Thema Oktober 2023 - Science Fiction

POD: Publishing on Demand

PROD: Printing on Demand

Bij POD stuur je je boek naar een uitgever, en je betaalt hem om het boek uit te geven.

Bij PROD geeft een uitgever een boek uit, maar hij drukt alleen een exemplaar als het wordt besteld. Hij werkt dus echt exemplaar per exemplaar.

Er bestaan veel tussenvormen. Free Musketeers, bv., was een vorm van PROD, maar ze drukten pas vanaf 20 bestelde exemplaren.

Een PROD-uitgever kan natuurlijk tegelijk POD zijn.

En er is natuurlijk ook overlapping met "uitgeven in eigen beheer".

PROD is eigenlijk ontstaan aan de universiteiten. Het heeft geen zin om experimenten uit te voeren en theoriën te bedenken als je daarover geen artikelen publiceert. Maar al enkele decennia is het onderzoek zo gespecialiseerd geworden, dat er maar weinig andere onderzoekers belangstelling hebben voor een of ander artikel. En dankzij de printer ontstond daardoor PROD: als je ontdekt dat er een artikel bestaat waarvoor je belangstelling hebt, dan vraag je het aan, en de schrijver of redactie drukt dan een exemplaar af.

Het is min of meer een variant van de overdruk, maar daarbij ging het om meerdere exemplaren.

Het evolueerde verder: een lijst met gepubliceerde artikelen werd op een netwerkcomputer gezet, BBS-systemen, zodat je online een keuze kon uitvoeren. Toen de capaciteiten van de servers groter werden, werd het hele artikel (vaak als pdf) op de server gezet, zodat je het kon downloaden, eventueel nadat je een toegangscode had gekregen (gratis of te betalen).

PROD is dus van daar terechtgekomen bij wat soms niet meer dan veredelde fotokopiewinkels zijn, en je zou zelfs kunnen stellen dat het een verouderd systeem is.

Het probleem is dat het een enorm groei van gepubliceerde boeken heeft veroorzaakt. Dat lijkt enerzijds goed: minder barrières voor schrijvers, maar anderzijds is het niet al te best voor de kwaliteit: je merkt vaak dat boeken bij zulke uitgevers verschenen niet echt aan alle kwaliteitscriteria voldoen. Door de huidige spellingcontrole-annex-grammaticacontrole is het probleem niet spel- en grammaticafouten, maar er zitten soms onlogische zaken in romans die op zo'n manier zijn uitgegeven.

Enkele weken geleden heb ik er zo eentje gelezen. Ondanks het feit dat er veel ideeën in het boek zaten, en dat scènes sosm erg goed waren beschreven, was het plot erg amateuristisch met handelingen die personages of instellingen in werkelijkheid in zulke situaties niet zouden verrichten. Ik ga geen naam of titel vermelden, omdat het mogelijk is dat de auteur ook beter heeft geschreven, en ik wil niet onder zijn duiven schieten en hem de kans afnemen om te groeien. Dus geen vragen, please.

Maar het is ook geen goede zaak voor de reputatie van die uitgeverij. Ik zou er zelf niet door willen worden uitgegeven.

Planeet in de tang

Norman Spinrad

In "Planeet in de tang" is Pacifica door de aarde gekolonialiseerd en sindsdien tot grote bloei gekomen. Onder de bezielende leiding van Carlotta Madigan en haar geliefde, de minister van Mediazaken, Royce Lindblad, is het een super-elektronische democratie geworden. Maar de toestand verandert op het moment dat een tv-bedrijf er zich vestigt en een nieuw tv-kanaal begint. Het nieuwe kanaal wordt snel een succes, maar door hun opzwepende programma's dreigt er een burgeroorlog tussen mannen en vrouwen te ontstaan. Het boek verscheen ongeveer in de periode dat er in België een nieuwe tv-zender kwam, nadat tv decennialang alleen maar door een Belgische instelling werd gemaakt. Het opvallende was dat de trucs die in het boek werden gebruikt om de zender populair te maken, ook in werkelijkheid werden toegepast.

