Samenleesboek Bernard Schlink - De voorlezer

Jaja mijn hoofd zit ook vol vragen, het laat me niet los.

Bernadet schreef een tijdje geleden:

Ik denk omdat het een triest gegeven is dat Hanna, als mens gezien, erg eenzaam is. Zij heeft heel veel opgegeven omdat zij haar geheim niet prijs wilde geven.

Ik zag haar niet zozeer als een eenzaam mens (behalve op het einde van het proces, toe ze het scheen op te geven).

Ik zag haar vooral als iemand die het onnoemelijke heeft meegemaakt en daaraan heeft meegewerkt. En die dat verleden meesleurt en blijkbaar niet goed begrijpt dat de rest het niet begrijpt...

En dat zitten we weer in wat hier vroeger werd opgeworpen: ze deed maar wat haar opgedragen werd. Dus deed ze haar plicht.

En Jom heeft gelijk als hij zegt dat ze zich aan die plicht had moeten onttrekken.

En nu zit ik nog te dubben over wat Marjo zei: dat ze haar straf heeft uitgezeten en dat het haar dus verder best goed mag gaan.

Groetjes. Tiba.

Tiba, wat jij schreef had ik ook kunnen schrijven. Ben het helemaal met je eens. Volgens mij had ze geen sleutel van die deur. Kon het dus niet opendoen.

Ik denk Jom dat het niet zo makkelijk was als het in deze tijd is. Je moet in ieder geval rekening houden met het analfabetisme. Dat is een gegeven dat Schlink nodig heeft om zijn verhaal te maken.

Vluchten? Waarheen? Het zou haar dood betekenen. Ik vind het vrij logisch dat iemand de dood van een ander, een vreemde, verkiest boven die van zichzelf.

Je moet behoorlijk hoogstaand zijn, moreel gezien, wil je dat voor elkaar krijgen!

Vluchten? Waarheen? Het zou haar dood betekenen. Ik vind het vrij logisch dat iemand de dood van een ander, een vreemde, verkiest boven die van zichzelf.

Je moet behoorlijk hoogstaand zijn, moreel gezien, wil je dat voor elkaar krijgen!

Oei daar zeg je nogal wat. Hanna heeft zelfs niet de dood van één vreemde verkozen boven haarzelf maar van een hele massa vreemden.

En dat allemaal vanwege het niet willen vertellen over haar analfabetisme? Zeg je dat? Dat maak ik er tenminste uit op.

Gaat dat niet heel erg ver? Haar trots gaat voor het leven van velen?

En hoe leef je verder als je dit op je geweten hebt? Is dat dan te verkiezen? Ik persoonlijk zou kapot gaan van schuldgevoel.

Hanna komt niet over als iemand die schuldgevoelens heeft.

Bernadet

Dat vind ik juist wel. Ze "helpt" en "geeft zich" aan Michael (al zal ze dat zelf ook best wel plezierig gevonden hebben) Ze neemt tenslotte de hele schuld op zich in de rechtszaal (ze had het toch kunnen zeggen?) Ze zit braaf haar straf uit. En tenslotte als ze beseft dat er van Michael niets te verwachten valt, kiest ze voor de dood.

Zo interpreteer ik het.

"haar trots gaat voor het leven van velen". Hier moeten we even luisteren naar Tiba en voor het verhaal kiezen. Als dit realiteit zou zijn, als je zelf moest kiezen, ja, dat zeg je natuurlijk dat één leven minder waard is dan die vele..maar het gaat om de keuze van een mens.

En nogmaals: het is het verhaal van Michael, niet van Hanna. De lezer weet helemaal niets van Hanna, niets van haar gevoelens, niets van haar eventuele schuld. Ik denk dat wij hier onze eigen gevoelens in haar personage leggen.

Ik blijf maar denken: wat zou ik zelf gedaan hebben?

Eigenlijk is het voor mij wel het verhaal van Hannah, Marjo.

Maar inderdaad kom je alleen iets over haar te weten door de ogen van Michael.

Ik denk ook dat hij haar juist ziet (beetje bij beetje ontdekt hij meer over haar). Zo denk ik dat dat voorlezen aan die meisjes inderdaad voor een groot deel is om het hen makkelijker te maken, zoals hij vermoedt.

Groetjes. Tiba.

Ze "helpt" en "geeft zich" aan Michael

Ik snap dit niet zo Marjo. Waarmee helpt ze hem dan?

En geeft ze zich aan hem? Zij versiert hem in en alles gaat volgens haar wil.

Ik snap niet zo goed wat je ermee bedoelt.

Ze neemt tenslotte de hele schuld op zich in de rechtszaal

Is dat dan uit schuldgevoel? Voor mij is het dat ze niet wil dat mensen achter haar geheim komen en daar gaat ze blijkbaar héél ver in. Vergeet niet dat Michael ook in de zaal zit. Dan zou hij het ook te weten komen.

Hier moeten we even luisteren naar Tiba en voor het verhaal kiezen

Ik probeer juist steeds het verhaal te volgen en eruit te komen waarom Hanna handelde zoals zij handelde. Michael voert in feite als verzachtende omstandigheid aan dat zij analfabeet was. Is het niet Michaels wens om haar te zien zoals HIJ haar wil zien? Ziet hij haar wel goed?

Bernadet