Jan Siebelink - Knielen op een bed violen

Dag,

Op Literair Nederland ben ik aardig fel van leer getrokken na jouw reactie, Bernadet. Hier een wat lievere versie.

Ik ben onder de indruk van dit aangrijpende en ontroerende verhaal. Siebelink heeft op een meesterlijke manier het verhaal verteld, wat hij aanvankelijk niet durfde te vertellen. In zijn eerdere werk kwamen veel fragmenten voor die herkenbaar zijn in deze roman, alleen in andere vorm (bijv. het zwembad in 'Knielen...' in plaats van de sporthal in 'De herfst...'). En nu heb ik het gevoel dat hij eindelijk heeft geschreven wat hij altijd had willen schrijven.

De roman grijpt je bij de keel. Het begint met een enigszins naïeve stijl die uitstekend past in het eenvoudige karakter van het dorp van Hans Sievez' jeugd. Langzamerhand wordt de taal dreigender, duisterder en mysterieuzer. De beschrijving van de personages is fijnzinnig, zoals hij bijvoorbeeld Huib Steffen neerzet is magnifiek. De dramatische vertellingen van de bestraffing in de stal of de sterfscène; de laatste uren in het bed in de voorkamer zijn schrijnend. Het verhaal laat me niet los, het heeft mij emotioneel geraakt. Een dramatisch maar even fantastisch boek, hoe raar dat ook mag klinken.

Groet,

Wouter

Ik heb het boek nu helemaal gelezen, het was in mijn ogen nog een tijd veel van hetzelfde. Maar toen kwam de sterfscène en die is ongelooflijk, onbegrijpelijk, weerzinwekkend en dieptriest. Dat gedeelte máákt het boek.

Voor degenen die het boek niet gelezen hebben:

Huib-Seffens is een mede-gelovige die Hans heeft leren kennen via Jozeph. Jozeph is degene die Hans steeds opnieuw bewerkt om toe te treden tot zijn geloof. Heel subtiel en geraffineerd gaat hij te werk tot Hans er nauwelijks meer onderuit kan. Het deed mij denken aan de steeds opnieuw terugkerende Jehova-getuigen aan de deur die ook maar doorgaan in de hoop een zieltje te winnen.

Het boek raakte mij emotioneel niet op de sterfscène na, maar die raakte mij op een zeer negatieve manier. Daarin staat beschreven hoe vér mensen kunnen gaan in hun geloof en hoe onménselijk ze daardoor geworden zijn. Let wel, hiermee wil ik niet alle geloven over een kam scheren. Een geloof kán tot dit leiden, ik zeg niet dat een geloof tot dit leidt.

Bernadet

Ik moet zeggen dat ik na het lezen van bovenstaande discussie (en die op Literair Nederland) toch wel erg nieuwsgierig ben zo zachtjes aan.

Hij komt hoog op de verlanglijst.

Groetjes,

Wil

Wouter mag ik vragen of het boek mede zo'n indruk heeft gemaakt omdat het over geloof en geloven gaat?

Ik stel deze vraag bewust bij Leestafel en niet bij LN omdat we hier bij Leestafel al meerdere keren over geloof e.d. gesproken hebben.

(teksten voor kerken, de gedichten van Otten enz.) Ik wil het niet op LN vragen omdat ik dan het gevoel heb een grens te overschrijden.

Van wat hier op leestafel besproken wordt weet ik niet of je ook wilt dat dat bij LN besproken wordt.

Hoe vind jij dat het geloof van Hans wordt beschreven?

Bernadet

Dag Bernadet,

Het zal er zeker mee te maken hebben. Ik denk dat een calvinist, ex-calvinist of iemand die wat voor een band dan ook heeft met het protestantisme aangetrokken wordt door deze roman. Hij wordt ook veel gelezen onder gelovigen. Maar er zijn ook vele ongelovigen diep onder de indruk van de roman. Je mag de vraag overigens best op Literair Nederland stellen. Je moet weten dat ik open sta voor elke vraag, maar dat je niet altijd een lief antwoord kan verwachten (zoals je gemerkt hebt). Wanneer iets mij niet aanstaat trek ik fel van leer. Daarmee schop ik mensen wel eens tegen de schenen, maar ik denk dan: wanneer iemand mij aanvalt, moet die een tegenaanval kunnen incasseren. Maar het is gebleken dat we ook daar weer uitkomen.

