Thema december 2010 - In, aan en op het huis

Citaat van de dag

"Je staat 50 jaar lang tegen de deur van het leven te duwen, tot je erachter komt dat die deur naar binnen opent."

Ivan Gontsjarow

Tussen salon en souterrain

Greddy Huisman

Op een van die mistige dagen in de herfst van het jaar 1816, waarin Europa zich probeerde te herstellen van de verwoestende oorlogen van de voorgaande jaren, ging zij op reis naar het vreemde land om een nieuw thuis te vinden. Holland, Pays-Bas, laag, vlak... De tocht vanuit Zwitserland was haar zwaar gevallen. Maar nu naderde zij haar bestemming: Huis Verwolde bij Laren, waar zij haar werk als gouvernante zou beginnen.

Tussen salon en souterrain gaat over een verdwenen beroep, over verloren opvoedingsidealen, over lang vervluchtigde lessen in particuliere huizen. De gouvernante. Ze verdiende haar eigen brood in de tijd waarin dat voor vrouwen in burgerlijke milieus als het hare ongebruikelijk was. Er is dan ook nauwelijks een geschikter onderwerp denkbaar om zicht te krijgen op sekseverhoudingen en standsbesef in de negentiende eeuw. Toch toonden historici tot nu toe nauwelijks interesse voor haar werk, en haar rol als pedagoge bleef lange tijd onderbelicht.

Daarom ging Greddy Huisman op zoek naar sporen van gouvernantes, hun werkgevers en hun leerlingen. Ze schetst een sfeervol een liefderijk beeld van vrouwen die nog het best omschreven kunnen worden als buitenstaanders: ze verkeerden in kringen van de elite, maar hoorden er nooit echt bij.

NBD|Biblion recensie

Van het verdwenen beroep van gouvernante leven alleen nog personages uit de literatuur en de film voort als Jane Eyre, Mary Poppins en Maria uit The Sound of Music. In tegenstelling tot Groot-Brittannië is over de situatie in Nederland weinig bekend. Door het vrouwenoverschot in de negentiende eeuw liepen vrouwen grote kans ongehuwd te blijven. Velen zochten daarom een bij haar stand 'passende werkkring'. Dat kon dan een positie als gouvernante worden in een gegoede familie met een druk sociaal leven of bij een weduwe of weduwnaar die de zorg voor opgroeiende kinderen had.

De status van een gouvernante was eenzaam: ze hoorde niet bij de dienstboden en ook niet bij haar werkgevers; de titel van deze studie geeft dit beeldend weer.

De auteur deed uitputtend onderzoek naar gouvernantes in Nederland en de families bij wie zij werkten. Dit boek sluit mooi aan bij eerder verschenen onderzoeken naar posities van vrouwen in de negentiende en twintigste eeuw: dienstbodes, vroedvrouwen enz.

Geïllustreerd met zwartwitfoto's, prenten en advertentieteksten. Met literatuuropgaven en registers. Boeiend geschreven studie.

(Biblion recensie, C. Verhoeven-van Raamsdonk)

ISBN 9789035121836 Paperback 247 pagina's | Uitgeverij Prometheus | april 2000

Citaat van de dag

"Een van de dingen die mensen niet geleerd wordt, is op te komen voor hun eigen spontane gevoelens indien die tegen hun opvoeding indruisen."

D.H. Lawrence

Engels schrijver (1885-1930)

Twee hoofden, een kussen

Hans Aarsman

Na een moeizame verhouding van enkele jaren merkt een man dat zijn grote liefde hem begint te ontglippen. Verwoed probeert hij greep te krijgen op wat er misgaat. Een voor de hand liggende reden zou kunnen zijn dat hij haar in het verleden regelmatig ontrouw is geweest, en eigenlijk is hij dat nog steeds. Maar daar denkt hij niet aan, hij zoekt naar een dieperliggende oorzaak. Niets schuwt hij daarbij, zelfs niet het gebruik van een verborgen microfoon. Maar de moeite is tevergeefs, de opnamen brengen niets aan het licht. Pas als hij het dagboek van zijn moeder in handen krijgt, begint hem iets te dagen.

Met een bijna hardvochtig oog voor detail verstaat Hans Aarsman in Twee hoofden, één kussen het geworstel van een man met 'de grote liefde'. Wat zo verrassend is aan dit debuut, is de toon: geestig, direct, soms haast achteloos. Maar ondertussen.

NBD|Biblion recensie

Opvallend literair debuut van de man die als fotograaf reeds twee boeken, 'Hollandse taferelen' en 'Aarsman's Amsterdam' op zijn naam heeft. Boeken die reeds meerwaarde kregen door de eigenzinnige teksten die de foto's begeleidden. Hij vertelt een ogenschijnlijk 'licht' verhaal over de onmogelijkheid van totale liefde waarbij hij zijn eigen slepende affaire met het fotomodel A. laat kruisen met de zich kunstig naar een dramatische climax toewerkende aantekeningen uit de dagboeken van zijn moeder.

De titel verwijst naar de grote heimelijke liefde van zijn moeder die uit geloofsoverwegingen onmogelijk legaal kon worden en zijn vader tot eeuwige tweede keus maakte. Laconiek, relativerend en humoristisch met een permanent sombere ondertoon zijn de trefwoorden voor dit plezierige debuut.

(Biblion recensie, Ted Leijendekker.)

ISBN 9789055150472 Paperback 145 pagina's | Uitgeverij Van Gennep |

Citaat van de dag

"Ik zit liever op een pompoen die alleen van mijzelf is dan met een heleboel mensen bijeen op een fluwelen kussen."

Henri David Thoreau

Amerikaans schrijver (1817-1862)

Je hebt vergeten het plaatje te veranderen???