Vraag 4 Welke 10 boeken zou iedereen gelezen moeten hebben?
Er zijn een aantal boeken die in mijn geheugen gegrift staan en die ik koester maar om te roepen dat iedereen die boeken gelezen moet hebben vind ik wel wat ver gaan. Ieder heeft zijn eigen smaak en belevingswereld en voorkeuren. Maar onderstaand een paar boeken die op mij een grote indruk gemaakt hebben.
Eén daarvan is Het onkruid en de bloem (1971) het boek dat ik las toen ik een jaar of 14- 15 was.
Daar gaat een verhaal aan vooraf. Bij onze katholieke bibliotheek werd toentertijd ieder boek gekeurd of het wel geschikt was voor meisjes en of de taal wel netjes was. Het waren dus vooral onschuldige, keurige boeken waarin niet gescholden en gevloekt werd en als het wel gebeurde dan kreeg dat meisje straf en kwam vervolgens tot inkeer. Dat soort werk dus.
Ik las toentertijd ook al enorm veel en was op gegeven moment door de voorraad meisjesbibliotheekboeken heen. Ik mocht toen een tijdje de splinternieuwe boeken lenen maar ook die waren er natuurlijk niet elke week. Op gegeven moment mocht ik boeken uit een andere boekenkast lenen, voor de oudere meisjes. Daar stond dit (dag)boek bij. Gewend als ik was aan de brave meisjesboeken was dit boek een schok.
Het ging over een meisje, Alice, dat aan de drugs ging en zwaar verslaafd raakte, ze kickte af, maar door een streek van iemand krijgt ze toch weer LSD binnen en flipt. Uiteindelijk overlijdt ze. Het verhaal kwam keihard binnen, mede omdat het precies het tegenovergestelde was van wat ik gewend was. Maar het was ook een prachtig en mooi geschreven en indringend verhaal. over de verwoesting die het gebruik van drugs veroorzaakt.
Heb het daarna nog meerdere malen gelezen en het blijft zijn impact houden.
Ook het boek Gloed van Sandór Márai vind ik verbluffend. De taal, de inhoud die bestaat uit een bijna ononderbroken monoloog het is overweldigend mooi. Vooral de inhoud die in feite alle voorkomende plussen en minnen van het menselijk handelen vertegenwoordigt is zo adembenemend.
Het verhaal gaat over twee mannen, de een rijk, de ander arm, die in hun jonge jaren heel goed bevriend waren. De rijke 'ontfermd' zich over de arme. Maar wat de rijke niet ziet is dat de arme een veel rijker innerlijk heeft. De arme houdt van kunst, poëzie etc. Na een heftig voorval scheiden hun wegen en 40 jaar later komt de arme bij de rijke op bezoek. De rijke vertelt vervolgens in een lange monoloog wat er volgens hem die dag gebeurd is. Het gebeurde liet hem namelijk niet los, werd een obsessie en zijn hele verdere leven stond in het teken van de gebeurtenis. De rijke heeft alles van alle kanten bekeken en hij wil dat de arme zijn conclusies hoort. Maar zijn conclusies bestaan louter uit veronderstellingen. Als de arme man wil reageren, wordt hem dan ook de mond gesnoerd. De rijke weet namelijk donders goed dat als de arme hem tegenspreekt en vertelt hoe het werkelijk was dat hij 40 jaar voor niets is bezig geweest met puzzelen. Dan zal zijn wereld instorten, dus praat hij door...
Dit alles wordt in prachtige zinnen weergegeven. Die je keer op keer kunt herlezen om hun schoonheid steeds opnieuw te proeven.
Het lied en de waarheid (1997) van Helga Ruebsamen is het volgende niet te vergeten boek. Het verhaal over een meisje dat in Indonesië woont met haar ouders. Vader werkt keihard. Haar moeder is mooi en eenzaam. En dan komt de gezellige, aantrekkelijke, vrolijke oom een tijdje logeren...
