Beste Marjo,
Op zijn weg naar het diepste van de hel
wil Dante ALLE soorten en gradaties van gebreken, misdaden, en verdoemden ten tonele voeren.
Het is een kataloog, een inventaris.
En tegelijk wendt hij al die gebreken en verdoemden aan om nog levende of pasgestorven tijdgenoten en situaties een sneer of een kompliment toe te dienen.
(“Si non e vero e bene fulminato !” moet je verzuchten.)
Maar er zit wel systeem in :
1) het voorgeborchte of limbo, het gebied vóór de Acheron, vóór de eigenlijke hel, is een soort neutrale onderwereld stijl Homeros : daar vertoeven alle goede voorchristelijke heidenen en ongedoopte boorlingen. Zij mogen niet in de hemel omdat zij het rechte geloof de facto nog niet konden kennen.
2) de negen steeds nauwer en gruwelijker wordende kringen der hel zelf
zijn voor de steeds grotere zondaars : grosso modo :
- de bovenste kringen voor allerlei soorten onbeheersten,
- de middelste kringen voor alle soorten geweldadigen,
- en de diepste kringen voor alle variëteiten van listigen en verraders.
(Met de drie grootste “misdadigers” der mensheid houdt Lucifer zich persóónlijk bezig.
Ik verklap je het niet. MAAR er zit wél logica in. Een thrillerlezer zou er op kunnen komen...)
Dante lijdt aan de summadrift zoals zovele intellectuelen in die tijd
(die volledigheids- en classificatiedrift kenmerkt de scholastiek - de kerkelijke volmiddeleeuwse filosofie : bijbelfähigkeit, didactiek, en moraliseren vóór alles !).
Hij lijdt tegelijk ook aan de exegesedrift (exegitis), of het versymboliseren en interpreteren van alles wat beweegt
( Gods schepping is tenslotte ook Zijn H. Schrift : alles heeft betekenis, toeval is een heidens concept (al is Dante al voor de helft aan het overhellen –maar dat is een ander verhaal...)).
De afstand tussen het dagdaglijks gesproken woord en de bijna heilige handeling van het openbaar spreken, schrijven,en lezen is groot.
(Denk maar aan het onwaarschijnlijk grote succes van de volksprediking.)
Beste Marjo, Dante is recht door zee,
maar hij wil geen golfkrulletje of waterspatje onbenut of onverlet of ter zijde laten.
Zo denk ik.
gg
PS
Johan Huizinga vertelt in de Herfsttij der Middeleeuwen :
“In het dagelijks leven denkt de middeleeuwse mens in dezelfde vormen als in zijn (haar) theologie. De grondslag is zo hier als daar dat architecturale idealisme, dat de scholastiek realisme noemde : de behoefte om elke notie af te zonderen en vorm te geven als een wezenheid, en om ze samen te schikken in hiërarchische verbanden, er altijd weer tempels en kathedralen van te bouwen, als een kind dat met blokken speelt.”
Jom