Julia Franck - De middagvrouw (samenleesboek decemb. 2008/jan. 2009)

berdine schreef : Nou dat laatste kon echt niet Dettie. Hij zou geen leven hebben gehad want al was de oorlog verloren, de standpunten van de gewone man waren echt niet ineens honderd procent veranderd. Daar blijf ik bij.

Waren het standpunten of was het angst voor hun eigen hachje? Veel mensen durfden niets te zeggen uit angst. Als een Duitser zich positief over joodse mensen uit zou laten dan was hij/zij zijn eigen leven niet meer zeker. Onmiddellijk na de oorlog kwamen de berichten vrij over wat er aangetroffen was in de kampen. Wilhelm leek me ook een draaier. Meegaan met iets wat voor hem in zijn voordeel was. Waarom dan niet na de oorlog zeggen ik was getrouwd met een joodse vrouw? Dat zou ook weer in zijn voordeel werken.

Helene wist wat er met die ene wagon Joden gebeurd was. Ik denk dat ze niet kon weten wat er met al die andere Joden gebeurd was. Het kan haar ook gesterkt hebben in het idee dat ze inderdaad "fout" waren. Waarom zou ze denken dat nà de oorlog de situatie zou veranderen? Ik geloof helemaal niet dat ze zo kort na de oorlog de hele reikwijdte van alles wat gebeurd was kon overzien.

Helene was een erg intelligente vrouw in het verhaal. Ik heb in het hele verhaal nergens zien staan dat ze zichzelf minder of fout vond omdat ze joods was. Ze was een onzeker meisje zoals alle kinderen in de pubertijd zijn, maar niet omdat ze joods was. Ze wist wél dat vertellen dat ze joods was gevaarlijk was. Ze wist dat ze niet met haar échte papieren kon komen omdat ze dan niet meer kon blijven werken. Dat waren feiten.

Maar inderdaad, wat Marjo zegt is zeker waar: ze wilde Peter niet echt, èn ze was getraumatiseerd door alles wat ze mee gemaakt had en ze was niet meer "normaal". Er waren meerdere factoren. Dat waren haar belangrijkste redenen. Misschien telde een betere omgeving voor Peter maar voor een heel klein beetje mee in haar besluit.

Ze was gewoon erg egoïstisch in mijn ogen. Eerst laten ze moeder achter met de huishoudster, dat vond ik al erg egoïstisch. Juist omdat moeder niet goed was vond ik dat hard. Ze wist donders goed dat haar moeder geestelijk niet goed in orde was, evenals haar zus dat wist. Toen ze weg waren toonden ze ook weinig tot geen interesse voor haar.

Ze deed ook weinig aan de toestand met haar zus, dat liet ze aan Leontine over. Toen later Peter er eenmaal was, dacht ze ook alleen aan zichzelf. Niet aan het kind, ze deed het minimale. Als ze zelf zo 'geleden' had onder het juk van haar moeder en met haar intelligentie zou ze juist moeten weten dat het kind er ook niets aan kan doen. Blijkbaar vond ze haar eigen leven belangrijker dan dat van het kind, ze liet hem achter op het station, zij was dan weer vrij om te doen en laten wat ze wilde. Ze liet hem achter bij wildvreemde mensen. Het interesseerde haar geen barst wat er van hem terecht kwam.

Ik vond het verhaal helemaal niet afstandelijk en Helene niet irritant. Misschien heb ik er dan toch niet genoeg van begrepen in het Duits, haha! Of de vertaling was niet prettig, dat kan ook.

Dat het verhaal van Helene complete fictie is, is toch geen bezwaar? Dat was toch haar opzet?

Ja ik vond het verhaal wel afstandelijk maar ik vond het wel een mooi boek. Juist omdat het je zo aan het denken zet.

Er wordt ook duidelijk gezegd dat het fictie is, dat vind ik ook geen bezwaar. Je ergert je alleen aan de kilheid van Helene en ik denk dat de schrijfster heeft willen aangeven dat het zo gelopen zou kunnen zijn en misschien enige begrip heeft willen kweken door die moeder en zus van Helene zo neer te zetten. Evenals het ongeluk van Carl waar Helene mogelijk helemaal kapot van kan zijn geweest, maar alles is suggestie. Het kan ook helemaal anders zijn gelopen. De Russen hebben ook aardig huisgehouden in de door hen bevrijde gebieden...

Je weet het niet, je weet het niet...

Dettie

Het is geen bezwaar dat het fictie is, maar mij viel daarom des te meer de tegenstelling qua stijl op. Dat wilde ik maar zeggen. De realistische stijl van de stukken van de jongen , dat is logisch. Maar ik vind het jammer dat ze het middenstuk in deze vorm geschreven heeft. Ik weet even niet hoe die werkwoordsvorm heet, kom er nog wel op.

