Thema september 2015 - 'Schoolse' lectuur (thema in en rond SCHOOL)

De onrustzaaier

Willem G. van Maanen



De onrustzaaier is Van Maanens tweede roman en verscheen in 1954. De titel slaat op het nieuwe hoofd van de openbare school in een klein provinciestadje, een charismatische figuur die al spoedig na zijn aanstelling het gewone leven op zijn kop zet met opruiende filosofieën.

Opruiend, tenminste, voor de notabelen van de stad, die zenuwachtig worden van het al te gezonde verstand van 'meester Chris' en slechts een jaar nodig hebben de nieuwlichter weer uit hun midden te bannen. Aanleiding daartoe is een reeks bizarre voorvallen, die - zo droog-surrealistisch als ze zijn opgediend - nu doen denken aan de films van Alex van Warmerdam.

Het verhaal wordt verteld door de even weifelmoedige als hypocriete notaris Pilaar (Pilatus), die een onvervalst Van Maanen-thema vertegenwoordigt: dat van vriendschap en verraad.

Recensie

De eerste druk van dit verhaal verscheen in 1954; het werd bekroond en is in de loop der jaren een van populairdere romans geworden van de schrijver (1920). Deze roman heeft allegorische kenmerken: hij laat zien hoe moeilijk het voor iemand met idealen is zich te handhaven tegenover de gezeten, tot stilstand gekomen regentenkliek. De schokkende politieke gebeurtenissen in mei 2002 verlenen aan het verhaal een heel actuele dimensie.

Notaris Pilaar vertelt hoe bovenmeester Chris van de openbare lagere school een jaar lang in het dode, achterlijke provincieplaatsje voor grote onrust zorgde. Tegenwerkende krachten dwingen het schoolbestuur de bovenmeester te ontslaan. Uit Pilaars verslag van de gebeurtenissen wordt duidelijk hoe deze zich als een Pilatus tegenover de non-conformistische en idealistische bovenmeester (die overeenkomsten met de Christusfiguur vertoont) heeft gedragen. Het verhaal is door de afgeronde structuur en de katharsis bij Pilaar erg boeiend.

Paperback; kleine druk.

Gerard Oevering

ISBN 9789068018172 | Paperback | 142 pagina's | De Prom | januari 2004

Citaat van de dag

Jongetje: "Als wij met vakantie gaan leren de computers op school gewoon door."

Vrij Nederland (Terzijde)

Schoolpijn

Daniel Pennac



In zijn jeugd was Daniel Pennac een abominabele leerling, een jongen "met afwaswater waar hersens horen te zitten". Alle kennis die hij overdag in zich opnam, leek de volgende dag verdwenen. Pennac werd gered door vier gepassioneerde, onconventionele docenten die met veel geduld en creativiteit tot hem wisten door te dringen. Toen hij in 1968 eindelijk zijn diploma haalde, besloot hij zelf onderwijzer te worden.

In Schoolpijn keert Pennac niet alleen terug naar de pijn en de frustraties van zijn schooljaren, maar houdt hij ook een vurig pleidooi voor de terugkeer van passie, rust en bevlogenheid in het onderwijs. Schoolpijn is een even ontroerend als scherpzinnig boek, vol persoonlijke herinneringen, rake observaties, glasheldere analyses en hilarische anekdotes.

Daniel Pennac (Casablanca, 1944) is de auteur van romans, essaybundels en kinderboeken. Van zijn boek Pleidooi voor het lezen werden ruim een miljoen exemplaren verkocht. Samen met illustrator Jacques Tardi maakte hij de graphic novel De verloedering, die in 2001 met de Stripschapprijs werd bekroond.

Recensie

De Franse auteur (1941) van jeugdboeken, stripalbums, essays en romans is ruim twintig jaar docent en pedagoog geweest alvorens voor het fulltime schrijverschap te kiezen. In zijn boeken blijft hij zich echter inzetten voor het opgroeiende kind op school. Terugkerende thema's zijn onder meer: het motiveren van leerlingen (zo publiceerde hij in 1992 'In een adem uit', met kostelijke adviezen over het enthousiasmeren van leerlingen voor lezen), de schadelijke invloeden van de consumptiemaatschappij en (onderwijs aan) jeugd in achterstandswijken (zoals in zijn geestige en ontroerende boeken over Malaussene uit de Parijse wijk Belleville).

'Schoolpijn' is een speels, humorvol autobiografisch relaas (halverwege roman en essay) over de 'slechte leerling'. Pennac windt er geen doekjes om dat hij zelf zo'n leerling was en daaronder heeft geleden. Hij vertelt welke pedagogische benaderingen negatief werkten en welke hem hebben gered, om vervolgens met verve zijn persoonlijke methodiek uiteen te zetten waarmee hij als docent Frans menig leerling heeft doen opbloeien. Een verfrissend boek dat elke (beginnende) leraar zou moeten lezen.

Paperback; vrij kleine druk.

(NBD|Biblion recensie, Drs. Elly Poppe-Stolk)

ISBN 9789029086028 | Paperback | 221 pagina's | Uitgeverij Meulenhoff | mei 2015

Vertaald door Kiki Coumans

Citaat van de dag

Een verstandig leerling vermeerdert de bekwaamheid van zijn leermeester.

Leonardo da Vinci

Modern management

Kees Both

Net aangekomen uit de provincie raakt de nog ietwat schuchtere, maar ambitieuze eerstejaarsstudent Roderik Hartman verzeild in het bezette Maagdenhuis. Hier leert hij de aankomende juriste Hilly kennen, die tot de kern van de actievoerders behoort. Het is het begin van hun samengaan, dat al snel leidt tot een huwelijk.

Zijn ambities leeft Roderik uit in het onderwijs. Dit gaat niet zonder slag of stoot. Als een moderne Machiavelli schuwt Roderik Hartman weinig middelen, wanneer het erom gaat zijn doel te bereiken. Hilly is hierbij zijn steun en toeverlaat.

Maar zij blijft dit niet alleen. Als er een fusie plaatsvindt, wordt de attractieve bedrijfskundig psychologe-in-opleiding Camilla Brandligt aangetrokken om te adviseren. Hartman raakt gefascineerd door haar. Samen bezoeken zij het spirituele centrum Laliba, waar in de sauna tussen hen een indringend gesprek ontstaat over macht, hartstocht en alles wat er in organisaties verder borrelt onder de oppervlakte.

Het is een bezoek dat verstrekkende gevolgen zal hebben voor het verdere verloop van Hartmans loopbaan als topmanager in het hoger onderwijs.

Kees de Both (Amsterdam, 1944) studeerde psychologie en Nederlands. Hij was directielid van een hogeschool en is nu adviseur. Hij schrijft over arbeids- en organisatievraagstukken. Daarnaast vertaalde hij Duitse literatuur.

ISBN 9789054291688 | Paperback | 150 pagina's | Uitgeverij Conserve | mei 2003

Citaat van de dag

O, meent ge, studie schaadt niet, studie is nodig,

zonder studie ware er niets goeds voorttebrengen…toegestaan!

Maar met studie ook niet.

Zonder studie zyt ge slordig en dom.

Met studie, gemaakt en toneelachtig.

Multatuli

(uit: Ideeën Idee 527)