Thema maart 2011 - Ogen

Knijp nu je ogen dicht

Marc Wildemeersch

Knijp nu je ogen dicht is het romandebuut voor volwassenen van Marc Wildemeersch over de `grote oorlog' die in tegenstelling tot de Tweede Wereldoorlog slechts sporadisch thema is in de Nederlandse (inclusief de Vlaamse!) literatuur.

De titel staat voor zowat alles wat in het boek vervat zit en komt uit het gedicht Wiegeliedje voor de geliefde van Paul Van Ostaijen, een personage in de roman. Het is geschreven in Antwerpen op 29 april 1918, tijdens het laatste offensief van de Duitsers in de Eerste Wereldoorlog. Hij droeg het op aan zijn grote liefde Emma Clement: Knijp nu je ogen dicht, mijn luie luipaard en strek je heupen naar je lust. Ach du, du.

Evenals dit gedicht ademt de roman liefde en passie uit. Bert Stubbe, de protagonist in Wildemeersch roman, raakt net voor hij in 1914 vertrekt naar Canada in de ban van de wulpse Anna Vere. Mede daardoor voelt hij zich nooit echt goed in zijn vel in het beloofde land van vele migranten.

Verder verwijst de titel naar de vlucht voor de werkelijkheid. De Grote Oorlog is uitgebroken en Bert besluit zonder enige illusie naar Europa terug te keren om er met de Canadezen tegen de Duitsers te vechten. Hij gaat bijna ten onder aan de verschrikking van de oorlog, maar loopt dan opnieuw Anna tegen het lijf. Samen proberen zij niet vermalen te worden in de blinde mechaniek van een wereldoorlog.

Van Ostaijen is in het bezette Antwerpen gebleven en collaboreert met de Duitsers. Na de oorlog vinden Anna, Bert, Paul en Emma elkaar terug in Berlijn en proberen ze elk op hun manier met hun verleden af te rekenen. De hoofdstad van het ontredderde Duitsland vormt daarvoor het ideale kader.

Tenslotte slaat de titel op de oerfunctie van literatuur: sluit je ogen en laat het verhaal je meesleuren naar een andere wereld. Enerzijds dompelt Wereldoorlog I de lezer in een hallucinant universum van chemische oorlogsvoering, kanonnenvlees en geestelijke ontaarding. Anderzijds lonkt een wereld van intellectuele hoogstandjes en lichamelijk genot. Keuze is er helaas niet. Knijp nu je ogen dicht gaat over de zoektocht van een man naar zichzelf en zijn relatie tot de anderen.

NBD|Biblion recensie

De eerste roman voor volwassenen van Marc Wildemeersch is op zijn minst bijzonder te noemen. Bert is de beste vriend van Paul, dichter uit Antwerpen, die met zijn achternaam Van Ostayen heet. In het boek wordt de hoofdrolspeler Bert verliefd op Anna, vlak voordat hij vertrekt naar Canada. Als de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, komt hij terug. Hij vecht, verliest vriend en vijand en ontmoet zijn Anna opnieuw. Samen met haar zoekt hij opnieuw rust en vrede bij Paul, die inmiddels in Berlijn woont. Bert en Anne hebben echter te veel meegemaakt. De laatste strofe is prozaisch: "Net als een koppel voor het slapengaan: ze hebben wat geknuffeld, liggen een tijdje met hun benen over elkaar. Nu is het tijd om te slapen en elk legt zich op zijn zij. Twee eilanden die even samen kwamen en nu weer van elkaar wegdrijven, zo groeien ze dichter en dichter uiteen. Zo begint de vreugde van de eenzaamheid". Maar Van Ostayen schrijft er zijn grootste werk, de bundel 'Bezette Stad'. Een interessante combinatie van fictie en werkelijkheid.

(Biblion recensie, Drs. E.A. van Kemenade)

ISBN 9789062655519 Paperback 192 pagina's | Uitgeverij Knipscheer | maart 2003

Citaat van de dag

"Onze meest verborgen tranen zoeken nimmer onze ogen."

Kahlil Gibran

Libanees tekenaar en schrijver (1883-1931)

Het bedrogen oog

de kunst van de trompe-l'oeil

Nicolaas Matsiers

Het oog bedrogen, trompe-l'oeil: deze term wordt gebruikt voor een vorm van realisme die bedrieglijk echt is. In de klassieke oudheid wordt al geschreven over schilders die zo natuurgetrouw schilderden dat hun werk de omgeving in verwarring bracht. Zo zou de hofschilder van Alexander de Grote ooit een slang hebben geschilderd die de kwetterende vogels tot zwijgen bracht.

Met een literaire blik beschrijft Nicolaas Matsier de trompe-l'oeil. Hij legt dwarsverbanden door de eeuwen heen en verbindt Rembrandt met Vermeer en Van Hoogstraten met de eigentijdse Reuter en Banksy. In Het bedrogen oog leidt Matsier de lezer door een mozaïek van een van de meest bijzondere vormen van schilderkunst.