Na herlezing van het boek viel me de overeenkomst tussen Helene en haar moeder op. Beide moeders hadden geen oog voor hun opgroeiende kind (eren) en leefden ieder in een eigen wereld.

Helene hield ook niet echt van haar zoontje, volgens mij. Ze had op een dochtertje gehoopt. Haar moeder treurde om haar overleden zoontjes en had geen oog voor haar dochtertjes.

Aanvankelijk kon Helene Peter nog wel om haar heen dulden, maar na de verkrachting door de Russische soldaten kon ze het contact met Peter niet meer verdragen. Hij mocht toen ook niet meer bij haar in bed slapen... Ik denk dat dit de directe aanleiding was voor het feit dat ze niet meer voor hem wilde zorgen.

Helene heeft inderdaad weinig oog gehad voor de wereld om haar heen. Toen Martha vertelde dat hun moeder van joodse komaf was, weigerde Helene dat eerst te geloven. Noch het jodendom noch het opkomede nazisme hielden haar bezig.

Thuis heeft ze zich volledig neergelegd bij Martha's beslissingen hoe vader te verzorgen toen hij gewond thuis kwam. En ze heeft Martha hier nooit in tegengesproken en ze heeft Martha nooit aangesproken op haar morfine gebruik thuis in Bautzen of in Berlijn.

De zussen lieten de geestelijk zieke moeder achter en vertrokken naar de tante in Berlijn waar ze in een "decadent milieu" terecht kwamen. Helene liet het maar gebeuren.

Haar liefde voor Carl leek oprecht. Maar Carl was niet oprecht naar zijn ouders toe wat betreft hun relatie. Deze wisten niet dat Helene en Carl al drie jaar samenwoonden... En waarom onderging Helene in het geheim een abortus van het kind van Carl?

De keuze van Helen voor Wilhelm is misschien wel uit gemakzucht geboren. Door hem kwam ze aan valse papieren; zonder arische verklaring mocht ze niet meer werken...

De echte grote liefde van Helen was haar zus Martha: "Helens handen kwamen en gingen, ze voerde Martha's verlangen op, nog een zucht, een enkele wilde ze horen, haar handen vlogen nu zacht over de huid, raakten niet meer alles aan, nog maar weinig, heel weinig, haar verlangen liet haar sneller ademhalen, eerst Helene, dan Martha, en ten slotte allebei ... " (Blz 43)

Helene is afgunstig wanneer Martha eerst Arthur, en later Leontine als geliefde krijgt.

Aan het eind van het boek wonen de twee zussen samen in een kleine eenkamerwoning.

Jeannette



!

Het boek kan naar Irene

Het boek is gearriveerd. Eerst nog een ander boek uitlezen.

irene

jeannette schreef : Na herlezing van het boek viel me de overeenkomst tussen Helene en haar moeder op. Beide moeders hadden geen oog voor hun opgroeiende kind (eren) en leefden ieder in een eigen wereld.

Helene hield ook niet echt van haar zoontje, volgens mij. Ze had op een dochtertje gehoopt. Haar moeder treurde om haar overleden zoontjes en had geen oog voor haar dochtertjes.

Haar moeder was toch wel gek op Martha? Dat was het mooie kind.

Aanvankelijk kon Helene Peter nog wel om haar heen dulden, maar na de verkrachting door de Russische soldaten kon ze het contact met Peter niet meer verdragen. Hij mocht toen ook niet meer bij haar in bed slapen... Ik denk dat dit de directe aanleiding was voor het feit dat ze niet meer voor hem wilde zorgen.

Daar zat ik nog over na te denken. Zou die verkrachting de druppel geweest zijn? Wilhelm was ook al een verschrikking en Peter was het voortvloeisel van het gedrag van Wilhelm, en dan nog dit! Zou ze Peter niet meer los kunnen zien van de daden van de mannen. Ook al was het kind, hij was ook een 'man'.

Helene heeft inderdaad weinig oog gehad voor de wereld om haar heen. Toen Martha vertelde dat hun moeder van joodse komaf was, weigerde Helene dat eerst te geloven. Noch het jodendom noch het opkomede nazisme hielden haar bezig.

Ja en dat verbaasde mij, zij die zo intelligent en leergierig was, en de gevolgen van de oorlog zag op haar werk. Ik vond dat wel ongeloofwaardig, of het was een niet willen weten. Kop in het zand en doorwerken.

Thuis heeft ze zich volledig neergelegd bij Martha's beslissingen hoe vader te verzorgen toen hij gewond thuis kwam. En ze heeft Martha hier nooit in tegengesproken en ze heeft Martha nooit aangesproken op haar morfine gebruik thuis in Bautzen of in Berlijn.

Ze hielp Martha zelfs aan dat spul. En dat ze het eens was met Martha 's verzorging van vader kan ik me wel voorstellen. Martha was verpleegster.