Ik vind dat het geloof van Hans fenomenaal is beschreven. En... met diep respect. Siebelink benijdt zijn vader, hij heeft zijn hele leven al de wens om ook een gezicht te krijgen. Dat geeft die individuele zekerheid, een metafyisch bewijs voor het bestaan van God. Wanneer je al min of meer in de kringen bent opgenomen, is er geen mooier teken dan het verblindende licht van God en de wind van de Heilige Geest.

Het gaat over een krachtige moeder, die het gezin koste wat kost bij elkaar weet te houden. En over een zwakke man, die zich gemakkelijk laat beïnvloeden. De vraag is of je die vader daar op moet beoordelen. De sfeer onder bevindelijken is dreigend. Degenen waar we minder respect voor moeten hebben zijn Joseph, Huib en zijn kornuiten. Het is een gruwelijk iets, deze vorm van waanzin (die Siebelink overigens zelf niet zo noemen wil!).

Een mooi gegeven is dat in het Nieuwe Testament de wet op de tweede plek wordt gezet, het gaat om het evangelie. De mannen uit het boek leven vanuit en door de wet. Dit maakt hen onderdanig, zeg maar: insecten. Dat is niet goed, dat bestrijd ik zelfs. Maar wat Siebelink knap heeft gedaan: het is een oudtestamentisch boek! Jezus komt er niet in voor, evenzo wordt er over het evangelie niet gerept. Je vindt strak gevormde, korte hoofdstukken. Geen opsmuk, veel symboliek.

Het gaat om de verandering, de uiterste vorm van reformatie zoals we die kennen uit 16e eeuwse geschriften van onder andere Thomas à Kempis die Hans ook leest. Maar deze worden naar mijn idee verkeerd geïnterpreteerd. Heil en verdoemenis worden gevonden en gezocht in literatuur die juist streefde naar verlichting en wedergeboorte.

Groet, Wouter

ha Wouter, we zijn wel eens vaker fel van leer getrokken en dat kwam altijd weer goed.

Ik begrijp niet wat je bedoelt met leven naar de wet en niet naar het evangelie. Ik weet niet genoeg van het geloof af om dat te begrijpen.

Wat jij zegt dat de woorden van kempis verkeerd geïnterpreteerd worden komt toch bij heel veel geloven voor?

Ook begreep ik eerst niet wat je met een gezicht krijgen bedoelde, maar nu begrijp ik het als visioen. Ik dacht eerst dat jij bedoelde dat hij net zo voor het geloof zou willen gaan als zijn vader en daardoor een 'gezicht' kreeg, gezien werd als de gelovige man. Dat ze zouden weten waar hij voor stond.

Ik heb al bij LN gezegd dat ik eigenlijk twijfel of de vader wel écht geloofde. Was het niet meer een angst voor 'de zwarte mannen' dan werkelijk geloof? In het boek kan ik niet vinden dat Siebelink zijn vader benijdt. Ik vind niet dat hij zijn vader positief afschildert.

Er is hier wel eens de discussie geweest of het noodzakelijk is dat je iets over het leven van de schrijver weet. Als je sec het boek bekijkt en niets weet van de schrijver wat dan? Jij weet achtergronden en weet dat hij met dit worstelt. Maar mag je dat mee laten tellen?

Die grens is heel dun. Als je niets weet van de schrijver hoe lees je dan een verhaal? Ik denk dat daar de oorzaak van 'het probleem' ligt.

Ik kende Siebelink alleen van de laatste schooldag en wist niets van zijn achtergrond, dus ik heb puur op het verhaal gereageerd.

Dat is waarchijnlijk een andere reactie dan wanner je wel meer weet, maar is een boek dan goed? Moet een boek dan niet op zichzelf staan? Mag een schrijver er van uitgaan dat jij weet waarom hij dit schrijft? Moet een schrijver niet ten alle tijden duidelijk zijn?

Ik plaats dit laatste ook bij LN

Bernadet