Thema augustus 2004 - Water

De avondboot

Vonne van der Meer

'Mensen die voor het eerst naar het eiland gaan, nemen de ochtend- of middagboot, die willen niet bij schemer of in het donker aankomen. Maar de avondboot brengt altijd wel een paar bekende gezichten.'

Van de stroom gasten die in een zomerseizoen een van de Waddeneilanden bezoekt leren wij er twaalf kennen. Zij hebben één ding gemeen: ze brengen hun vakantie door in een huurhuisje, op het hoogste duin, aan de Badweg, vlak bij zee. Bij vrijwel alle gasten breekt een moment aan dat ze van het eiland af willen. Maar wat er ook is gebeurd, hoe hoog de emoties ook oplaaien, wanneer de laatste boot vertrokken is zullen de gasten tot de volgende ochtend moeten wachten.

Een weduwnaar kruipt in de huid van zijn gestorven vrouw om zich een voorstelling te kunnen maken van het eenzame leven dat zij leidde. Een vrouw arriveert met haar moeder, die haar koffers pakt zodra ze hoort dat de nieuwe vriend van haar dochter een dagje overkomt. Een gescheiden vrouw, moeder van twee puberzoons, wordt aangestoken door hun erotische verwarring. Twee zusjes gaan bij het ophalen van jeugdherinneringen een stap te ver terug. Een man, net grootvader geworden, heeft op het parkeerterrein in Harlingen een ontmoeting waardoor hij zich van alle banden wil losmaken.

De avondboot brengt een paar gezichten naar Vlieland die de lezer kent uit de succesvolle roman Eilandgasten (1999

Laatste seizoen

Vonne van der Meer

In Laatste seizoen laat Vonne van der Meer ons voor de derde keer kennismaken met de verschillende gasten van Duinroos, een vakantiehuis op een waddeneiland. In het vroege voorjaar arriveert Hans op het eiland. Hij is 'geschaakt' door zijn energieke echtgenote. De schrik slaat hem om het hart als de bus stilhoudt voor Duinroos, het huis waar hij vorig jaar met een andere vrouw was.

Twee eilandbezoekers worden, als ze een bungalow te koop zien staan, verteerd door hebzucht. Een jonge zakenvrouw doet haar best zich niet voor te stellen hoe haar minnaar dit weekend doorbrengt. Een meisje van tien sluit vriendschap met een jongen van het asielzoekerscentrum en brengt haar vader in een lastig parket. Ten slotte keert Martine voor de derde maal naar Duinroos terug, dit keer vergezeld door haar petekind Maartje.

Voor sommige lezers zal dit boek een eerste kennismaking zijn met Duinroos en haar tijdelijke bewoners. Zij zullen misschien in Eilandgasten en De avondboot willen lezen wat er zich in de vorige zomers zoal heeft afgespeeld. Maar het Laatste seizoen kan ook zonder deze voorkennis. Voor de schrijfster is dit het afscheid van een dierbare plek, zevenendertig eilandgasten, het gastenboek en niet te vergeten: de schoonmaakster.

Zee rondom

Ineke Noordhof

Een eiland is een andere wereld. De ruimte die de zee schept, voedt het gevoel van vrijheid. Ineke Noordhoff vroeg achttien bewoners over hun leven op een van de Nederlandse waddeneilanden. Zij vertellen in dit boek over de schoonheid die zij om zich heen ervaren, zoals het kokkelen van de meeuwen, de vele tinten grijs van het wad of de gloed van een bemoste duintop.

Maar Zee rondom gaat ook over heimwee, over de drang om alles wat aanspoelt te gebruiken en over de problemen die het wonen in een kleine gemeenschap met zich mee kan brengen. Want het water, zo laat dit boek zien, maakt de grenzen van de wereld, letterlijk én figuurlijk, overal zichtbaar en voelbaar.

Wie scheep gaat

Rascha Peper

Wat hebben een oude Haagse kleermaker, een dweperig meisje van vijftien, een wereldvreemde oceanograaf die in New York zijn draai moet zien te vinden en een man die toeleeft naar een duik in de angstaanjagende diepten van de Atlantische Oceaan met elkaar te maken?

Ze zijn verbonden door hun gedachten aan de vrouw wier lichaam nu al twee jaar lang op de zeebodem ligt nog steeds niet geborgen uit het scheepje waarmee ze een nieuw leven tegemoet dacht te varen. De achterblijvers leven verder, in beslag genomen door hun eigen dagdromen, herinneringen en ambities; ze nemen beslissingen of denken die te nemen en zijn in verwarring door gevoelens van schuld en wraak.

