september 2004 thema - kunst

De Rozendief

Inez van Dullemen

Dit in de eerste persoon enkelvoud geschreven verhaal over de bestaande naaldkunstenaar Willem Schenk roept vraagtekens op: is dit een goed ingeleefde, doch gefingeerde biografie, of heeft de schrijfster (1925) gesprekken gevoerd met hem, is zij als 't ware zijn ghostwriter? Aan het eind van zijn leven (geboren begin jaren twintig) kijkt Schenk terug op zijn jeugd als donkerogend buitenbeentje en moederskindje in een gezin met blonde kinderen. Al vroeg is hij zich bewust van een anders zijn, hij heeft een voorliefde voor verkleedspelletjes, liefst in vrouwenkleren, en hij houdt van mannen. Ondanks dat wil hij een normale man zijn, trouwt, krijgt kinderen, maar voelt zich opgesloten in een kooi.

Als zijn wandkleden in Parijs ten toon worden gesteld geeft hij zich in deze stad over aan zijn homofiele geaardheid. Marcel, een veel jongere man, wordt zijn geliefde, jaren duurt deze verhouding.

Na een hartaanval maakt hij schoon schip met zichzelf, hij ruimt zijn geest op, de zolder van al zijn herinneringen. Cursief gedrukte bladzijden geven een indruk van zijn geestesgesteldheid bij het maken van zijn beroemde kleden. De kaft is symbolisch, zijn laatste kleed, waarmee hij zijn doorgeknipte verleden toont

Leven voor de kunst

Suzette Haksma

De Utrechtse Etha Fles (1857-1948) was schilderes, schrijfster en kunstcritica. Ze speelde een belangrijke rol in een van de meest turbulente periodes van de Nederlandse culturele geschiedenis. Zich bewegend in de kringen van de Tachtigers maakte ze de weg vrij voor kunststromingen als het Franse impressionisme en de Engelse kunstnijverheid.

In Utrecht richtte ze de vereniging Voor de Kunst op, waar ze podium bood voor de moderne kunst en haar makers. Kunstenaars als Jan Toorop, Wally Moes, Jan Veth, Anton Mauve en Anton Derkinderen behoorden tot haar vriendenkring. Fles' kosmopolitische instelling bracht haar ondermeer in Rome, waar ze beschermvrouwe werd van de Italiaanse beeldhouwer Medardo Rosso. Tot het einde van haar leven - Fles woonde toen in Bergen - is ze vele kunstenaars zowel op geestelijk als materieel gebied blijven steunen. Met Leven voor de kunst maakt Suzette Haakma een einde aan de relatieve onbekendheid van de markante Etha Fles. Mede door het beeldmateriaal, de historische documenten uit familie- en gemeentearchieven, de citaten uit Fles' eigen werk én de persoonlijke notities van haar dierbaren, wordt een helder beeld geschetst van deze bijzondere vrouw, geplaatst tegen de achtergrond van de culturele ontwikkelingen tijdens haar leven.

Meer over Etha Fles www.devalk.com/kunstenaars/fles/fles.html

Goya als hond

Stefan Hertmans

Wat is er eigenlijk te zien op de vermaarde muurschildering waaraan Goya twee jaar lang werkte? Onder een volkomen lege hemel kijkt een hondenkop intriest naar iets boven hem, dat voor ons onzichtbaar blijft. Zwemt dit hondje tegen de stroom in? Staat het achter een zandwal? Is het een verkapt zelfportret van de ontgoochelde Goya? In het lange titelgedicht van deze bundel, Goya als hond, speelt Stefan Hertmans met de open vragen die dit beeld bij hem opriepen - en enkele van de lege plekken vult hij op met herinneringen uit zijn eigen leven.

Maar de bundel bevat veel meer. Een foto in een zuidelijk stadje, het vreemde 'Death on a pale horse'van William Turner, enkele stenen in een oude muur, een spin als fémme fatale, de eerste stappen van een kind - waar deze gedichten ook over gaan, ze bieden steevast doorkijkjes naar het andere en diepere verhaal van Stefan Hertmans' onvervreemdbare, eigenzinnige poëzie, dat hij via dergelijke beelden telkens weer zo tastbaar weet te maken. Goya als hond is een nieuwe parel binnen het inmiddels omvangrijke poëtische werk van Stefan Hertmans.

Bekijk de muurschildering "Dog on the leash", www.spanisharts.com/prado/goya.htm

Het geheim van meester Joachim

Sigrid Heuck

De schrijfster ontvangt een pakketje zonder afzender, met daarin vier schoolschriften. Deel I, getiteld: 'Het schilderij' opent als volgt: 'Het begon ermee, dat ik op de oever van de rivier een lijk ontdekte.

