Marcellus Emants - Een nagelaten bekentenis (samenleesboek augustus 2007)

Ik weet niet goed hoe ik het zeggen moet, en het kan ook best zijn dat ik met de ogen van deze tijd kijk en hij het niet zo bedoeld heeft, maar ik voel het zo.

Hij beschrijft hoe de man een slachtoffer was van zijn genen en opvoeding. En als je slachtoffer bent wil dat zeggen dat het anders moet, het is niet goed immers? Dat is toch kritisch? Ik weet niet of ik dit goed kan uitleggen.

Vermeer is 'verkeerd' opgevoed, dus het moet anders.

Dat is het signaal dat Emants in mijn ogen afgeeft: in de zin van: 'mensen zie wat er gebeurt als je de verkeerde mensen kinderen laat krijgen en opvoeden'. Hij geeft een voorbeeld hoe het fout kan gaan. Psychische hulp, nee, daar vraagt hij niet om, het had al niet zo moeten zijn!

Met andere woorden: de mens is een product van genen en opvoeding, maar laat dat dan anders gebeuren als in dit verhaal.

Je bedoelt dat iedereen zag dat het verkeerd ging met het kind maar niemand deed er iets aan? Ze keken alleen maar toe? Grepen niet in?

Dettie

Emants heeft in dit boek -in mijn ogen- gechargeerd. Hij zet een mens neer die door zijn genen en opvoeding zelfs tot moord komt (hoewel, dat is toch nog steeds zo??).

Het verhaal als geheel geeft aan dat een mens er niets aan kan doen dat hij is zoals hij is. Een foute achtergrond, foute ouders kunnen funest zijn.

De lezer, ook in die tijd denk ik dan, leest dit verhaal en moet (?) dan denken: goh, die Emants heeft hier een punt: We moeten meer aandacht aan onze kinderen besteden, hen leren om te gaan met de grote wereld.

Marjo, mooi verslag heb je gemaakt. Inderdaad ook enthousiast zitten 'ja' knikken van mijn kant.

ik heb ook heel duidelijk gelezen dat de man gestoord is. Ik denk dat hij absoluut niet verwend is, maar juist verwaarloosd. Zijn ouders hebben hem behalve de verkeerde genen ook totaal geen leiding gegeven. Hij weet niet anders dan te doen wat hij doet. Waarom kan hij niet veranderen? Hij heeft dat niet geleerd, en hij is 'veilig' als hij volhardt.

Zo lees ik het ook inderdaad. Termeer had een depressieve persoonlijkheidsstoornis.

Maar ik denk zeker dat dat een inzicht is met de ogen van nu.

De man was zwaar verwaarloosd door zijn ouders. En dat kwam nog eens bovenop de last van de verkeerde genen van vele generaties voor hem. Hij kon onmogelijk bij zijn eigen natuur en daadkracht komen, want die waren eenvoudig niet tot ontwikkeling gekomen.

Het was hem - ondanks dat hij wilde en pogingen deed - onmogelijk om aan die kwelling te ontsnappen. Hij moest wel gek worden en tot een wanhoopsdaad in een razende uitbarsting komen.

Ik versta onder maatschappijkritisch het aan de kaak stellen van de mensonterende toestanden waarin de uitgebuite arbeiders moesten leven.

Ik versta onder maatschappijkritiek ál datgene wat kritiek inhoudt op de samenleving. Dus ook de klassenstrijd en opkomen voor de verworpenen der aarde, maar daarnaast kun je ook kritiek hebben op andere aspecten van de maatschappij, bijvoorbeeld het gevestigde geloof of de burgermoraal.

Iets wat andere naturalisten wel deden.

Dat klopt.

Maar Emants deed dat inderdaad niet. Die had op een andere manier kritiek op de wereld om zich heen. Hij had vooral kritiek op de benauwende opvattingen van de burgerij, waar je als gevoelige natuur niet in kunt overleven. Dat is waar hij zijn maatschappijkritische pijlen op richtte.

Dat is ook precies zoals ik het boek gelezen heb en ik vind dat hij die kritiek magnifiek verwoord heeft.



Ik denk niet dat Emants bedoelde dat Termeer psychiatrische hulp nodig had om te kunnen genezen. Dat hij daar kritisch op is. Daar had hij denk ik niet zo'n oog voor. Die was ook nog nauwelijks ontwikkeld in zijn tijd.

Maar wel had hij oog voor de benauwdheid van de bekrompen burgerij, die zelfgenoegzaam is en zich wentelt in zijn eigen 'voortreffelijkheid'. (Zoals Termeers vrouw Anna, de dominee, de zwager enzovoort.)

Dat hij het aan de kaak wil stellen dat mensen voor anderen willen uitmaken dat ze 'normaal' moeten zijn. Maar wat is 'normaal'?