De liefde blijkt een weerbarstige grootheid. Hoe goed kan men een ander kennen, zelfs iemand die heel nabij lijkt te zijn? En waar bemoeit die obscure man die het insluipen in de huizen van aantrekkelijke dames maar niet kan laten zich eigenlijk mee?

Wie scheep gaat is het negende boek van Rascha Peper. Zij brak door tot het grote publiek met de roman Oesters (1991).

De gele rivier is bevrozen

Leo Pleysier

Het spaarzame taalgebruik en de fragmentarische opbouw van Leo Pleysiers roman De Gele Rivier is bevrozen (1993) zijn een ideale manier om te ervaren hoe lezen te maken heeft met de tijd stilzetten en mediteren. In aanschouwelijke taferelen vertelt Pleysier over de figuur van een tante non, zoals een jongen uit de Kempen haar in verschillende fases van zijn leven leert kennen. Als ze voor het eerst in 1948 naar China vertrekt (de ikverteller ligt nog in de wieg), wordt ze uitgewuifd door de hele familie. Bij haar laatste bezoek wordt ze achteloos weggebracht door een neef die meer aandacht heeft voor het slechte rapport van zijn hond bij de hondenclub. De ikfiguur heeft dan al kinderen die zich nauwelijks nog iets bij een missiezuster kunnen voorstellen.

Het verhaal van tante non is tevens het verhaal van de veranderende tijd en mentaliteit in Vlaanderen sinds de Tweede Wereldoorlog: van een gesloten agrarische samenleving naar een moderne consumptiemaatschappij. Het boek kan leiden tot een gesprek met ouderen over winst en verlies in de maalstroom van de evolutie. Of tot verdere achtergrondlectuur, bijvoorbeeld van Marc Hooghes essayistische studie Het wordt nooit meer als vroeger (Van Halewyck 1995), die de veranderingen tussen 1945 en 1995 in België duidelijk op een rijtje zet.

Maar Pleysiers roman reikt nog dieper. De observaties van de jongen (soms letterlijk door het sleutelgat) en het beeld dat hij van zijn tante bij elkaar puzzelt, doen de vraag rijzen wat mensen eigenlijk van elkaar weten. Hoe wordt ons beeld van iemand opgebouwd, hoe wordt het ingekleurd door onze eigen ontwikkeling en onze eigen besognes? De Gele Rivier is bevrozen toont dat literariteit ook zit in het wit tussen de woorden, en hoe veelzeggend kan zijn wat niet gezegd wordt. Het leesplezier bij dit boek bestaat dan ook voor een groot deel in het invullen van de talrijke 'lege plekken'.

Bron: users.skynet.be

De stem van water

Lydia Rood

We volgen de 12-jarige tweeling Sijmen en Tijne in hun dagelijkse taken op het eiland Marken, in een tijd waar het leven daar volledig door de zee werd beheerst. Sijmen wil het liefst zo vlug mogelijk mee op visvangst, maar Muus Schipper, zijn vader, vindt hem nog te jong. Zus Tijne is voorbestemd om de traditionele vrouwelijke rol op te nemen, maar heimelijk droomt ze van verre landen en avonturen. Dan breekt er brand uit en worden de moeizaam veroverde bezittingen van het gezin in één nacht vernield. Muus komt de klap niet te boven. Gelaten brengt hij zijn tijd door, niet meer in staat om de zee op te gaan, tot grote ergernis van bappe (opa) en Sijmen. De jonge Sijmen vaart nu op zee en groeit uit tot een ervaren schipper.

Dan neemt het verhaal een sprong naar 1916, de grote overstroming. Sijmen en Tijne zijn volwassen en vechten voor hun leven als het dorp door het watergeweld verwoest wordt. Muus hervindt zijn energie en ontpopt zich als een echte held die zijn leven waagt voor anderen. De tragedie is compleet als enkele dagen na de ramp zijn lijk wordt gevonden. Toch geeft Tijne de moed niet op, ze wil blijven vechten voor een beter leven. Ze engageert zich in de politiek om zo betere levensomstandigheden voor de Markers af te dwingen. Het boek sluit af met een verantwoording waarin de historische feiten (o.a. het aanleggen van de Afsluitdijk) nog eens op een rijtje worden gezet.