Ruebsamen weet de hele broeierige tropische sfeer perfect te vatten en weer te geven. Alles wat gebeurt daar wordt verteld door de ogen van het meisje, die in haar onschuld precies de volwassenen nadoet omdat ze hun plezier zo leuk vindt. In feite geeft ze daarmee de onthutsende waarheid weer. Erg indrukwekkend.
Brieven aan Simon Carmiggelt (1982) van Gerard Reve moet ik ook zeker noemen. Het was het eerste boek dat ik van hem las en ik vond het verpletterend. Opgegroeid in een verzuild Nederland waarin veel taboe en een schande was en over gevoelens en seksualiteit nauwelijks gesproken werd was dit boek van Gerard Reve waarin hij openlijk schrijft over zijn homoseksualiteit verpletterend. Hij schreef o.a. aan Carmiggelt over zijn worsteling met het schrijven daarover omdat hij niet wilde dat het banaal en choquerend werd. Hij was in feite heel integer en liet Carmiggelt veel stukken lezen met de vraag of hij niet te ver ging. Maar ook schreef Reve over zijn onzekerheden, angsten, depressies enz. Ik vond het een openbaring dat hij zo vrij over zijn gevoelens durfde te schrijven. Het boek heeft me veel geleerd.
De dansende grootmoeders (2007) van Clarissa Pinkola Estés is ook zo'n boek dat nooit de deur uit zal gaan. Pinkola Éstes laat in dit boek de kracht van vrouwen zien en dat doet ze in beeldschone, soms metaforische, verhalen. Zoals het verhaal over de enorme boom, de moederboom noemt de schrijfster het, waaronder mensen hun beschutting zochten tegen zon en regen. De boom is een rustpunt voor veel mensen, een ankerplaats. Maar die boom wordt door de gemeente omgezaagd, neergehaald en de kreun van de boom als hij uiteindelijk valt, raakt iedereen. - De boom was zo groot dat op het zaagvlak makkelijk 3 vrouwen naast elkaar konden liggen. - Het omzagen lijkt het einde van de boom, ze wordt hevig gemist, maar de boom bezit een oerkracht en haar wortels zitten diep en tot ieders verrassing ontstaan langs de kaprand nieuwe twijgen, die uiteindelijk dansen in de wind, ze laat zien dat zij niet klein te krijgen is, ondanks alle tegenslag.
Ook het verhaal rond de tantes van de schrijfster die gehavend en geblutst aankomen in aaa-mee-riee-kaa. Vrouwen die uit Hongarije gevlucht zijn en alles gezien en meegemaakt hebben. Hun voeten zijn ontveld, hun huid verbrand, hun huisraad (matrassen) op hun nek, hun koffer met touwen dichtgebonden. Vrouwen die de schrijfster, toentertijd nog een kind, - die bijna ingeslapen was door saaiheid en verplichtingen - alles hebben gegeven en geleerd wat er uiteindelijk toe doet.
Schijnheilige en onoprechte mensen werden onmiddellijk uit hun omgeving verbannen, maar werd je eenmaal toegelaten in hun denkbeeldige kring dan was het voor de volle honderd procent. Ondanks al hun angsten en nachtmerries en depressieve buien over de doorstane ellende en ondanks het verlies van veel familieleden en geliefden gingen ze voor hun nieuwe leven met een intensiteit die ontzag oproept. Prachtig!
Het is vooral de manier waarop de verhalen verteld worden die zo raakt. Ze stralen enorme kracht uit en Clarissa Pinkola Estés 'praat' met zoveel liefde en respect over vrouwen, dat het me keer op keer voedt en raakt.
Verder zijn er heel veel boeken die ik prachtig vond, teveel om hier op te noemen. Maar de bovenstaande boeken gaven me zoveel, ze deden me dingen anders zien, ze brachten me verder. Kortom, boeken die er voor mij toe doen.
Dettie, 23 januari 2017