Thema april/mei/juni/juli/augustus 2017 - Leestafel let op de kleintjes (kleine uitgeverijen)

De revisor

Nikolaj Gogol



BURGEMEESTER Ik heb u laten komen, heren, om u een alleronaangenaamste mededeling te doen. Er is een revisor naar ons op weg.

AMMOS FJODOROVITSJ Een revisor?

ARTEMI FILIPPOVITSJ Een revisor?

BURGEMEESTER Een revisor uit Petersburg, incognito. En nog wel met geheime orders.

AMMOS FJODOROVITSJ Daar heb je het geduvel!

ARTEMI FILIPPOVITSJ Was het net lekker rustig, krijg je dat!

LOEKA LOEKITSJ Here God, en nog wel met geheime orders!



Aldus begint Nikolaj Gogols komedie De revisor uit 1836. En uiteraard wordt er kort daarna in de plaatselijke herberg iemand aangetroffen van wie men veronderstelt dat hij de revisor incognito is. Bij de notabelen van de stad zit de schrik er goed in. Men besluit de misstanden waarvan men zich gewoonlijk niets aantrekt zo spoedig mogelijk te verhelpen: de zieken in het ziekenhuis krijgen schone slaapmutsen op, ze mogen er niet meer bijlopen als schoorsteenvegers en mogen geen zware tabak roken. In het gerechtsgebouw mogen de gerechtsdienaren geen ganzen meer houden en de schoolopziener moet ervoor zorgen dat leraren niet met stoelen smijten. De burgemeester zelf zit misschien nog wel het meest in zijn rats: hij heeft de onderofficiersvrouw laten geselen, zich door de kooplui allerlei geschenken laten geven en op straat is het een troep.

De revisor is een klassiek toneelstuk geworden. Tot op de dag van vandaag wordt het regelmatig opgevoerd. Volgens Karel van het Reve in zijn inleiding bij de Nederlandse vertaling is het enorme succes van het stuk vooral te verklaren door de grote duidelijkheid ervan. Hij vergelijkt Gogol in die zin met Shakespeare. Gogols toneelstuk, betoogt Van het Reve, kent geen diepere lagen. 'Om iedere vrees voor een 'diepere betekenis' de kop in te drukken vergast Gogol ons meteen aan het begin al op een 'voorspellende droom': de burgemeester vertelt dat hij al gedacht heeft dat er iets beroerds zou gebeuren, want hij heeft van twee ratten gedroomd. Ze kwamen op, die twee ratten, ze snuffelden wat en verdwenen weer. Dat is een slecht voorteken! De toeschouwer begrijpt meteen dat de burgemeester maar wat bazelt.' Gogol is - aldus van het Reve - een meester in het laten gebeuren of zeggen van dingen die niets met het verhaal te maken hebben.



ISBN: 9789073023024 | Hardcover | 110 pagina's | Uitgeverij Plantage | 1990 (nog steeds te koop)

Vertaald uit het Russisch door Karel van het Reve en Leidse slavisten

Citaat van de dag

Citaten uit De revisor:

“Wij nemen geen smeergeld aan. Dat is beleid. Toch?”

De burgemeester (Stefan de Walle)

“Hoeveel staat er eigenlijk op fraude met subsidiegeld?”

De vermeende revisor (Joris Smit)

Sabina vrouw van Hadrianus

Nynke Smits

Keizer Hadrianus, oud en ziek, weigert zijn vrouw Sabina nog te ontvangen. Op zijn landgoed in Tibur verrijst een tempel voor de jonggestorven Antinous, de liefde van zijn leven. Nu haar kinderloze huwelijk een dieptepunt heeft bereikt, besluit de keizerin haar eigen koers te gaan varen.

Wanneer ze verneemt dat het leven van haar beschermeling Fuscus, beoogd opvolger van Hadrianus, wordt bedreigd, gaat ze in het geheim naar Rome om hem te waarschuwen. Onderweg kijkt Sabina terug op haar leven: de vele reizen door het Rijk, de kennismaking met het ontluikende christendom, politiek gekonkel in Rome, haar liefdesverdriet en ten slotte het ontdekken van de ware toedracht van de dramatische gebeurtenissen tijdens die ene reis langs de Nijl. Sabina was de stabiele factor in het leven van de rusteloze Hadrianus.

Nynke Smits laat ons door de ogen van Sabina kijken naar schittering en schaduwzijden van de Pax Romana. Nynke Smits (Leeuwarden, 1957) heeft na haar studie Klassieke Talen in Leiden enkele jaren les gegeven aan Drew University in Madison, New Jersey (Verenigde Staten). Na haar terugkeer in Nederland doceerde zij Latijn en Grieks aan verschillende scholen; sinds 1998 is zij werkzaam aan het Stedelijk Gymnasium te Leiden.

Recensie

Over Vibia Sabina (ca. 85-136), echtgenote van de Romeinse keizer Hadrianus, een zo goed als vergeten vrouw, is niet veel bekend. De weinige bronnen beschrijven haar als een moeilijk mens met een slecht en kinderloos huwelijk. De auteur (1957) nuanceert dit negatieve beeld van Sabina in deze biografische roman.

