Thema december 2008 - Taal (in al zijn vormen)

Een wereldtaal

de geschiedenis van het Esperanto

Marc van Oostendorp

Aan het eind van de negentiende eeuw gaf een joodse oogarts uit Warschau een onooglijke brochure uit over een nieuwe, door hemzelf ontwikkelde wereldtaal: het Esperanto. Binnen korte tijd lukt het Lejzer Zamenhof over de hele wereld bevlogen volgelingen aan te trekken. Na een paar jaar had hij een international netwerk opgebouwd van sprekers van zijn taal.

Wat bewoog mensen zich belangeloos in te zetten voor een ideaal dat onhaalbaar leek? Waarom besloten sommigen hun hele leven door te brengen in een kleine, maar internationale kring van mede-esperantisten? Wie waren die mensen die romans schreven, oreerden, vergaderen en scholden in een taal die bijna niemand verstond? En wat voor bedreiging zagen Hitler en Stalin in het Esperanto?

Een wereldtaal vertelt de intrigerende geschiedenis van een kunsttaal die al ruim een eeuw verwondering en bewondering wekt. We maken kennis met de belangrijkste ideologen, dichters, leraren, dwepers en volksmenners en met enkele ëverbeterde´ wereldtalen die het Esperanto kwamen beconcurreren. Even leek het erop dat het Esperanto vooral in Nederland een kans maakte. Mensen als Willem Drees zorgen ervoor dat Nederland al snel een van de centra van de beweging werd. Kees van Kooten en Wim de Bie brachten zelfs de beoogde wereldtaal in een Teleaccursus aan de man. Maar wat is er nog over van het ideaal?

NBD|Biblion recensie:

Voor het eerst is hier een beknopte, historisch goed betrouwbare Nederlandstalige geschiedenis van het Esperanto. Men krijgt een duidelijk beeld van de allervroegste periode (1887-1917), de opbloei, mogelijkheden en problemen van het Interbellum (1917-1939) en de na-oorlogse periode met zijn afscheid van de grote ideologieen. Vooral enkele gezichtsbepalende personen komen helder in beeld, maar ook tegenstanders als Hitler en Stalin. De auteur is hoogleraar Interlinguistiek en Esperanto geweest in Amsterdam. Vroegere werkjes over Zamenhof of Esperanto waren doorgaans geschreven met een propagandistische opzet. Dit boek, zonder ook maar een zweem daarvan, lijkt soms bijna geschreven door een goed geinformeerde buitenstaander. Het lijkt zich vooral op de wat sceptische lezer te richten, ook gezien de toon van het geheel. De stijl is zeer vlot leesbaar, ook voor een redelijk jong publiek. Zeer aan te raden. Er bestaat niets vergelijkbaars rond dit thema.

(Biblion recensie, G. Berveling)

Paperback 214 pagina's | Athenaeum-Polak & Van Gennep | juli 2004

Citaat van de dag 7 december 2008

"Iedere taal is schoon voor wie luisteren kan. Want in elke taal zingt de gedachte van een volk en de ziel van een mens, en die muziek is universeel."

Johan Daisne

Er staat hier al heel veel interessants over taal, in al haar vormen. Het is ook zo'n geweldig fenomeen.

Mooi citaat ook van J. Daisne. Hij was, naar ik meen, naast auteur ook bibliothecaris in Gent en heeft als dusdanig ook veel gedaan voor 'het lezen'.

mira

Ja, heel interessant thema.

Mooie boeken zijn hier al voorbijgekomen!

Tiba.

Het verschijnsel taal

Peter Nieuwenhuijsen

Taal is een raadselachtig verschijnsel. Toch denken mensen dat zij er alles van weten, omdat zij zelf op eik moment van de dag hun taal gebruiken. Dat leidt tot fundamentele vergissingen, bijvoorbeeld in de verhitte debatten over veranderingen in de spelling van het Nederlands. Dit boek wil bijdragen tot een beter inzicht. Het gaat over taal in het algemeen, als het vermogen dat ieder mens is aangeboren.

Het boek is opgebouwd uit vier delen. Het begint met de vraag wat 'taal' nu eigenlijk is. Taal is niet hetzelfde als spraak (denk aan gebarentaal), en is ook niet gelijk aan schrift - er zijn immers duizenden talen die geen schrift hebben. Taal is het bindmiddel tussen mensen, maar kent veel variatie, zowel in de tijd als geografisch. De taal van een Randstedelijke informaticus anno 1995 is een andere dan die van de Limburgse boer uit de zeventiende eeuw, maar ze spreken allebei Nederlands. Dat is het onderwerp van het tweede deel.

Het derde deel van dit boek behandelt de vraag hoe een klein kind in zo'n korte tijd zoiets ingewikkeld als een taal kan leren. Taalwetenschappers kregen hierbij de hulp in van biologen en psychologen. Gezamenlijk onderzoeken zij over welke taal Neanderthalers beschikten en of je een aap kunt leren spreken. Mensen blijken zich te onderscheiden van dieren doordat het menselijk taal -'grammatica' heeft, een systeem van regels dat onbeperkte uit een breiding mogelijk maakt. In het laatste deel van dit boek maakt de lezer kennis met dit regelsysteem. Door de combinatie van een wetenschappelijke aanpak en een toegankelijke presentatie biedt dit boek een verrassende kennismaking voor talenstudenten, docenten in het voortgezet onderwijs en iedereen die geïnteresseerd is in het verschijnsel taal.

Paperback 288 pagina's | Coutinho |

Citaat van de dag 8 december 2008

Men kent een taal als men er met kleine kinderen in kan converseren.

K.Jonckheere