Thema december 2013 Nederland-Ruslandjaar Russische auteurs

Citaat van de dag

De taal is ons vaderland, waaruit wij nooit kunnen emigreren.

Irina Grivnina

19 december

De Rode ruiterij en alle andere verhalen

Isaak E. Babel

Isaak Emmanoeïlovitsj Babel (1894-1940) debuteerde in 1925 met zijn eerste verhalen. Nog geen jaar later verscheen de bundel De Rode ruiterij, die hem wereldroem bracht. Babel gold dan ook al snel als een waardig opvolger van Tsjechov.

'De Russische literatuur is grijs als een sijsje, ze heeft een frambozenrode rijbroek nodig en hemelsblauwe leren laarzen,' schreef de schrijver en historicus Viktor Sjklovski in 1924.

Afkomstig uit Odessa, 'uit de zonnige steppen, omspoeld door de zee', bracht Babel de Russische literatuur iets nieuws, iets zonnigs en zuidelijks. Zijn verhalen zijn bont, grotesk en exuberant, ze lopen over van wilde energie, zinnelijkheid en ironie. Tegelijk schreef Babel met grote zelfbeheersing: zijn werk is bondig en precies, vrij van abstracties en vaagheid. Hij stond erom bekend zijn verhalen tientallen keren te herschrijven en ze tot het uiterste te polijsten. Bij al zijn warmbloedigheid slaat Babel een droge, laconieke toon aan, die zowel vanzelfsprekend als volkomen nieuw aandoet: 'Er was eens een vrouw, Ksenia heette ze. Dikke boezem, ronde schouders, blauwe ogen. Zo'n vrouw was het. Hadden u en ik er maar zo één!'

In haar splinternieuwe vertaling behoudt Froukje Slofstra de intense beknoptheid die zo bij Babels werk hoort. Zij vertaalde recentelijk onder meer het alom bejubelde Leven en lot van Vasili Grossman, een vertaling waarvoor zij de Aleida Schotprijs ontving.

ISBN 9789028240216 Hardcover 544 pagina's Van Oorschot januari 2013

vertaald door Froukje Slofstra

Citaat van de dag

‘Een goed bedacht verhaal hoeft niet op het echte leven te lijken; het leven probeert uit alle macht op een goed bedacht verhaal te lijken.’

Isaac E. Babel

20 december

De meester en Margarita

Michail Boelgakov

De meester en Margarita wordt gezien als een van de belangrijkste Russische romans van de twintigste eeuw. Michail Boelgakov (1891-1940) schreef het als een satire tegen Stalins onderdrukkende regime, en daarom is het boek lange tijd verboden geweest. Tegenwoordig is Boelgakov een van de populairste Russische auteurs. Tijdens zijn leven kreeg hij echter weinig gepubliceerd, zijn werken werden verboden of zwaar gecensureerd.

De meester en Margarita verscheen voor het eerst in 1966, zesentwintig jaar na zijn dood. Het is voor velen een favoriete klassieker en inspireerde onder anderen Rushdie tot de Duivelsverzen en The Rolling Stones bij 'Sympathy for the Devil'. In deze briljante graphic novel wordt het verhaal nieuw leven ingeblazen. Het volgt de duivel en zijn vreemde entourage in Moskou terwijl zij verwoesting veroorzaken waar zij gaan. Gevangen in deze chaos bevinden zich twee geliefden: de meester, een schrijver die gebroken is door de kritiek op zijn roman over Pontius Pilatus, en Margarita, met wie de duivel zijn eigen plannen heeft. De meester en Margarita vermengt het absurde met het erudiete, beschrijft met grimmige humor de meest bizarre taferelen, en plaatst moord en ellende naast bescheidenheid en liefde.

