukt ook Sosukes gebrek aan wil, aan daadkracht om zijn oom te confronteren over zijn erfenis

waardoor hij alles verliest. Ook in de situatie rond zijn broer gaat hij de confrontatie met zijn familieleden niet aan.

Ondertussen heeft hij een relatie met zijn vrouw gebaseerd op wederzijdse medelijden en wacht ook passief af of

hij ontslagen zal worden op zijn werk. Symbolisch gezien leeft hij onderaan een rots en staart er zielig naar voor

de rest van zijn leven.

Maar... de invloed van Nietzsche was er wel degelijk. In de bibliotheek van Natsume Soseki werd een exemplaar

van Zarathustra aangetroffen waarin enorm veel woorden driftig onderstreept waren en in de kantlijn veelvuldig

commentaar geschreven was door Soseki zelf. Soseki's boek I am a Cat lijkt duidelijk beïnvloed door Nietzsches

werk. In dat boek worden Nietzsches gedachte becommentarieerd door het personage Dokusen, een filosoof.

Nietzsche is volgens Dokusen een slachtoffer van een overontwikkelde individualistische tijd, Nietzsche voert

daarom de übermensch op uit wanhoop en protest.

De Japanse vertaler van Nietzsches boek in het Japans vroeg zelfs hulp aan Natsume Soseki. Deze kende het werk

van Nietzsche daardoor heel goed. Hij gebruikte het zoals gezegd in I am a Cat maar ook in And Then wat een

satire op de Japanse vertaler is.

Zarathustra was een boek waarvan de ideeën Soseki juist naar het Zen Boeddhisme en het confusianisme deed

keren. Toen Soseki dan ook de titel van zijn boek te horen kreeg kan het niet anders zijn dan dat de poort uit

Nietzsches werk als eerste bij hem naar boven kwam.

Nietzsches Zarathustra laat ons, simpel gezegd, naar ons huidige leven kijken. 'Eeuwige terugkeer' laat ons

afvragen of we ons leven exact hetzelfde over zouden willen doen. Zouden we hard Ja roepen? Zijn we in staat om

het leven te verwelkomen of zeggen we nee en zijn we er angstig voor? Welk type zal resoluut ja zeggen en kent

geen zelfmedelijden? Wie zou meedoen aan de eeuwige terugkeer?

Avonturier

Het concept van Zarathustra's Eeuwige terugkeer was het sleutelconcept van dat boek.

Maar de reislustige Zarathustra weet ook dat zijn 'visie' alleen begrepen zal worden door een speciaal type

mensen. Iemand die de logica ontwijkt en graag gevaarlijk 'denkt', een liefhebber van raadsels, een avonturier...

Aan hen alleen zal hij het raadsel vertellen dat hij zag, de visie van een de eenzame man (solitairy man).

Dus is de avontuurlijke man de meest geschikte persoon om de verhalen van Zarthustra te horen.

(Bij Nietzsche betekent avontuurlijke man, iemand die zijn zelfmedelijden ontstegen is, iemand die krachtig zijn wil

doet gelden, iemand die het tegengif is voor de oprukkende degeneratie/ontaarding van zijn tijdgenoten.)

Dit lijkt allemaal erg ver weg van de wereld van Sosuke in De Poort. Dat begint met Sosuke die op een zondagen

een beetje rondlummelt bij winkels en wat tot zijn dramatische vlucht naar de tempel een beetje een roman lijkt

waarin niets gebeurt.

maar...

Wordt vervolgd

maar...

grote geestelijke bespiegelingen zijn nooit ver weg in Soseki's werk.

In De Poort is er een terugkerende beschrijving van de lucht en de sterren die de kleine wereld van Oyene en Sosuke weergeven.

De lucht boven de rots is hangt enorm uitgestrekt boven Sosuke aan het begin van de roman.

Ook in hoofdstuk 4 wordt ons verteld dat de Melkweg helder te zien was.

Ook de verandering van seizoenen is heel precies beschreven.

Aan her begin van de winter ziet Sosuke dat planten een rieten 'jas' krijgen en bedenkt dat hij ook eigenlijk een nieuwe winterjas nodig heeft. Aan het eind van het boek, beginnen de vogels te zingen, het wordt lente.

Zelfs de rotte kies, het bezoek aan de kapper en het knippen van zijn nagels verwijzen naar de kringloop van verval, groei en vernieuwing.

Ook de opening van het boek waar Sosuke als een embryo onder op mensen lijkende bamboebomen suggereren dat dit een wereld is van geboorte, dood en eeuwige herhaling.

Er zijn de herinneringen aan twee dode kinderen en een onvoldragen foetus en de twee dode broers van Sosuke en Koroku.

Er zijn de verloren capaciteiten van Yasui en Sosuke.

Er is Koroku die zo op de jonge Sosuke lijkt dat deze zelfs bang wordt dat Koroku hetzelfde lot zal treffen.

Er is Sosuke die een Dharma Buddha ballon koopt om aan te geven hoe graag het echtpaar kinderen willen. Maar hun geschiedenis van doodgeboren kinderen geeft aan dat ze die niet zullen krijgen.

(Dharma = Leer, de `weg` die in het Boeddhisme geldt voor het levenspad dat iedereen moet gaan. Ieder volgt zijn eigen dharma richting de verlossing.)

wordt vervolgd