Twee mannen hielden het smalle vlot vast, waarop het was vastgebonden, maar ik kon vanaf mijn plaats niet zien of ze bezig waren het aan land te trekken of de stroom in te duwen.'(p.10)

Het lijk staat op een afbeelding in een boek dat de schrijver van de schoolschriften kocht, kort na zijn zestiende verjaardag. Het boek gaat over Joachim Patinir, een Vlaamse renaissanceschilder uit het begin van de zestiende eeuw, gespecialiseerd in indrukwekkende landschappen. De gebeurtenis fungeert als achtergrond op een paneel met een Sint-Christoffel. De jonge schrijver, van wie we verder alleen maar vernemen dat hij bij zijn gescheiden moeder woont en Peter heet, raakt volkomen in de ban van het mysterie op het schilderij. Hij leest alles wat hij maar kan vinden over Patinir en het Antwerpen van de tijd waarin hij leefde. Zo komt hij erachter dat het schilderij vervaardigd moet zijn, kort nadat Patinir in 1521 bezoek ontving van Albrecht Dürer, de beroemde Duitse schilder.

Peter heeft nog slechts één doel: in het schilderij geraken. Met behulp van meditatietechnieken en muziek van Josquin Desprez lukt hem dat ook. Een eerste keer slechts de duur van een langspeelplaat, een tweede keer blijft hij twee hele dagen in de zestiende eeuw. Hij komt in het huis van Patinir, spreekt met de meester en slaagt er zowaar in het geheim van meester Joachim op te lossen. De schriften eindigen met een nota van Peters moeder, die zegt dat haar zoon al zes maanden vermist is. Keerde hij terug naar de zestiende eeuw?

Het Monet mysterie

Aad van den Heuvel

Van Claude Monets eerste verblijf in Amsterdam, in 1871, zijn twaalf geschilderde doeken bekend. De ontdekking van een dertiende doek is een sensationele vondst waarvan de media nationaal en internationaal melding maken.

De ontdekker, een Nederlandse verslaggever, komt er na zijn eerste triomfantelijke publicaties achter dat het bezit van het doek hem in levensgevaarlijke problemen brengt als hij en een bevriende kunstschilder geconfronteerd worden met de op de kunstmarkt actieve onderwereld.

Erik van Rijn, neef van de verslaggever en mede-eigenaar van een grand café in de Amsterdamse binnenstad, raakt ongewild betrokken bij de gebeurtenissen. Na een dodelijk ongeval wordt hij zelfs de hoofdpersoon in het mysterie van het inmiddels spoorloos verdwenen schilderij.

Maar wat heeft dit allemaal te maken met een ogenschijnlijk geheel andere, sinistere en gewelddadige geschiedenis op het Afrikaanse continent, waar een man als een soort lokaas gebruikt wordt door een criminele organisatie? De twee verhaallijnen komen bijeen in een bloedstollend slot, spelend in een desolaat landschap in Zuid-Afrika.

Dromen van het wolvenmeisje

David Huddle

In deze prachtige roman maakt David Huddle ons deelgenoot van het imaginaire leven van de zeventiende-eeuwse Franse schilder Georges de La Tour. Suzanne Nelson, hoogleraar kunstgeschiedenis, legt onbewust haar eigen leven en huwelijk onder de loep terwijl ze zich voorstelt hoe La Tours laatste portretsessie met een jong model, een dorpsmeisje, kan zijn verlopen. Er is maar weinig bekend over zijn leven en Suzanne begint de leemtes in te vullen.

La Tours talent staat in schril contrast met zijn agressieve houding tegenover armen; vanuit dat gegeven probeert ze te begrijpen hoe een man die zo wreed was zulke schoonheid kon creëren. De ontdekking die ze doet, is zowel verrassend als volledig gerechtvaardigd. Voor Suzanne wordt de confrontatie een verhaal over waarheid en leugens, kunst en identiteit.

Huddle gaat in Dromen van het wolvenmeisje op zoek naar het wezen van de liefde, van de kunst, van wat het betekent om te leven, wanneer of waar dan ook. In de traditie van The Remains of the Day, Girl with a Pearl Earring en The English Patient vertelt hij een uniek verhaal, op een manier die lezers pagina na pagina zal boeien. David Huddle is een van de meest getalenteerde, originele en gedurfde schrijvers van Amerika.

Meer over George de La Tours www.abcgallery.com/L/latour/latour.html