Het verhaal begin in 136 tijdens het verblijf van Hadrianus en Sabina in Tibur (Tivoli). De keizer is zwak en ziek. Zijn beoogde opvolger Fuscus is plotseling uit de gratie en loopt gevaar. Sabina, die erg aan Fuscus is gehecht, haast zich met twee slaven incognito naar Rome om hem te waarschuwen. Onderweg wordt in terugblikken Sabina's leven beschreven. Eenmaal aangekomen in Rome blijkt Fuscus al te zijn vermoord. Wie zit er achter zijn dood?

De auteur (1957, Leeuwarden) is docent klassieke talen. Deze debuutroman is met grote historische zorgvuldigheid geschreven en biedt een fascinerende blik in het keizerlijke Rome. Met lijst van personages, stamboom, historische feiten en aannames, verklarende lijst namen en begrippen, en bronnen. Vrij kleine druk.

Dr. Nelleke Manneke

ISBN: 9789059972391 | Paperback | 290 pagina's | Primavera Pers | maart 2016

Citaat van de dag

De geschiedenis zal aardig voor me zijn, want ik ben van plan om het te schrijven.

Winston Churchill

Gevangen vrijbuiter

over het leven van Brendan Behan (1923-1964)

Karel Wasch

De Ierse schrijver Brendan Behan (1923-1964) heeft in zijn korte leven heel wat stof doen opwaaien. Het was iemand van twaalf ambachten en dertien ongelukken. Hij probeerde zich in leven te houden als smokkelaar, huisschilder, bommenmaker en pooier.

Zijn (autobiografische) roman Borstal Boy maakte hem beroemd en rijk. Het is een van de eerste verslagen van het leven van een jonge gevangene in een opvoedingsgesticht. De hoofdpersoon weet de kunst van het leven te leren tegen de achtergrond van de sombere instituten waartoe hij is veroordeeld.

Een aantal toneelstukken van zijn hand - zoals The Quare Fellow en The Hostage - behandelen actuele onderwerpen en worden nog steeds opgevoerd. Deze toneelstukken zijn een aanklacht tegen de burgerlijkheid en gezapigheid. Behan durfde grote dilemma's aan te roeren zoals de doodstraf, homoseksualiteit, de terugkeer van ontheemde veteranen van de slagvelden, de verdeeldheid van de zogenaamde revolutionairen van de IRA, het verschil tussen rijk en arm, het lot van kansarmen en het opsluiten van jonge gevangenen. In Nederland tekenden Gerard Reve en Cees Nooteboom voor mooie vertalingen van deze opmerkelijke stukken.

De grootste zwakte van Brendan Behan was zijn alcoholverslaving. Daaraan is hij ten slotte ten onder gegaan. Brendan Behan is nog steeds het klassiek geworden symbool van alles wat een Ier karikaturaal maakt: een vrijbuiter, die echter gevangen zat in zijn verslaving.

Met groot gevoel voor drama, psychologie en detail beschrijft Karel Wasch (1951) de opkomst en ondergang van deze Ierse schrijver. Hij bezocht de plaatsen waar Behan heeft gebivakkeerd en sprak met mensen die hem hebben gekend. 'Het gevoel bekroop me dat het oppervlakkige beeld dat van hem bestond, niet klopte. Sterker, dat hij dat beeld welbewust en al te graag zelf in stand had weten te houden', aldus Wasch die met deze biografie dan ook een mythe wil ontrafelen. Eerder verscheen in PROMINENT KLASSIEK van de hand van Karel Wasch: Zo lang als voor altijd is over het leven van Dylan Thomas (1914-1953).

Recensie

'Ierser dan de Ieren': deze uitspraak gaat op voor de schrijver Brendan Behan (1923-1964). Hij was een zeer getalenteerd dichter en toneelschrijver en ook voor liederen draaide hij zijn hand niet om. Tegelijkertijd was hij een oerkracht op zich. Zijn liefde voor drank, extreem gedrag en seks is spreekwoordelijk en inspiratie voor werken als 'Borstal Boy' (over zijn tijd in een beruchte jeugdgevangenis) en 'Confessions of an Irish Rebel'. Hij roerde thema's aan als sociale (on)gelijkheid, vrijheid, doodstraf en homoseksualiteit. De invloed van zijn serene echtgenote Beatrice Ffrench-Salkeld, in alle opzichten zijn tegenpool, en zijn ruzie met de jaloerse dichter Patrick Kavanagh komen in deze biografie onder andere aan de orde.

Biograaf Wasch vraagt zich af in hoeverre Behan de houding van rebel en levenskunstenaar cultiveerde of dat het zijn ware karakter was. Het boek is overzichtelijk door de korte kernwoorden en beschrijvingen. Voor iedere geïnteresseerde in Ierland en Ierse literatuur een leesbaar portret van deze kleurrijk auteur. Bevat foto's, voorwoord en epiloog, voetnoten, biografische gegevens, literatuurlijst en een personenregister.

Els Willems

ISBN: 9789492395122 | Paperback | 140 pagina's | Uitgeverij Prominent | januari 2017

Citaat van de dag

I am a drinker with writing problems

Brendan Behan