Recensie

"De Meester en Margarita" van Michail Boelgakov (1891-1940) behoort tot de belangrijkste Russische romans van de twintigste eeuw. Geschreven in de jaren dertig kon hij pas in 1966-'67, met flinke coupures vanwege de censuur, en in 1973 integraal worden gepubliceerd. De roman, voor het eerst in het Nederlands vertaald in 1968, combineert absurde en fantastische gebeurtenissen in Moskou tijdens Stalin met het bijbelverhaal van Jezus en Pilatus. Hij kan gezien worden als satire op het communistische systeem, maar ook als hartstochtelijk pleidooi voor individuele vrijheid.

Joeri Ljoebimov (1917), de beroemde Russische regisseur en oprichter van het Taganka Theater in Moskou, maakte in 1977 een toneelbewerking van deze in Rusland uitzonderlijk populaire roman. Ook het door hem gemaakte toneelstuk trok volle zalen.

Willem G. Weststeijn

ISBN 9789087730123 Hardcover 175 pagina's Scriptio augustus 2008

vertaald door Marko Fondse, A. Prins

De ontmoeting met Mogaritsj. Een gedeelte van de oorspronkelijke Russische tekst van De meester en Margarita werd niet vertaald in de Nederlandse, Engelse of Franse uitgaven van de roman.

U kunt het gemiste stuk hier lezen in het Nederlands.

www.masterandmargarita.eu/estore/pdf/ebnl012_mogarytsjnl.pdf

21 december

Bladen uit een dagboek

Rusland 1917-1922

Pitirim Sorokin

Dat de machtsovername door de bolsjeviki het gezicht van onze eigen tijd ingrijpend heeft bepaald, zal niemand ontkennen. In Bladen uit een dagboek, Rusland 1917-1922 komen de Russische revolutie en de eerste chaotische jaren van de aan alle kanten belaagde jonge Sovjetstaat opnieuw en op overtuigende wijze tot leven. De socioloog Pitirim Sorokin (1889-1968) maakte de Revolutie van nabij en zeer bewust mee. Hij was korte tijd lid van de regering-Kerenski, was van 1919 tot 1922 hoogleraar te Petrograd en emigreerde in 1923 naar de VS waar hij opnieuw hoogleraar werd, eerst aan de universiteit van Minnesota, later aan die van Harvard.

Sorokins dagboek is een helder en vooral buitengewoon spannend ooggetuigenverslag. Hij had een scherp oog voor wat de oorlogshandelingen voor het individu betekenden en wist die in schilderachtige termen te beschrijven. Daarnaast wist hij ook de grote maatschappelijke omwentelingen te schetsen en te interpreteren. Hij is heel beslist in zijn afwijzing van de bloeddorstigheid en tirannie van de Revolutie maar anderzijds is hij niet blind voor de verdiensten die de Revolutie desondanks bezat. Zijn boek bevat dan ook gedachten en meningen die voor tegenstanders en voorstanders van het bolsjevisme even ongemakkelijk zijn.

NBD|Biblion recensie

De bekende Russisch-Amerikaanse socioloog Pitirim Sorokin (1889-1968) maakte als lid van de Kerenski-regering na de Russische februari-revolutie van 1917 van zeer nabij de machtsovername door de bolsjewiki mee. In 1922 werd Sorokin gedwongen in ballingschap te gaan. Hij geeft in zijn dagboek een boeiend ooggetuigeverslag van de omwenteling, die voor Rusland van beslissende betekenis zou worden. Zijn relaas begint met een beschrijving van de voedselrellen, die in de hoofdstad uitbraken. Sorokin erkent, dat de val van het tsarisme noodzakelijk en onvermijdelijk was, maar wijst er tegelijk op dat de revolutie in destructieve terreur en onvrijheid eindigde.

De schrijver laat voor- en tegenstanders van de revolutie aan het woord. In een slotbeschouwing besteedt hij aandacht aan de gevolgen van de revolutie, die volgens hem tegelijk een gigantisch succes en een kolossale mislukking was. In ruimer verband gezien is de revolutie volgens Sorokin een van de uitingen van de desintegratie van de westerse cultuur.

(NBD|Biblion recensie, P. Krug.)

ISBN 9789029546324 Paperback 301 pagina's Arbeiderspers april 2011