september 2004 thema - kunst

De huid van Michelangelo

Sipko Melissen

Na zijn vijftigste verjaardag, als er een eind is gekomen aan de jarenlange relatie met zijn vriend, vertrekt Zeger. Hij installeert zich in een oude boerderij op een heuvel in Toscane. Zijn dagen vult hij met het schrijven van een studie over Michelangelo. Onderwerp is het halfjaar uit het leven van de zevenenvijftigjarige kunstenaar waarover niets bekend is. Michelangelo heeft dan kennis gemaakt met een adellijke jongen uit Rome, wiens uitzonderlijke schoonheid hem inspireert tot zijn mooiste sonnetten.

In het begin van zijn verblijf ontmoet Zeger bij een vervallen bron de twintigjarige Elio. De vriendschap met deze bediende, bijrijder en bouwvakker zet zijn leven in een nieuw licht. Het evenwicht waar Zeger naar op zoek is, wordt op de proef gesteld door Elio, de Dionysische danser die hem lijkt te verlossen van zijn leeftijd en zijn verleden.

Misia

Misia Sert

Gedurende meer dan een halve eeuw is de in St. Petersburg geboren Misia Sert een legende geweest in de Parijse wereld van kunst en literatuur. Zelf een pianiste van wereldrang - ze was als musicaal wonderkind nog een leerlinge van Franz Liszt - werd ze vooral vermaard door haar feilloos gevoel voor talent en genialiteit. Ze heeft vele groten gekend en aangemoedigd: Toulouse Lautrec, Renoir, Strawinsky, Proust, Diaghilev, Picasso, Cocteau, Gide en anderen.

Ze dankte haar invloedrijke positie mede aan haar drie opzienbarende huwelijken: met de schrijver/uitgever Natanson, met de schatrijke kunstverzamelaar Edwards en tenslotte met de beroemde Spaanse schilder Sert.

Haar veel geroemde bekoorlijkheden brachten haar zowel geluk en avontuur als ongeluk. Haar huwelijken ontpopten zich als tragische spektakels en meer dan eens moest zij het veld ruimen voor een jongere schone. Niettemin kreeg ze het voor elkaar er tot kort voor haar dood als een dertigjarige uit te zien. Het was een van de laatste, dan ook veel jongere minnaars die de einderedactie op zich nam van Misia's aan hem vertelde memoires. Tegenover de mythen die tegen het einde van haar leven begonnen te ontstaan wilde zij aantekeningen van nuchtere waarachtigheid achterlaten. Dat werd het boek Misia, Misia Sert ontpopt zich hierin als een schrijfster met een geheel eigen aforistisch-laconieke stijl en een sardonische humor.

Meer over Misia Sert www.vpro.nl/programma/urubicha/afleveringen/13915053/

Het kind uit Brugge

Gilbert Sinoué

In Het kind uit Brugge keert Gilbert Sinoué, die we inmiddels kennen door zijn grote historische romans De weg naar Isfahan en de diptiek Dochter van Egypte en Kind van de Nijl, terug naar de vijftiende eeuw, zoals in het succesvolle Het saffieren boek. Nu is de plaats van handeling niet Spanje, maar de bloeiende Vlaamse stad Brugge.

Hoofdpersoon in Het kind uit Brugge is een leerjongen en aangenomen zoon van de schilder Jan van Eyck. Sinoué gebruikt het historische gegeven dat Van Eyck door Filips de Goede - hertog van Bourgondië - verscheidene keren werd belast met lange en geheime reizen, die hem onder meer naar Portugal voerden. In het verhaal van Sinoué zou Van Eyck van een van zijn reizen naar het Iberisch Schiereiland ook een betrouwbare - door vele mogendheden begeerde - kaart van de westkust van Afrika hebben meegenomen. Die kaart was van groot belang voor wat de grote ontdekkingsreizen zouden worden. De daarmee samenhangende verschuiving van de handel van de Middellandse Zee naar landen van de Atlantische oceaan zou nadelig kunnen zijn voor tal van Italiaanse steden.

Alleen Jan van Eyck en zijn leerjongen zouden weten waar de kaart zich bevindt. Vandaar de jacht op de jongen, ondernomen door machten die per se willen vasthouden aan de zekerheden en verworvenheden van het verleden en de ogen sluiten voor wat de toekomst aan vernieuwing kan brengen.

