Erik Menkveld: Het grote zwijgen (samenleesb feb/maart 2012)

Ik ga me zo zachtjes aan verheugen.

Precies, Dettie. Er zit zoveel in het verhaal dat ik het ten eerste ook graag herlees, en ten tweede: er moet toch het een en ander over te zeggen zijn.

Ja er is heel wat over te zeggen. 'Het grote zwijgen' bijvoorbeeld daar kun je veel kanten mee op. Een muziekstuk, uitspraak van Nietzsche, het zwijgen tussen man en vrouw etc.

Dettie

Ik zit de beschrijving op de flaptekst eens te lezen:

Amsterdam 1910. Het Paleis voor Volksvlijt. Tijdens een voorstelling raakt een beginnende recensent volledig buiten zichzelf door de muziek. ‘Waarom nodig je hem niet eens uit?’ zegt de vrouw van de componist, als ze een dag later de lyrische bespreking leest. ‘Je kent hem wel, het is die grappige schuwe jongen die we wel eens in het Concertgebouw zien.’

Zo begint het verhaal van een turbulente vriendschap die zeven jaar later dramatisch zal eindigen. De vriendschap tussen een leermeester en een leerling, die aanvankelijk alles met elkaar delen: hun ideeën over maatschappij en kunst, nieuwe muziek, hun afkeer van Duitsland en hun angst voor oorlog.

Matthijs Vermeulen is aan het begin van zijn leven al muziekrecensent en componist. Alphons Diepenbrock is bijna vijftig en op het hoogtepunt van zijn carrière, bevriend met Gustav Mahler en dirigent Willem Mengelberg.

De vrouw die een wig drijft tussen de twee mannen is Elisabeth, Diepenbrocks vrouw. Bij Vermeulen herkent zij de strijdbare ambities en idealen die haar man heeft verloren, en denkt zij de liefde te vinden die in haar huwelijk ontbreekt.

En dan breekt de Eerste Wereldoorlog uit. Om geld te verdienen vertrekt Vermeulen als oorlogscorrespondent naar het front in België. Bij terugkeer brengen zijn schokkende ervaringen de vriendschap met Diepenbrock en zijn echtgenote in een ongekende stroomversnelling.

En kan het er niet mee eens zijn.

Hoezo de vrouw van Diepenbrock die een wig drijft? Diepenbrock zelf veroorzaakte die wig.

maar ik zal wachten tot iedereen het gelezen heeft.

Dettie

Een wig drijft tussen de vriendschap van de mannen, Dettie. Dat klopt wel.

Nee vind ik niet. Diepenbrock had zelf daarvoor allang een wig gedreven waardoor Elsa pas héél véél later (na zo'n zeven jaar) deed wat ze deed. Niet zij veroorzaakte de wig. De vriendschap was altijd al op gespannen voet vanwege de passie voor muziek van beide heren maar Thijs deed net zo hard mee met 'de wig'. Hij had ook nee kunnen zeggen en dan was er geen wig geweest.

Dettie