De zussen lieten de geestelijk zieke moeder achter en vertrokken naar de tante in Berlijn waar ze in een "decadent milieu" terecht kwamen. Helene liet het maar gebeuren.

Haar liefde voor Carl leek oprecht. Maar Carl was niet oprecht naar zijn ouders toe wat betreft hun relatie. Deze wisten niet dat Helene en Carl al drie jaar samenwoonden... En waarom onderging Helene in het geheim een abortus van het kind van Carl?

Ja dat vond ik ook raar. Ze waren gek op elkaar, Carl zou er blij mee zijn geweest. Carl wilde wel steeds dat ze meeging naar zijn ouders maar dat weigerde ze steeds. Pas na zijn dood bezocht ze hen. Misschien was ze bang dat ze niet goed genoeg was voor hun Carl. Misschien deed ze daarom die abortus ook wel, zodat ze niet als de dwingende partij overkwam.

De keuze van Helen voor Wilhelm is misschien wel uit gemakzucht geboren. Door hem kwam ze aan valse papieren; zonder arische verklaring mocht ze niet meer werken...

De echte grote liefde van Helen was haar zus Martha: "Helens handen kwamen en gingen, ze voerde Martha's verlangen op, nog een zucht, een enkele wilde ze horen, haar handen vlogen nu zacht over de huid, raakten niet meer alles aan, nog maar weinig, heel weinig, haar verlangen liet haar sneller ademhalen, eerst Helene, dan Martha, en ten slotte allebei ... " (Blz 43)

Ja het wordt niet expliciet gezegd wat ze uitspookten maar duidelijk was dat ze ook seksueel een 'relatie' hadden.

Helene is afgunstig wanneer Martha eerst Arthur, en later Leontine als geliefde krijgt.

Volgens mij was Helene niet jaloers, eerder gegeneerd toen ze Leontine en Martha elkaar zag zoenen (en meer? dat weet ik niet meer)

Dettie

Martha was het oudste kind, maar of haar moeder gek op haar was? Ze kreeg wel het meeste bij haar moeder gedaan; zij was degene met de grootste overwicht. Is het niet zo dat het Helene was die Martha mooi vond?

Moeder zag haar dochters niet, treurde om de verloren zonen: (blz 30) "Maar terwijl moeder op haar dochters schold, vloekte dat ze een nutteloos broedsel had gebaard.... ze (moeder) kermde, en tenlotte stamelde ze aan een stuk door de naam Ernst Josef, Ernst Josef.

Helene wilde zich bukken, naast haar moeder hurken, haar troosten, maar Martha hield haar resoluut tegen.

Moeder, wij zijn het. Martha zei het streng en beheerst. Wij zijn hier, Ernst Josef is dood, net als je andere zonen, doodgeboren, hoor je, moeder. Tien jaar, dood. Maar wij zijn er."

Waarom ik denk dat de verkrachting door de Russische soldaten de druppel was voor Helene:

(blz 17 - 18)" Zijn moeder had al een keer eerder bezoek van soldaten gehad ...

Toen bij de laatste keer eindelijk de deur openging, waren de soldaten een voor een het trappenhuis in komen strompelen... Toen Peter de rokerige keuken binnenkwam, had hij gezien hoe in een hoek van de keuken zijn moeder zich bukte en een laken gladstreek. Je bent nu een grote jongen, had ze gezegd zonder Peter aan te raken, je kunt niet langer in mijn bed slapen.

Ze had hem niet aangekeken, niet zoals vandaag, nooit eerder had hij een dergelijke uitdrukking in de ogen van zijn moeder gezien als daarnet, ijzig."

Diezelfde dag zijn ze volgens mij naar het station gegaan.

Wat betreft Martha en Leontine: Denk jij niet dat die een hartstochtelijke lesbische relatie hadden, Dettie?

Martha was heel erg teleurgesteld toen Leontine vertelde dat ze zou gaan trouwen en verhuizen naar Berlijn. Toen Helene en Martha ook in Berlijn kwamen wonen, bleef Leontine op de kamer van de zusjes slapen (inplaats van thuis bij haar echtgenoot), in een bed met Martha. De geliefden bedreven de liefde in het ene bed, Helene lag in het andere bed...

blz 169: "Helene verfoeide de nachten waarin ze door het kreunen van haar zus en de vriendin werd gewekt. Nooit voelde ze zich eenzamer dan op het smalle bed, als op nog geen meter afstand op een even smal bed Martha en Leontine naar adem snakten. ... Dan weer gesmak en zuchten, vooral van Martha, en het geritsel van hun deken. Soms had Helene de indruk dat ze de warmte die van hun lichamen uitging, kon voelen."

(PS Dettie, hoe gebruik ik Quote?)

Jeannette