Samenleesboek Bernard Schlink - De voorlezer

Wat mij opviel is dat Hanna alleen met zichzelf bezig is.

Dat is ze al als ze de relatie met Michael heeft en ook tijdens de rechtzaak.

Ze betuigt geen spijt van haar daden. Ze is alleen bezig met wat al dan niet correct in de rapporten staat, omdat zij ze niet kon lezen. Maar van spijt van haar kant hoor je niets.

Ze vertelt alleen over de chaos tijdens de brand en heeft het niet over hoe verschrikkelijk het was dat ze niet bij deze mensen kon komen. Ze voerde opdrachten uit. Zegt dat ze de gevangen niet mocht laten ontsnappen. Dat ze de gevangenen in de kerk toch niet zomaar naar buiten had mogen laten gaan... En als ze geprobeerd hadden te vluchten.... (dan had ze ze neergeschoten).

Ook het constant lezen over de oorlog zegt mij wat dat betreft niet zoveel.

Naar een Joodse vereniging voor Analfabetisme geld overmaken.... Dat is in feite nog met haarzelf bezig zijn en niet met de slachtoffers van de oorlog. Alleen omdat het Joods is, zou het een soort van spijtbetuiging zijn?

Wat ik wel knap aan het verhaal vond is dat het heel beschouwend is geschreven. Er wordt geen oordeel geveld. Alles wordt van alle kanten bekeken en het wordt aan jezelf overgelaten erover te denken wat je wil. Met zo'n onderwerp is dat toch knap als je dat kan.

Bernadet

Jullie vellen wel een oordeel, in mijn ogen een hard oordeel.

Nee, Hanna betuigt geen spijt, maar ze komt ook niet aan het woord. Het is haar verhaal niet, het is het verhaal van Michael. Ze hoeft zich niet te verdedigen in het boek, dat is niet aan de orde. En ik denk dat haar keuze er op wijst dat ze jullie (Jom en Bernadet) gelijk geeft.

Ik ben toch meer vergevend van aard geloof ik.

Dat is toch ook de kracht van het boek, dat daarin geen oordeel geveld wordt, dat dat aan de lezer zelf overgelaten wordt?

Vergevend van aard ben ik zeer zeker, teveel soms, maar er zijn grenzen, sommige zaken zijn niet te vergeven.

Verder ga ik er maar niet over door omdat het inderdaad mijn mening/oordeel is wat ik weergeef. En het te ver af gaat wijken van het boek.

In de rechtzaal komt ze toch wel aan het woord? Al wordt het verteld door Michael.

Ik zat achteraf te denken dat haar zelfmoord misschien de enige daad van liefde was. Ze wist dat ze met zo'n verleden én haar leeftijd Michael in de weg zou zitten. Michael had door de cassettebandjes te sturen haar in feite al vergeven. Dit was misschien de daad waarop zij haar dankbaarheid/gevoelens voor hem liet blijken. Door zelfmoord te plegen zou ze hem niet meer belasten met alles.

bernadet

Had Michael haar vergeven? Misschien, maar zover gaan dat hij haar dan ook onvoorwaardelijk zou helpen deed hij niet. Zij had zijn afwijzende houding gevoeld en koos voor het enige dat haar overbleef. Ik denk dat ze gehoopt had dat hij nog wel enige genegenheid zou kunnen opbrengen. Maar hij schreef niet. En kwam nu alleen op het laatste nippertje, en niet van harte.

In de rechtszaal had ze inderdaad spijt kunnen betuigen, maar daar is ze niet aan toegekomen, Ze besefte maar half wat er gebeurde.

Toen het tot haar doordrong was ze verslagen en zei niets meer. Ik kan dat wel begrijpen. Michael oppert later dat ze haar plicht deed, zoals "goede " Duitsers dat hoorden te doen, maar dat ze op haar manier nog heeft geprobeerd die zwakkere meisjes een beter leven te geven. Had zij, als kleine pion, meer kunnen doen?

Dit gaat inderdaad verder dan het boek, en het ging er alleen maar om of een ander einde mogelijk was geweest. In jullie ogen duidelijk niet.

Ja ze had meer kunnen doen en dat is weigeren aan de massaslachting mee te helpen.

Ik weet dat dat makkelijk gezegd is. Het is wel in die tijd en iedereen was al jaren geindoctrineerd door Hitler en zijn aanhangers. Hitler heeft langzaam een jodenhaat gekweekt. Maar dan nog... En ik weet ook dat het makkelijker praten is achteraf als je de geschiedenis weet. Maar zij zat wel midden in het kamp en wist wat er gebeurde.

Kon zij geen spijt betuigen? Ze wist toch waarvoor ze in die rechtzaal zat? Ze heeft in mijn ogen tijd genoeg gehad. Ze irriteerde iedereen door het steeds maar willen corrigeren van het geschrevene. Dát vond ze belangrijk, belangrijker dan spijt hebben of tonen. Pas op het laatst toen gezegd werd dat zij alles opgeschreven had en ze een handschriftvergelijking wilden doen gaf ze het op anders moest ze haar grote geheim prijsgeven. Dat geheim prijsgeven was blijkbaar zo verschrikkelijk moeilijk voor haar (misschien wel juist omdat Michael er was) dat ze liever die schuld op zich nam.

Dat ze de zwakkere meisjes nog probeerde een beter leven te geven was een veronderstelling van Michael, niet een feit zoals het niet open doen van de deuren van de kerk.

En natuurlijk had er een ander einde aan het boek kunnen komen. Maar dan met nadruk op boek. Dit is een verzonnen verhaal wat gedeeltelijk waar kan zijn. Zij had uit de gevangenis kunnen komen en haar verhaal kunnen vertellen. Zij hadden zelfs weer een relatie kunnen krijgen en de problemen die dat met zich meebracht hadden dan verteld kunnen worden.

Ik ging in op de woorden van Jom en gaf mijn mening over hoe ik persoonlijk denk over mensen die écht zoiets gedaan hebben. Dat is wat anders dan een mening over een verhaal van een boek. Daar was ik klaarblijkelijk niet duidelijk in.

Bernadet

Jammer dat ik nu even geen tijd heb om hier verder op in te gaan (werk ligt te wachten).

Jullie commentaar geeft me overigens veel stof tot nadenken.

Het heeft te maken met: het subjectieve meegaan met de psyche en situatie van een personage en anderzijds het objectieve gegeven van een oorlog vol monsterachtigheden.

Groetjes. Tiba.