De stilte van de Salient
Johan Meire
De Ieper-Salient, zoals de streek rond Ieper heet, vormt een echt herinneringslandschap. Bijna vier jaar lang (1914-1918) maakte de frontlijn van de Eerste Wereldoorlog een halve boog rond de stad. Het maakte de Salient (zoals een dergelijke uitstulping in de frontlijn genoemd wordt) tot een van de meest gewelddadige frontzones van de Eerste Wereldoorlog. Ook vandaag blijft de oorlog overweldigend tastbaar aanwezig in de vele begraafplaatsen en monumenten in de streek. Jaarlijks bezoeken vele duizenden mensen de oorlogsmusea en nemen er deel aan allerlei herdenkingsrituelen.
De stilte van de Salient is de eerste omvattende studie van de herinnering aan de Eerste Wereldoorlog in de streek van Ieper. Dit unieke boek is gebaseerd op de doctoraalstudie waar antropoloog Johan Meire (K.U. Leuven) vier jaar aan werkte. Het gaat voor het eerst na hoe mensen sinds de oorlog in de streek van Ieper zijn omgegaan met het oorlogsverleden en brengt ook de recente, verrassende heropleving van de herinnering aan de Eerste Wereldoorlog in kaart.
Het ruim geïllustreerde boek laat zien hoe die herinnering in allerlei activiteiten steeds mee werd ondersteund door de mensen in de streek van Ieper zelf. Tegelijk blijft de regio het reisdoel van buitenlandse, vaak Britse bezoekers die er het graf van een lang geleden gesneuveld familielid komen zoeken.
Met dat alles is de oorlogsherinnering in de streek rond Ieper nooit echt bepaald door grote politieke kwesties of ideeën. Zij is levendig gebleven doordat zij geworteld is in de heel concrete lokale en familiale leefwereld van de diverse groepen voor wie de Grote Oorlog een belangrijk verleden was of is.
Recensie
Een salient (Engels) was een uitstulping of uitspringende boog in de frontlijn rond Ieper (Zuid-West-Vlaanderen). In die streek blijft de Eerste Wereldoorlog nog tastbaar aanwezig in de kerkhoven, musea en monumenten. De auteur is 'antropoloog'. Hij bestudeerde jarenlang hoe de plaatselijke bevolking en vele bezoekers, o.a. uit verre landen van het Britse Gemenebest, al 80 jaar zijn omgegaan met het oorlogsverleden en hoe dit tot uiting kwam en komt in allerlei evenementen. Hij beschrijft hoe soldaten en burgers zich voelden tijdens de oorlog, hoe de sfeer was na de oorlog, hoe het rouwproces verliep bij plaatselijke bewoners, pelgrims en toeristen, welke herdenkingsmomenten er jaarlijks of, zoals 'The Last Post', zelfs dagelijks plaatsvinden.
Zijn aanpak is alleszins origineel. De foto's zijn grijsgrauw en heel sober. Ze tonen beelden van het toenmalige front, de loopgraven, de kortstondige verbroedering tussen Duitse en Britse soldaten met Kerstmis 1914, het vernielde Ieper na de oorlog, het opgraven en herbegraven van gesneuvelde soldaten, de oorlogskerkhoven in de Westhoek, ingetogen bezoekers uit India en elders. Het boek sluit af met een massa noten, een stevige bibliografie en een register.
Drs. Jef Abbeel
ISBN 9789020953794| Hardcover | 460 pagina's | Lannoo | oktober 2003