Faust in de literatuur

rutger schreef : Zowat alle standen waren vertegenwoordigd in dit verhaal, dat zich zowel op aarde als in de hel afspeelde. Het geheel vormde een nachtmerrie-achtige droom, vermengd met realiteit. De beschreven gebeurtenissen zijn verschrikkelijk, grotesk, ongelooflijk, dwaas, belachelijk, onnatuurlijk …

Is het te vergelijken met de hel van Dante? Hoe verder daarin afgedaald wordt hoe meer bizar en nachtmerrieachtig het wordt.

Dettie

die voorzichtige stappen zet op het pad van de grote literaire werken.

Rutger schreef : Het boekje werd al gauw een bestseller. Naast een reeks van onbeduidende navolgers, waren er drie directe erfgenamen : Georg Rudolf Widman (1599 - bombastisch, protestants), Johan Nikolaus Pfitzer (1674) (een inkorting van het steeds maar aangedikte, in omloop zijnde verhaal) en de ‘Christlich Meynenden’ (1725) (gebaseerd op wat historisch onderzoek - dit is tevens de versie die Goethe in zijn jeugdjaren kocht (Dichtung und Wahrheit)). Vermelden we daarnaast ook de rijmversie uit 1587/88 van de Nürnbergse theologiestudenten.

Je bedoelt hiermee dat zij verhalen schreven waar Faust in voorkwam of schreven zij over het leven en de gedachten enz. van Faust? Het Faust verhaal na-aapten? Zoals nu bijv. met de da Vinci Code gebeurt.

Dettie

Dettie schreef :
Is het te vergelijken met de hel van Dante? Hoe verder daarin afgedaald wordt hoe meer bizar en nachtmerrieachtig het wordt.

Het Faustboek uit 1587 is eigenlijk de eerste poging om een literaire Faust te brengen. De eerste tekstgetuigen waren nog gebaseerd op wat van de historische Faust bekend (of aangedikt) was. Christopher Marlowe was de eerste literaire Faust buiten Duitsland. Zelf heb ik Marlowe nog niet gelezen, maar zijn werken zijn nog wel te vinden in de Wordsworth Classics of World Literature : Marlowe, The plays (ISBN 1-84022-130-5). Het feit dat alle rangen en standen vertegenwoordigd zijn doet inderdaad wel aan Dante's hel denken. Misschien vinden we ooit nog wel eens tijd om de vergelijking uit te werken.

Rutger

Dettie schreef : Je bedoelt hiermee dat zij verhalen schreven waar Faust in voorkwam of schreven zij over het leven en de gedachten enz. van Faust? Het Faust verhaal na-aapten? Zoals nu bijv. met de da Vinci Code gebeurt.

Dettie

De hier vermelde werkjes zijn eerder gebaseerd op de historische Faust. Literaire pretenties hadden zij niet. Gelet op de herkomst hadden zij eerder een belerende functie (ook al zijn ze later geschreven dan Marlowe's toneelstuk).

Rutger

4.Terug naar het vasteland

Het vasteland maakte in 1605 met Marlowe’s toneelstuk kennis. Wat echter in Graz te zien was, was slechts het skelet van het oorspronkelijke drama. Wat de reizende komedianten brachten was vooral op de lachspieren (dus vooral op de streken van Faust, benevens natuurlijk de hellefragmenten) gericht. Bovendien kenden deze acteurs geen andere talen, zodat veel verloren ging, en ook veel alleen via gebaren duidelijk kon gemaakt worden. En het was een intellektueel stuk, maar in Faust’s stamland kon men echter bezwaarlijk dit stuk van het repertoire voeren.

Een Duitse vertaling van Marlowe’s werk kwam er pas in 1818, van de hand van Wilhelm Müller, met een voorwoord van Achim von Arnim.

Wat het meest indruk moet nagelaten hebben, is natuurlijk Faust’s einde geweest : het naar de hel gesleept worden, een thema dat reeds lang uit de middeleeuwse toneelstukken bekend was.

