Jan Siebelink - Knielen op een bed violen

Het boek is terug naar de bieb. Ik moet je dus op gevoel antwoord geven. In het eerste deel, van het dromerige jongetje in Lathum, dat speelde in het veen, met zijn konijn, zijn schoolvriendinnetje ect. was de stijl licht, bijna vrolijk, ondanks de mishandeling door zijn vader en het enge geloof op de achtergrond. Zijn moeder hield van hem, hij genoot van de vrijheid in de natuur, zijn geheime plekjes.

Ik zag erg tegen het lezen van dit boek op: ik wilde er kennis van nemen, maar verwachtte vanaf blz. 1 in een somber boek terecht te komen. Door dit begin dacht ik: oh, dat valt mee. Dan blijf je doorlezen. En later ontdek je, dat de stijl gaandeweg verandert. Daardoor word je volgens mij zo meegesleept: je voelt (mede door de schrijfstijl) dat er veranderingen gaande zijn, die niet terug te draaien zijn.

Nadat de moeder terugkeerde (na een korte periode waarin ze weggelopen was omdat ze het niet meer uithield) was de toon ook weer wat lichter. Die stijl beurt dan ook de lezer weer op, schept hoopt op een goede afloop. Maar opnieuw verschijnen de broeders en gaat het mis. De stijl van de stukjes waarin hij van perspectief wisselt: had je toen niet.... etc. toont de wanhoop, die iedereen in het gezin gevoeld moet hebben.

De waanzin van de hem omringende broeders en de dichterbij komende dood en de angst voor wat daarna gaat komen: ook dat komt allemaal tot leven in de stijl: de koele berekende taal van de broeders als ze koffie komen drinken; de uitgesproken lithanieën over de ziel van Hans; zijn verwarde en angstige gedachten. Zonder hartstochtelijke uitwijdingen: het registreren zonder meer is al erg genoeg. Dat maakt deze krankzinnige toestand ook geloofwaardig!

De stijl van de laatste bladzijde straalt weer rust uit: de vrouw van Hans heeft zich niets aangetrokken van de onheilsprofeten en op zijn steen gezet: Hij is ontslapen in de Heere (als ik het goed onthouden heb). Dat is wat zij gelooft en waarvan zij denkt dat hij dat verdiend heeft. Toch een goede afloop aan het verhaal: er is een einde aan ieders lijden gekomen, zij heeft er vrede mee, dat hij eindelijk daar is, waar hij zo naar verlangde en rust heeft.

Ik vond het begin veel weg hebben van een veredelde streekroman. Trouwen met meisje uit het dorp, zich afspelend in een bepaalde streek, geloof was erg belangrijk enz.

Er waren grote sprongen in de tijd, de oorlogsjaren worden overgeslagen, hoe ging het toen dan met zijn geloof? En ik vond het verhaal soms erg hakkelig. Wat ik al zei, het einde maakte veel goed.

Het meeste moeite had ik met de mededeling van Siebelink dat dit boek een ode aan zijn vader moest zijn. Dat vond ik juist niet. Ik vond het zoals Siebelink hem neerzette een man met weinig ruggegraat, zeker zoals hij later zijn schoondochter gaat 'vereren' terwijl zijn vrouw alles opgevangen heeft.

Deze mening veroorzaakte de vorige keer een op zijn zachts gezegd een 'pittige' discussie.

Dettie

Siebelink heeft tot het uiterste geprobeerd te begrijpen wat deze man bewogen heeft en heeft willen aantonen, dat het buiten zijn schuld was, dat alles gelopen is, zoals het gelopen is. Doordat het al een poosje geleden is, dat het boek verscheen, zijn er inmiddels nogal wat interviews en krantenartikelen met medew. van de schrijver verschenen.

Mij valt daarin op, dat Siebelink toegeeft een beetje jaloers geweest te zijn destijds op zijn vader en hevig geïnteresseerd was in het Godsvisioen: door dicht bij hem in de buurt te blijven, hoopte hij dat er iets van op hem af zou stralen. Als schokkend heeft hij het nuchtere commentaar van Rutger Kopland (de dichter/ psychiater) ervaren die stelde: "Je vader heeft een psychose gehad. Met direct de juiste medicijnen zou het allemaal weer goedgekomen zijn. Maar voor jou is het nog niet te laat om van de waangedachte te genezen, dat je je vader zou moeten benijden om het unieke wat hij meegemaakt heeft."

Wat de schoondochter betreft: ik kon dat ook niet goed plaatsen. Het is duidelijk, dat Siebelink zijn vader wilde begrijpen, zijn daden wilde verklaren, rechtpraten, maar dat is t.a.v. zijn houding t.o.v. de schoondochter toch niet echt gelukt. Dat blijft wringen. En als je dan bedenkt, dat de verloofde van Ruben in werkelijkheid dus de verloofde van J.S. zelf moet zijn geweest..... Dan kun je het helemaal niet meer volgen.

Maar we moeten natuurlijk wel verschil maken tussen wat we van (de houding van) Vader Siebelink vinden en de manier waarop het verhaal verteld is. En dat vond ik toch wel meeslepend. Het ergste vind ik echter (en dat heb ik uit zeer betrouwbare bron) dat er nog steeds mensen zijn die op deze extreme manier opgevoed worden en dan belanden in een psychiatrische inrichting. (Over kindermishandeling gesproken...., in naam van de vrijheid van godsdienst). Deze mensen herkennen de beschreven gebeurtenissen, ook al komen ze ons absurd voor. Juist de meest zachtaardige mensen hebben er de minste weerstand tegen.

Maar ik ben helemaal met je eens (en dat stond ook in een van de recensies) dat het meer een monument voor zijn moeder is geworden.