Of hij de lezers heeft willen aansporen om hun kinderen meer liefdevol op te voeden, weet ik niet.

Het zou best kunnen dat hij vindt dat sommige mensen - zoals de ouders van Willem Termeer - beter geen kinderen konden krijgen. Af en toe meende ik ook wel zoiets te lezen...

Maar uiteindelijk denk ik toch dat hij vooral heeft willen zeggen, dat mensen niet zo in hun eigen voortreffelijkheid vast moeten komen zitten en dan geen oog meer hebben voor andere mensen en hún opvatting van wat 'normaal' is.

Frederik van Eeden had wel weer oog voor de 'psychische kant'.

Hij laat in Van de koele meren des doods zijn hoofdpersoon Hedwig ook tenonder gaan aan genen, sexuele neigingen, omstandigheden, erfelijkheid, opvoeding én de burgerlijke omgeving waarin ze verkeert. Die probeert haar 'normaal' te laten zijn...

Maar hij laat haar op het einde wel genezen!!!!!!!

Door de begeleiding die ze uiteindelijk krijgt.

Foei toch, Van Eeden. Dat hoort niet als naturalistische schrijver! :lol:

Maar ja, de man was dan ook zelf psychiater.

Naturalisten heb je dus ook in soorten en maten en ik vind het erg leuk en interessant om te lezen hoe ze van elkaar verschillen en hoe ze overeenkomen. De 'afwijkenden' vind ik dan het boeiendste, moet ik toegeven. Zoals Emants in dit boek.

Ariadne

Nou ik heb geprobeerd nog een keer verder te lezen maar mijn hoofd staat er momenteel niet naar. Misschien staat het me wel tegen door wat Marjo in haar verslag schrijft....

Bij dit boek heb ik me steeds voor ogen moeten houden dat het eind negentiende eeuw geschreven is, in een tijd dat men nog nooit van thrillers gehoord had!

De stijl en de taal is nauwelijks gedateerd, dus zou je me verteld hebben dat het geschreven is door een schrijver is die als Thomas Rosenboom op een wat archaïsche manier een thriller heeft geschreven in de traditie van Nicci French, ik zou het zo geloofd hebben.

Ik lees niet graag thrillers en ook Nicci French niet. (wel Rosenboom)

Ik vind de schrijfstijl wel mooi maar het verhaal benauwd me.

Ook ben ik het niet helemaal eens met omdat diegene zo opgegroeid is, is dit het gevolg. Een product van zijn omgeving.

Daar is diegene zelf ook nog bij en kan ook zélf zorgen dat zaken anders worden met juist als voorbeeld die ouders, die omgeving, zo dus niet!

Hij kan ook denken, ik doe en wil het anders! Dat is wat me enorm stoort in het verhaal. Schop onder je kont moet je hebben denk ik dan.

Maar ja, dat is ook een emotie wat dit boek oproept.

Met maatschappijkritisch heb ik een beetje moeite. Ik vind die dan wel in een erg verkapte vorm weergegeven.

In mijn ogen gaat dit boek over één persoon waar alles om draait. Vermeer! Die door zijn eigen achtergrond zo geworden is.

Maatschappijkritisch gaat in mijn ogen verder. Dat draait niet om één persoon zoals in dit boek. Maar om bepaalde leefsituaties van bijv. de arbeiders, onderdrukking door geloof, onderdrukking door politieke ideeën. Maatschappijkritisch zijn beslaat een breder veld.

Natuurlijk moet ik het verhaal in die tijd plaatsen. En er zal weinig bekend zijn geweest over het gevoelsleven zoals nu wél bekend is.

Maar... Vermeer had het in feite nog goed. Hij behoort niet tot arbeidersklasse die moesten sappelen voor hun leven, waar kinderen zeker geen liefdevolle opvang kregen. Vermeer depressief? Misschien... maar ik heb mijn twijfels.

Dit is dus hoe het boek op mij overkomt zonder rekening te houden met de kenmerken van het naturalisme. Gewoon puur als verhaal dus.

(Het is het samenleesboek en niet iedereen volgt de cursus vandaar dat ik het even terugvoer naar het verhaal op zichzelf.)

Dettie

Wat mij voortdurend opvalt is hoe je in een boek 'kruipt' Bernadet!

Je vat alles veel persoonlijker op dan ik dat doe! Dan kan ik me best voorstellen dat je er moeite mee hebt, en dat je graag een schop zou willen uitdelen.

Ik denk dat het niet zou helpen, het is zijn natuur, hij kan daar niet tegenin gaan, de vraag is zelfs of therapie, zoals die nu gegeven zou kunnen worden zou helpen. Immers: de eerste levenslessen (vier jaar?) zijn bepalend voor hoe een mens is. Niet dat Emants dat wist natuurlijk..