Opnieuw weet Sinoué historische gegevens te verweven met fictieve, en is er wederom sprake van de genadeloze strid van obscurantisme tegen vooruitgang, verdraagzaamheid en liefde. En op de koop toe biedt Sinoué een pakkend beeld van het middeleeuwse Brugge en Gent!

Gilbert Sinoué (1947) is geboren in Caïro maar woont sinds jaar en dag in Parijs. Hij schrijft met groot succes historische romans, die ook in internationaal (in 15 landen) succesvol zijn.

De sterren en meer

W. Somerset Maugham

In De sterren en meer vertelt W. Somerset Maugham (1874-1965) het, op het leven van Paul Gauguin gebaseerde, tragische verhaal van de Engelsman Charles Strickland, aandelenhandelaar van beroep.

Strickland geeft op een goede dag zijn baan op, verlaat de vrouw met wie hij zeventien jaar is getrouwd en vertrekt naar Parijs om schilder te worden. Daar leeft hij onder armoedige omstandigheden en wisselt periodes van maniakaal werk met woeste, erotische avonturen af. Na de dood van een van zijn schildersmodellen trekt hij zich op Tahiti terug, waar hij uiteindelijk, ziek, blind en eenzaam zal sterven. Pas na zijn dood wordt hij beroemd.

De vraag in hoeverre grote kunstenaars per definitie een ongebruikelijk en vooral egocentrisch leven moeten leiden, heeft veel schrijvers geïntrigeerd. In De sterren en meer laat Somerset Maugham zien dat hij over dit onderwerp met veel psychologisch inzicht, maar ook met de nodige distantie kan schrijven.

Meer over Paul Gaugin nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Gauguin

Het paradijs om de hoek

Mario Vargas Llosa

Gauguins overdenkingen zijn vooral op zichzelf gericht: zijn ontluikende kunstenaarschap, zijn vastgelopen huwelijk, zijn vriendschap en ruzie met 'de gekke Hollander 'Van Gogh, zijn voortschrijdende syfilis en vooral zijn leven op Tahiti. Tristán daarentegen cijfert zichzelf weg voor een hoger maatschappelijk doel: de bevrijding van de arbeider en de vrouw uit het keurslijf van de bestaande machtsverhoudingen. Toch wordt ook zij in zekere mate door eigenbelang gedreven. Ze voelt zich misbruikt in haar eerste huwelijk en is gefrustreerd omdat ze haar vaders erfenis is misgelopen.

Met zijn glasheldere stijl ontrafelt Vargas Llosa in Het paradijs om de hoek de levens van deze twee eenzame 'strijders', die slechts op onbegrip van hun omgeving stuiten. Tegelijkertijd schetst hij een genadeloos beeld van hun tot mislukken gedoemde idealisme: beiden sterven jong, straatarm en zonder enige vorm van erkenning.

Meer over van Gogh en Gauguin www.wereldomroep.nl/actua/nl/cultuur/goghgauguin020211.html

De tuin der lusten

John Vermeulen

In een tijd die in het teken staat van angst voor heksen en duivels, en in een tijd waarin de kerk iedereen die verdacht is op de brandstapel brengt, leefde de schilder Jeroen Bosch (Hieronymus Bosch), 1453 tot 1516. Ondanks dat er weinig over deze schilder bekend is, heeft John Vermeulen een roman geschreven waarin de eigenzinnige kunstenaar opnieuw tot leven komt. Al van jongs af aan doet Jeroen van Aken niets liever dan schilderen. Zijn zus Herberta, een natuurtalent in tekenen, leert hem in het geheim het schildersvak. Herberta mag, omdat zij vrouw is, het vak niet uitoefenen. Eenmaal volwassen verandert de jonge schilder zijn naam in Jeroen Bosch. Zijn talent wordt erkend en al snel is hij een van de rijkste burgers van de stad 's Hertogenbosch. Toch heeft Jeroen Bosch het gevoel dat hij een buitenbeentje blijft, nooit voelt hij zich echt thuis bij zijn tijdgenoten. Hij sluit vriendschap met alchemisten, filosofen en vrijdenkers. Zijn eigenzinnige opvattingen vinden via zijn penselen een weg naar buiten: ze krijgen vorm in monsters, maagden, duivels en droomwezens op zijn schilderijen. Zijn verborgen spotterij is veel mensen een doorn in het oog en hij maakt daardoor hooggeplaatste vijanden, waaronder de machtige inquisitie.

Meer over Jeroen Bosch www.boschuniverse.org//index.cfm ?