thema maart 2009 - Evolutie

Aan de waterkant

macro-evolutie en de transformatie van levensvormen

Carl Zimmer

Sinds Darwin weten we hoe soorten zich via natuurlijke selectie van generatie op generatie ontwikkelen: de micro-evolutie. Over de langzame verandering van de soorten zelf, de macro-evolutie, had Darwin wel zijn vermoedens maar hij vond geen sluitende verklaring. Nu na anderhalve eeuw onderzoek van fossielen en vervolmaking van technieken om die te analyseren, is die verklaring er wel.

NBD|Biblion recensie:

De evolutieleer van Darwin is zelfs met de moderne aanvullingen erbij niet in staat de veranderingen van het leven op aarde in de tijd te verklaren. Vooral paleontologen blijven daarop hameren. Zij zien in hun reeksen fossielen te weinig overgangsvormen tussen soortengroepen die verder toch duidelijk sterk verwant zijn. Dit boek vertelt over twee van zulke overgangen: die van vis naar viervoetig landdier, en de weg terug, van zoogdier naar zeezoogdier. Zimmer beschrijft daartoe zowel onderzoek dat in de vorige eeuw plaatsvond, als nog lopend onderzoek. Beschrijven gaat hem als onderscheiden wetenschapsjournalist en hoofdredacteur goed af. Passages met veel morfologie en Latijnse namen wisselt hij voortdurend af met korte verhalen over eigenaardige onderzoekers of spectaculaire ondekkingsreizen. Helaas komen de basisprincipes en mechanismen van macro-evolutie (evolutie van soortengroepen) slecht uit de verf tussen dit alles. Daarvoor zullen lezers toch een specialistischer boek moeten zoeken.

(Biblion recensie, Pieternella Luttikhuizen.)

Paperback 317 pagina's | Uitgeverij Contact | februari 1999

Citaat van de dag

"Het gras stond stil in de lage avonddamp, de populieren stonden stil, het water en het licht. Het leek, alsof de tijd aan 't wachten was om voort te gaan."

Felix Timmermans

Uit: Pallieter (1916)

Het Maleise eilandenrijk

Alfred Russel Wallace

Wallace reisde van 1854 tot 1862 door wat nu Maleisië en Indonesië is. Zijn verslag over die tochten leverde een van de belangrijkste negentiende-eeuwse boeken op over natuurlijke historie. Extra bijzonder is dat Wallace op deze reizen, min of meer gelijktijdig met Darwin, denkbeelden over evolutie ontwikkelde. Daarnaast is deze uitgave een boeiend reisverhaal. Naast de flora en de fauna van dit uitgestrekte eilandenrijk beschrijft Wallace ook de gewoonten en gebruiken van de mensen. Onder de dieren krijgt de orang-oetan, de illustere mensaap van Borneo en Sumatra, extra veel aandacht. Deze vertaling is uitstekend. De schrijfstijl van Wallace is ook nu nog voor een breed publiek toegankelijk. Bevat zwart-witte tekeningen en kaarten.

(Biblion recensie, A. Kuil.)

Citaat van de dag

"Elk van ons is een eiland, omsloten door verraderlijk water."

Louis Paul Boon

De blinde horlogemaker

Richard Dawkins

In De blinde horlogemaker spelen zowel Paley als Darwin een belangrijke rol. De eerstgenoemde als belichaming van het geloof in een voor ede mens onbekende doelgerichtheid van de natuur. Darwin als ontdekker van het principe van de natuurlijke selectie. Uiterst boeiend schrijft Dawkins over zijn pogingen Darwins evolutieleer met behulp van computers na te bootsen. Het kunstmatige landschap van de computer verschaft meer inzicht in de ontwikkeling van de genen, de belangrijkste bouwstenen van het leven.

Biblion:

De biologische evolutie is het onderwerp van dit boek. Dawkins behandelt onder meer de wijze waarop zeer complexe organen, zoals bijvoorbeeld ogen, ontstaan zijn door een ongericht proces als natuurlijke selectie. De Neo-Darwiniaanse evolutietheorie wordt hierbij geconfronteerd met andere verklaringswijzen. Dawkins heeft al meer de aandacht trekkende boeken over evolutie geschreven, onder andere 'De zelfzuchtige genen' (1977)*. 'De blinde horlogemaker' is een heel bijzonder boek, het geeft een persoonlijke, maar wetenschappelijke benadering van een fundamenteel proces: ontstaan en ontwikkeling van het leven. De auteur is erin geslaagd de stof op een spannende en aantrekkelijke manier te brengen voor een groot publiek. Het boek behoort tot de top op dit gebied. Met literatuuropgave en register. Kleine druk.

(NBD|Biblion recensie, Redactie)

Paperback 378 pagina's | Olympus Pockets | midprice editie | oktober 2007

Citaat van de dag

"Alle dieren behalve de mens weten dat de voornaamste plicht van het leven is ervan te genieten."

Samuel Butler