Colson Whitehead - De ondergrondse spoorweg

Ik ben ook altijd weer ontdaan na het lezen van verhalen over slavernij, moet ik bekennen. Het is afschuwelijk wat mensen elkaar aan kunnen doen.Toch lees ik ze omdat het onderdeel van de geschiedenis is en we nooit mogen vergeten dat we allemaal gelijk zijn. Zou jij dit boek lezen, Dettie, of toch liever niet?

Het gekke is dat ik van gefantaseerde verhalen vaak meer van slag raak dan door de werkelijkheid. Bij een non-fictie boek is het toch anders. Dat zijn de feiten en dan kun je verder zoeken en kijken en meer informatie opdoen erover. Dat wil niet zeggen dat ik dan de boeken over de holocaust kan lezen of over de loopgravenoorlog in WOI bijv.

Maar bij een non-fictie boek kies je voor een onderwerp en weet je dat het werkelijkheid is, of dat er onderzoek naar gedaan is. Daar kies ik dan bewust voor omdat ik er meer van wil weten.

Bij een historische roman kies ik ook om die reden, omdat de tijd of het onderwerp me aanspreekt en ik toch altijd wat wijzer wordt door zo'n roman. Maar bij een roman worden wel dingen toegevoegd aan de werkelijkheid om het verhaal vloeiender en aansprekender te krijgen en dat gaat soms heel ver. Dan moeten de gruwelijke dingen nóg 'aansprekender' verteld worden en dat is wat me vaak tegenstaat. Ze zijn vaak al erg genoeg zonder smeuïg sausje. Een goede historische roman, kan juist heel erg toevoegen en je inzicht geven in die tijd maar een historische roman met een 'sensatielaagje' hoeft voor mij niet, dat staat me zelfs tegen.

Slavernij vind ik verschrikkelijk en ik heb er al veel over gelezen, vooral hoe barbaars de slavenbezitters zijn, de slaven zijn een stuk vee, geen mensen, ongelooflijk hoe zij behandeld worden. Over de ondergondse spoorweg heb ik in romanvorm wel gelezen. Die heeft echt bestaan. Maar wat ik begrijp uit de recensie is dat de schrijver van deze ondergrondse spoorweg letterlijk een ondergrondse spoorweg heeft gemaakt. Ik vraag me dan af als een schrijver dat bij ons zou doen, van de ondergrondse tijdens WOII een letterlijk 'onder de grondse' maken en daar een roman met alle gruwelijke details rond de werkelijkheid over schrijven... Zouden we het dan ook zo'n goed boek vinden? Het is dan ook spelen met een vreselijke werkelijkheid waarin mensen elkaar barbaars behandelen alleen dichter bij huis.

Ik denk dat vooral dát gegeven me tegen zal staan. Maar dat is alleen maar gissen want ik heb het boek niet gelezen. Wie weet zeg ik wel dat het uitstekend is, of inderdaad niets voor mij.

Het is dat jullie het me zo specifiek vragen of ik het wel of niet zal lezen dat ik zo uitgebreid antwoord geef .

Dettie

Nou daar hoef je niet bang voor te zijn, Dettie. Geen smeuïge toegevoegde details. Af en toe een beschrijving van een paar regels, maar ik weet intussen dat jij daar beelden bij krijgt. Nee, daar maakt hij niet veel woorden aan vuil, die paar woorden spreken voor zich.

Ik heb ongeveer 1/3 gelezen en ik weet ook niet of ik die letterlijk ondergrondse spoorlijn wel zo'n succes vind. Het haalt je voorlopig wel uit de realiteit, want hoe zou zoiets kunnen bestaan? Voorlopig is het meer roman dan non-fictie, een beetje gladjes.

Aan de ene kant ben ik wel nieuwsgierig naar hoe de schrijver dit nu eigenlijk gedaan heeft. Aan de ene kant ben ik ook niet zo'n liefhebber van boeken over onrecht en romans over de oorlog mijd ik over het algemeen, hoewel daar genoeg uitzonderingen op zijn. Het dagboek van Anne Frank hoef ik niet meer te lezen. Aan de andere kant vond ik het boek over Die weiße Rose wel interessant. Ook Hans Fallada's boek Alleen in Berlijn vond ik interessant. Verder heb ik natuurlijk Klaus Mann's boek Mephisto gelezen en diverse andere boeken, zoals een boek over het bombardement op Rotterdam, Laura Starink's Duitse wortels (over het lot van Duitsers, die na de oorlog ineens in Polen terecht kwamen) en momenteel lees ik een boek over de eerste oorlogsdagen in Rotterdam. Maar boeken over de concentratiekampen hoeven wat mij betreft niet.

Ik deel het standpunt van Annemarie: het is geschiedenis, je moet het nooit vergeten. En in het zicht van wat er nu overal gebeurt, moet je weten hoe het vroeger was, hoe iets ontstaan is, zodat je ook argumenten hebt (als je er al over praat).

Maar, en dan ga ik richting Dettie: het hoeft absoluut niet gefictionaliseerd te worden als dat betekent dat een schrijver in speelt op wat de lezer zou willen. Dat denk ik tegenwoordig namelijk: je hoort en leest vanuit de media steeds gruwelijker feiten, alles wordt vanuit de kwade hoek belicht en iets er bij verzinnen om het nog erger te maken, daar draait een schrijver zijn hand ook niet voor om. Is dat dus wat de lezer wil? Want waarom doen ze het anders?

Maar deze lezer wil weten wat echt is en wat niet, ik houd niet van sensatiezoekers. Iets leesbaarder vertellen, daar heb ik geen moeite mee. Het punt is alleen dat je dat als lezer vaak niet weet.

Gelukkig maar dat het meer als een roman dan als non-fictie overkomt, Berdine. Ik vind dat als je met de waarheid speelt, dat ook heel duidelijk moet zijn. Als je niks over de ondergrondse spoorlijn weet, heb je dan als lezer wel door dat de werkelijkheid heel anders is? Dat hoop ik maar. Persoonlijk spreekt het boek me nog niet zo aan. Het ware verhaal over de ondergrondse spoorlijn is al indrukwekkend genoeg. Ik heb dan liever een fictieverhaal dat om feiten heen is gesponnen.

Bij mij is het zo dat ik niet snel van fictieverhalen uit mijn doen raak. Ik weet dat het niet echt is, en dat leest vrij onbezorgd. Dat mag best met een beetje extra opsmuk. Non-fictieboeken grijpen me sneller aan. Die zijn immers niet verzonnen. Opsmuk vind ik dan ook helemaal niet gepast. Zo'n verhaal moet puur blijven.