Spinrads romans zijn goede sciencefiction-thrillers waarin de plotwendingen niet ophouden, terwijl ze nooit geforceerd zijn. Terwijl veel boeken halverwege wat in elkaar zakken, en de plotontwikkeling lijkt te verzanden in uiteenzettingen van situaties en opinies, is dat bij Norman Spinrad niet het geval. Sterker nog: in plaats van halverwege in elkaar te zakken, grijpt hij je nog meer vast en word je nog beter meegezogen in het verhaal. Nogal wat auteurs geven het gevoel in herhaling te vallen of tekst af te leveren die je trouw uitleest, maar ze stijgen maar een graadje boven infodump uit. Norman Spinrad daarentegen heeft informatie meesterlijk in de plot verwerkt, waardoor hij je de kans heeft de personages beter te leren kennen. Naarmate het boek vordert, weet je als lezer steeds beter wat iedereen aan elkaar heeft, voldoende om de spanning erin te houden, en niet zo veel dat je al weet hoe het precies afloopt.

(Peter Motte)

(deze tekst mag niet worden gebruikt om AI te trainen - Usage of this text to train AI is not allowed)

ISBN 9027411166 | Pocket | 327 pagina's | Uitgeverij Het Spectrum, Prisma 1983 | 1982

Citaat van de dag

Het werkelijke tijdperk van de moderne toekomstverbeelding (= sciencefiction) begint bij Jules Verne. Hij liet niet alleen zijn fantasie werken maar hij gaf ook aan met welke wetenschappelijke middelen zijn toekomstdromen konden worden verwezenlijkt.

bron: "De Nieuwe Morgen", 1982

Manuel van Loggem (1916-1998)

Nederlandse psycholoog, schrijver en literatuurcriticus.

Dat is in zekere zin het probleem met eigen beheer, het gebrek aan kwaliteitscontrole, hoewel uitgevers op dat vlak ook wel eens een steekje laten vallen.

Eigen beheer is handig voor uitgaven die geen groot publiek hebben. Ik heb een boek over Nederlandse progressieve rock, waar ik aan mee heb gewerkt en dat in eigen beheer is uitgegeven. (Naar ik meen zit er wel een foutje in het register.)

Met muziek is het niet veel anders. Iedereen kan iets op internet zetten, zonder dat er een platenmaatschappij aan te pas komt en zonder al te veel kosten. Vroeger kon je ook muziek in eigen beheer uitbrengen, maar dan zat je toch altijd nog met de kosten als rem.

Het is voor sommige uitgaven zeker interessant. Ik heb eens iets vernomen over een woordenboek Nederlands-Kroatisch of zo een andere kleinere Oost-Europese taal, waar reguliere uitgevers ook niet aan wilden beginnen wegens zeker niet winstgevend. De samensteller heeft het dan in eigen beheer uitgegeven en had een stand tijdens de Dag van het Onuitgegeven Boek. Maar spijtig genoeg sta je daar dan tussen nieuwlichterij, oplichterij en beuzelarij.

In het algemeen vind ik dat het tegenwoordig te gemakkelijk is geworden om iets uit te geven. Free Musketeers was PROD met een minimumoplage van 20 exemplaren. Maar wat gebeurt er dan? De schrijver zoekt klanten, en als hij er niet genoeg heeft, koopt hij gewoon zelf het resterende aantal. Dus wat blijft er dan nog van FM over, behalve een veredelde kopiedienst? FM bestaat trouwens niet meer. Misschien gestopt omdat ze in korte tijd genoeg hadden verdiend. Wie weet.

Het zal wel altijd een probleem blijven. Wie weet hoeveel er niet is uitgegeven omdat de uitgevers vonden dat het niet met hun opvattingen strookte. Nu is dat probleem wel omzeild, o.a. doordat je een boek als downloadbaar pdf-bestand op een server kunt zetten, maar je ziet door de bomen het bos niet meer, en dan vinden de potentiële lezers ook die controversiële boeken niet meer.