Deze volkstoneeltjes vertoonden noch het ‘Recht geschieht’s ihm’ (Historia 1587), noch het tragische karakter van Faust, dat alleen via de taal tot uitdrukking kon komen (Marlowe). Faust was tot een sensatie verworden, een griezelparabel zonder belering. Nochtans bleef net deze versie (het tegelijk lustige en bloedige verhaal van een man, waarvan niemand meer geloofde dat hij ooit geleefd had) tot diep in de 18e eeuw een kaskraker.

In de loop van de 18e eeuw werden meer en meer Duitse toneelspelers in de Engelse groepen opgenomen. Desondanks bleven deze groepen, waaronder toneelspelers, dansers, artiesten, clowns en musici, bekend als de ‘Engelse komedianten’. Om te kunnen overleven, moesten deze grote groepen redelijke prijzen vragen.

Goedkoper daarentegen waren de reizende familiebedrijfjes (meestal een drietal mensen), die met houten poppen werkten. Sinds wanneer deze groepjes in Duitsland optraden, is niet meer met zekerheid te achterhalen (+/- 1700 ?). Wel zeker is dat het Faust-verhaal van in den beginne op het repertorium stond. Het Faust-verhaal, dat later als HET poppenspel zou bekend worden.

Net zoals in de volkstoneeltjes, bleef Faust iemand die alles mocht, en aan een infernaal einde kwam. En toch was er iets meer, waardoor de Faust-stof ook voor kinderen ontsloten werd : de hansworst Kasper (die meestal naar de maag, het vreten, de lichamelijke geneugten genoemd werd). Hij was degene die met beide voeten op de grond bleef staan, in tegenstelling tot Faust, zijn meester.

Bovendien was het de positieve tegenpool van Faust, met wie klein en groot zich konden identificeren, het reële alternatief. Faust daarentegen ging volgens het publiek met recht te gronde.

De twee polen, goed en kwaad, verloren hier wel hun religieuze betekenis.

Het zou tot het begin van de 19e eeuw duren, vooraleer deze poppen-

spelen opgetekend werden.

De volkstoneeltjes en de poppenspelen maakten van Faust niet alleen een slachtoffer van de hel, tevens werd hij in het belachelijke gesteld door zijn tegenhanger Kasper (materialisme gaat boven intellectualisme). Dit facet van de Faust-spelen zette kwaad bloed bij de vertegenwoordigers van de Verlichting. O.a. de invloedrijke professor Gottsched ging tegen de ‘Alfanzereyen’ van de Faust-spelen tekeer.

Goethe moet zowel toneelstukken als ook marionettenspelen gekend hebben.

Wat was er dan zo attractief aan het Faust-thema tijdens de Verlichting ? Het schijnbaar onoplosbaar conflict van een geleerde, die zijn weetgierigheid boven alles stelde, zelfs boven zijn zieleheil. Toen was wetenschappelijkheid nog niet dat droge gedoe van tegenwoordig.

Het was echt nog een streven naar kennis van tot dan toe verborgen gebleven dingen. Bovendien zou de thematiek ook boeiend blijken voor de er aan komende Sturm und Drang. Zij zouden in de Faust een genie zien, een autonoom zich zelf grenzen toekennende kerel.

Het grote probleem van de Verlichting was echter dat Faust voor zijn weetgierigheid (het streven naar onbeperkte kennis en natuurmacht) volgens middeleeuwse normen (1587) gestraft werd, terwijl weetgierigheid tijdens de Verlichting het hoogste goed geworden was.

Faust stond als het ware aan het begin en het einde van een tijdperk.

Een tussendoortje, pas ontdekt.

Nicht unerwähnt darf in diesem Zusammenhang die sogenannte "Vorauer Novelle" in Codex 412 bleiben. Diese Erzählung handelt von zwei Jünglingen, die aus den bergenden Klostermauern ausbrechen, sich der schwarzen Kunst verschreiben und fortan ein Sündenleben führen - eine erste Gestaltung des Faust-Stoffes?

www.steirische-berichte.at/stb995/stb99518.htm

Verdere details ontbreken nog.