Die gore klerezooi in de Via Merulana
Carlo Emilio Gadda
Het boek Die gore klerezooi in de Via Merulana van Carlo Emilio Gadda is een van de klassieke meesterwerken uit de Italiaanse literatuur van de twintigste eeuw, te vergelijken met Svevo's Bekentenissen van Zeno of Lampedusa's De tijgerkat. Het geldt als onvertaalbaar, omdat het afwisselend in een rijke en beeldende taal is geschreven en in de straattaal van Rome. Toch is er nu een Nederlandse vertaling van verschenen; daar is jarenlang aan gewerkt.
Het boek leest als een detective - er komt een roofoverval in voor en er wordt iemand in om hals gebracht -, maar Gadda heeft het zo superieur geschreven dat de lezer ook zelf aan het werk wordt gezet.
Rome, 1927. Middenin de moraliseringscampagne van de fascisten, die de Eeuwige Stad van alle geboefte moet zuiveren, vinden er in een somber pand in de Via Merulana twee misdaden plaats. Een excentrieke Venetiaanse gravin wordt op klaarlichte dag van haar juwelen beroofd. De tot piekeren geneigde commissaris Ingravallo wordt met het onderzoek belast. Kort daarop wordt in een andere flat van hetzelfde gebouw een goede kennis van hem, de aantrekkelijke maar wegens haar kinderloosheid wegkwijnende burgervrouw Liliana Balducci, met afgesneden keel aangetroffen.
Het gerechtelijk onderzoek én de roman verdwalen al snel op allerlei zijwegen, waarbij nu eens een op truffels verzotte rijksambtenaar, dan weer een handlezende hoerenmadam en zelfs een eenogige kip, een in een haas veranderende topaas en de grote tenen van twee heiligen op een wandschildering voor afleidingsmanoeuvres zorgen. Uiteindelijk lopen ze uit op een mysterie waarvan de ontrafeling aan de lezer wordt overgelaten.
Maar intussen heeft Gadda kans gezien om een bijtende satire te leveren op Mussolini en zijn slippendragers, een soms meeslepend en soms dolkomisch beeld te schetsen van Rome in al zijn maatschappelijke geledingen, en met een mengeling van dialect en stadhuistaal, literaire pastiches en lyrische ontboezemingen een verbluffend taalbouwsel op te trekken.
Uitgever Atheneum-Polak & Van Gennep ISBN 9035122879 Plaats Amsterdam Jaar 2001 gebonden 360 blz