Nicolaas Matsier studeerde Klassieke Talen en Filosofie. Hij publiceerde diverse verhalenbundels, novelles en romans, zoals Gesloten huis en Het achtenveertigste uur. Matsier vertaalde onder meer werk van, Stefan Themerson en Xenophon. Hij was redacteur van het tijdschrift Raster en schrijft onder andere voor de Volkskrant, NRC Handelsblad, Trouw en Vrij Nederland.

NBD|Biblion recensie

Kunsthistorisch overzicht van de trompe-l'oeil (een zo bedrieglijk natuurgetrouw geschilderde afbeelding dat ze echt lijkt), geschreven door classicus en romanschrijver Matsier (1945). De geschiedenis is weergegeven vanaf de Klassieke Oudheid tot en met hedendaagse facadeschilderingen en stoepkrijt kunstenaars. Deze realistische kunstvorm is een uitloper van het illusionisme en heeft als doel de toeschouwer op het verkeerde been te zetten. Het lijkt alsof het afgebeelde werkelijkheid is, voorbeelden zijn een geschilderd omgevouwen etiket, een weg, een nis, een muurkastje of een vlieg op het doek. In dit overzicht worden 125 afzonderlijke kunstwerken van individuele kunstenaars op chronologische volgorde getoond en besproken. De teksten zijn toegankelijk en zeer uitgebreid (een of twee pagina's per onderwerp). De nadruk ligt op 15-20e-eeuwse schilderijen. Met appendix van sterke verhalen over bedriegers en bedrogenen. Uitstekend gedocumenteerd overzicht dat in het Nederlands nog niet bestond.

(NBD|Biblion recensie, Annemiek Buijs)

Citaat van de dag

"Wie nooit bedrogen is, heeft nooit vertrouwen geschonken."

Ubbo-Derk Hakholt

Ooggetuigen van de Gouden Eeuw

in meer dan honderd reportages

Rene van Stipriaan

De beeldenstorm, het ontzet van Leiden en de moord op Willem van Oranje - het zijn legendarische momenten uit de Nederlandse vrijheidsoorlog, die het begin van een ongekende bloeiperiode markeren: de Gouden Eeuw. Het was een tijd waarin de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden met ontzag werd gadegeslagen en de VOC de lakens uitdeelde op de wereldzeeën. Het waren mooie jaren voor avonturiers: ontdekkingsreizen, veldtochten en zeeslagen stonden borg voor spektakel. En telkens waren er individuen die aan het papier toevertrouwden wat ze zagen. In "Ooggetuigen van de Gouden Eeuw" heeft René van Stipriaan de opmerkelijkste verslagen bij elkaar gebracht. We zien de jonge Filips II geldstukken uitstrooien in de straten van Antwerpen, we gaan met Maurits de Slag bij Nieuwpoort in en we zijn aanwezig bij de politieke moord op de gebroeders De Witt. Ook vinden we in deze bundel talrijke getuigenissen van het "normale" leven. En we betrappen vele beroemde Gouden Eeuwers in hun alledaagse doen en laten: de jonge Rembrandt in zijn atelier, Huygens aan het ziekbed van zijn vrouw Sterre, en Anthonie van Leeuwenhoek die door de microscoop naar zijn eigen sperma kijkt. In meer dan honderd reportages geeft Ooggetuigen van de Gouden Eeuw een verrassend beeld van een glorieus tijdperk. In deze nieuwe editie zijn vele verslagen voorzien van bijzondere, aangrijpende en vaak verrassende illustraties, waardoor de beschreven gebeurtenissen nog sterker op de lezer zullen inwerken.

NBD|Biblion recensie

Free lance publicist Rene van Stipriaan verzamelde tientallen verhalen over gebeurtenissen in de periode 1549-1702 zoals die zijn opgeschreven door de mensen van toen. Zowel de 'grote' geschiedenis (veldslagen en dergelijke) als de 'kleine' over het leven van alledag komen zo op indringende wijze de huiskamer binnen. Sommige teksten heeft de bewerker 'hertaald', dat wil zeggen in modern Nederlands omgezet. Dat had hij ook mogen doen met enkele oudere tekstuitgaven waarvan het Nederlands nu wat gedateerd aandoet. De selectie zelf is buitengewoon geslaagd. Tal van facetten van het leven van toen en bijna alle standen komen aan het woord. Vaak bloedstollende belevenissen buitengaats, in de kolonien en op weg daarnaartoe. Achterin een opgave van de vindplaats van de originele edities en personalia van ooggetuigen. Deze editie is voorzien van een groot aantal bijpassende, historische zwartwitillustraties.

(Biblion recensie, Redactie)

ISBN 9789035127586 Paperback 270 pagina's | Bert Bakker | maart 2005

Citaat van de dag

"Indien er geen getuigen bij zijn, zijn slechts weinig mensen in staat tot goede daden."

Seneca

Romeins filosoof, staatsman en toneelschrijver (5 v.C. - 65 n.C.)