Thema februari 2007: Dichtbundels

De gedichten van de schoolmeester

Gerrit van de Linde

Gerrit van de Linde is de meest besproken Leidse student uit de 19e eeuw. Van de Linde studeert vanaf 1825 theologie in Leiden. Hij is geliefd om zijn snelle geest en rappe tong en schrijft in de Almanak. Gerrit heeft plezier in het leven en komt ook regelmatig op de Sociëteit.

In 1833 gaat het mis. Van de Linde heeft dan voor bijna 3.000 gulden – voor die tijd voor een student een astronomisch bedrag schuld bij Leidse pasteibakkers, kleermakers en boekhandelaren. Verder heeft hij een bastaardzoon bij een muzikantendochter uit Rotterdam, Leentje Jasperse. Schulden en onechte kinderen zijn voor studenten uit de 19e eeuw geen onbekend verschijnsel. Gerrit van de Linde gaat echter nog een stapje verder: hij maakt Jeane Mobachius Quaet, de vrouw van de Leidse hoogleraar chemie Van der Boon Mesch, zwanger. Dat is een stap te ver. Als het geheim in november 1833 uitkomt, moet Van de Linde vluchten. Via Schipluiden en Rotterdam gaat hij naar Engeland.

Met steun van vrienden (o.a. van de letterkundige Jacob van Lennep), maar vooral door zijn eigen charme en doorzettingsvermogen wordt Van de Linde directeur van een kostschool op Highgate in London. In die periode stuurt hij allerlei brieven en gedichten naar zijn vrienden in Nederland.

In 1837 trouwt Van de Linde in London met Caroline de Monteuuis en wordt hij een liefhebbende huisvader. Als Van der Linde in 1858 sterft, is hij nog geen 50 jaar oud. Zijn vrouw, die vier kinderen moet onderhouden, stuurt alle schrijfsels op naar Jacob van Lennep. Die combineert een keuze uit de gedichten met een selectie uit de brieven die Van de Linde hem gestuurd heeft tot de bundel De gedichten van De Schoolmeester. Aan die vrolijke originele bundel is behoefte: de gedichten worden mateloos populair en beleven bijna 25 drukken in 50 jaar.

Van de Linde schrijft vlot en onconventioneel over allerlei zaken: over nieuwe haring, over vriendschap, grafschriften (“Hier ligt Poot: hij is dood”) en over de koe (“uitvindster van de aardbeien met room”). Ook zijn diergedichten bevatten beroemde zinnen: “Een leeuw is eigenlijk iemand / die bang is voor niemand”; “Een hond is vermaard / om zijn gezelligen aard / en ’t kwispelen van zijn staart.”

Jos Damen www.leidenuniv.nl/mare/2004/14/libri08.html

Uitvoering: Paperback, 160 bladzijden Griffioen ISBN: 90 214 0596 2 Uitgeverij: Querido 2001

Citaat van de dag 20 februari 2007

"Poëzie is de kunst de zee in een glas te vangen."

Italo Calvino

Huiselijke poëzie

Ellen Krol (samenstelster)

Laat de wereld in onrust en oproer zijn, wij sluiten het straatrumoer, buiten en zijn gelukkig in onze kleine kring.

Met die drijfveer kozen dichters in het begin van de negentiende eeuw het huiselijk geluk als onderwerp van hun poëzie. Dichten over alledaagse zaken; voor het eerst was de poëzie te begrijpen, en ging de betekenis ervan niet meer schuil achter onduidelijke mythologische beelden. Nu waren het invoelbare emoties, herkenbare situaties als geboorte, familiefeesten, en de dood van naasten. En met voor die tijd fabelachtige oplagen gingen poëziebundels van de bekendste huiselijke dichter, Hendrik Tollens, van de hand.

Men zag deze gedichten ook als uitdrukking van de nationale identiteit: wat de beroemde binnenhuistafereeltjes van zeventiende-eeuwse schilders als Gerard Dou op het doek uitdrukten, dat boden deze tafereeltjes in versvorm. Huiselijkheid was kenmerkend voor het 'nationale karakter' van de Nederlander, en het pas gestichte Koninkrijk accepteerde dankbaar en optimistisch in deze 'nationale' poëzie een bindend element in het nog zeer verdeelde vaderland.

Deze bloemlezing voert de lezer aan de hand mee van de wieg, via de hoogtepunten van het mensenleven, naar het graf; in bekende maar meestal onbekende gedichten krijgt de lezer zicht op wat men eens betitelde als 'de typisch Hollandsche smaak'.

Ellen Krol (1948) is docent letterkunde aan de sectie Nederlands van de Hogeschool Rotterdam & Omstreken. Haar dissertatie, De smaak der natie, beschrijft de waardering van huiselijke poëzie in de periode 1800 tot 1840.

Paperback | 195 Pagina's | Athenaeum-Polak & Van Gennep | 1999 ISBN: 902140592X

Citaat van de dag 21 februari 2007

"Poëzie is het enige wapen dat de taal kan verslaan met de middelen van de taal zelf."

Joseph Brodsky

Alles in de wind

De bekendste kinderversjes van vroeger

C.J. Aarts en M.C. van Etten (samenst.)

De Nederlandse jeugdpoëzie begon ruim tweehonderd jaar geleden met de versjes van Mr. Hieronijmus van Alphen. De Kleine Gedigten voor Kinderen, dat zelfs in het Frans werd vertaald, bracht Van Alphen grote roem, en enkele van zijn gedichten, zoals `Jantje zag eens pruimen hangen', maken nog altijd deel uit van het Nederlandse culturele erfgoed.

Ook Jan Pieter Heije schreef kindergedichten. Enkele ervan zijn zeer bekend, al weet niet iedereen dat ze door hem geschreven zijn: Zie de maan schijnt door de bomen, De Zilvervloot, In't groene dal en Een karretje op een zandweg reed. Het zijn kinderliedjes die niet zijn verdwenen onder het stof der tijden.

Maar naast de versjes en liedjes waarvan de schrijver bekend is, zijn er evenzoveel waarbij een schrijversnaam ontbreekt: Daar was laatst een meisje loos, Hinkel de pinkel, Jan Huigen in de ton, Klikspaan, boterspaan en ga zo maar door.

C.J. Aarts en M.C. van Etten, die ook de bloemlezing Domweg gelukkig, in de Dapperstraat verzorgden, hebben al deze versjes verzameld. Alles in de wind bevat de bekendste kindergedichtjes tot aan de tijd dat radio en televisie hun intrede deden.

ISBN 903512667X Gebonden, 304 pagina's Verschenen: september 2004 Uitgeverij Prometheus BV Vassallucci

Citaat van de dag 22 februari 2007

"Men kan nergens poëzie vinden als men haar niet in zich heeft."

Joubert