Piet van der Waal - Keien van kolonisten (10+)

Tja, maar of de idealen van Van der Bosch nu echt wel zo prachtig waren?

Het lijkt natuurlijk een mooi streven om mensen uit de armoede te halen, maar of mensen uit de stad nu werkelijk geschikt zijn voor het leven op het platteland? Ik weet het niet hoor, ik heb daar toch ook nog wel m'n twijfels over. Zo rooskleurig was het allemaal nu ook weer niet en het kwam er in zekere zin toch op neer dat de mensen min of meer naar het platteland gedeporteerd werden.

In een kinderverhaal wordt het misschien allemaal wat mooier voorgesteld, maar zoals ik het gelezen had, was het eigenlijk helemaal niet zo mooi. De mensen werden als onmondige kinderen behandeld en alles moest zeer precies volgens de vastgestelde regels. Als iemand dit nu voor zou stellen, zou het land waarschijnlijk te klein zijn.

Ik snap helemaal wat je bedoelt, want die twijfel heb ik ook. Maar dat neemt niet weg dat zijn ideeën in de grond goed waren.

Ik reageer hier niet alleen vanwege het kinderboek, ik heb het Koloniemuseum bezocht en ook andere boeken gelezen. Je moet het ook zien in de tijd denk ik. Toen was het vrij normaal dat hogere heren, vooral ook de geestelijkheid, bepaalde wat goed voor de mens was, en die mens volgde over het algemeen vrij gehoorzaam.

Maar inderdaad: als je een stadsmens bent en je wordt zomaar weggeplukt? Vreselijk.

Deporteren is wel een heel erg groot woord, daar was geen sprake van.

Ik heb de non-fictie boeken van Will Schackmann gelezen én het boek van Kloosterhuis 'De bevolking van de vrije koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid. Schackmann heeft voor zijn boeken de archieven van de koloniën gebruikt. De broer van de oprichter Johannes van der Bosch beheerde Frederiksoord en er werden dagelijks brieven over en weer gestuurd naar zijn broer en de twee mannen die de boel begeleidde en zorgden voor geldschieters. Ze hebben lang gezocht naar een geschikt stuk land en aanvankelijk was het een vrije keus van de mensen om naar de koloniën te gaan. Ze móesten niet, maar mochten. Er waren ook mensen die ondanks hun enorme armoede liever in hun woonplaats bleven. Zie ook www.schackmann.nl/

Het waren vooral de gemeentes die zich niet aan de afspraken hielden en mensen (o.a. zwervers bedelaars) naar Frederiksoord (1e +2e kolonie) maar vooral naar Wilhelminaoord en Willemsoord (3e en 4e kolonie) stuurden om van hun af te zijn. Die verziekten de boel in de koloniën en werden ook regelmatig weer weggestuurd naar hun eigen woonplaats. Dit tot wanhoop van Jeroen van den Bosch en zijn broer want zij wilden écht dat mensen het beter kregen. De mensen hadden daar ook alle sociale voorzieningen die nog nergens in Nederland te vinden waren. Er zijn ook een stel mensen die wel aanpakten en uiteindelijk schuldenvrij waren en hun eigen huis en land hadden.

De 'verziekers' veroorzaakten dat er uiteindelijk de bedelaarskolonie Ommerschans en de strafkolonie in Veenhuizen opgericht werd. Maar mensen konden daar wel tot hun oude dag blijven wonen en kregen eten en kelding, dat was toentertijd al heel wat. . Later werden landlopers en alcoholisten opgepikt en die kwamen uiteindelijk in de kolonie in Veenhuizen terecht.

Dettie

En in het hedendaagse Vlaanderen de penitentiaire inrichting en Merksplas.

Voor zover ik het meegekregen heb was het inderdaad in opzet vrijwillig. Vandaar ook dat ik zeg dat van den Bosch een idealist was.

Waar Renate en ik tegen aan hikken is dus de handelswijze van die gemeenten die hun ongewenste elementen wegstuurde. Het gaat om de bevoogdende instelling, het idee van: 'ik weet wat jij nodig hebt'. Dat staat mij dus tegen. Maar ik weet ook wel dat mensen niet altijd in staat waren om zelf na te denken. Of gewoonweg geen enkele mogelijkheid hadden om hun leven te veranderen. Die kans bood de Kolonie.

En ik ben bang dat er wél gedeporteerd werd. (in de zin van ergens heenbrengen waar ze niet heen willen)Door die gemeenten die kinderen en zwervers oppakten en tegen hun zin weg brachten.

Er zullen best mensen geweest zijn die er achteraf blij mee waren, ik heb gelezen dat in Merksplas de 'landlopers' er zwaar mee zaten toen hun onderdak verdween.

Ik heb indertijd Het pauperparadijs van Suzanna Jansen gelezen en dat schetst toch wel een iets minder vrolijk beeld van het een en ander.

leestafel.info/suzanna-jansen

Je kunt je ook afvragen hoe vrijwillig het een en ander echt was. Er zal echt wel de nodige druk zijn uitgeoefend en als je leest over de controles in de huizen, waarbij zelfs de manier waarop het wasgoed opgevouwen diende te worden aan strenge regels werd onderworpen, dan kun je je toch wel afvragen hoe geweldig het allemaal was.

Bovendien kun je je afvragen of de mensen wel wisten waar ze terecht kwamen, van een stad waar ze hun contacten hadden, naar het afgelegen platteland, waar ze vaak alleen elkaar nog hadden.

Hoedt U voor idealisten. Zie:

Karl Marx

Mao Tse Dong

Pol Pot

Fidel Castro

Hugo Chavez

en vele anderen.

Ja Het pauperparadijs heb ik ook gelezen maar dat gaat meer over Jansens familie en hoe je van niets-iets kunt worden. Suzanna Jansen heeft het o.a. ook over Amsterdam Noord waar een wijk (de rimboe) was waar arme mensen (en de zogenoemde a-socialen) woonden. Dat boek van Jansen gaat dus maar deels over de kolonies en daarbij heeft zij het ook nog eens over Veenhuizen. Dat was een strafkolonie, daar werden mensen (families) geplaatst die zich ernstig misdroegen en kleine criminele handelingen verricht hadden, daar was het leven wel behoorlijk anders dan de andere kolonies zoals Frederiksoord enz.

Ik denk wel dat je het in de tijd moet plaatsen Renate en niet met de ogen van nu moet oordelen. Nederland was destijds straatarm.

Dettie