Thema september 2007 - Molens

Molens, maalderijen en meelfabrieken in Tilburg

Ad Vorselaars en Jan Scheirs

In het jaar van de molen (2007) krijgen de Tilburgse molens de erkenning die ze verdienen. Na ruim veertig jaar onderzoek heeft Ad Vorselaars samen met vrijetijdsmolenaar Jan Scheirs een boek geschreven over de Tilburgse molens getiteld Molens, maalderijen en meelfabrieken in Tilburg.

Nederland en molens. Dat is voor buitenlanders een twee-eenheid. In de meeste gevallen gaat het dan over de molens die in het westen van Nederland grote polders eerst hebben drooggelegd en daarna droog gehouden. De Tilburgse molens hadden andere functies die minstens even belangrijk waren: het malen van graan, maar ook het malen van eikenschors t.b.v. de leerlooierijen en het slaan van olie uit oliehoudende zaden. Tilburg heeft verschillende soorten molens gekend: windmolens, watermolens en rosmolens. De oudste vermelding is van een molen op Korvel in 1250. De molens van Tilburg zijn allemaal uit het straatbeeld verdwenen op twee restanten na. Één daarvan, een gedeelte van de molenromp (voor het eerst genoemd in 1280), staat op het Rosmolenplein.

40 jaar archiefonderzoek

De geboren Tilburger Ad Vorselaars startte zijn onderzoek in de jaren zestig in de oude studiezaal van het Gemeentearchief Tilburg dat toen nog in het Paleis-Raadhuis was gevestigd. Hij heeft een paar generaties archivarissen voorbij zien trekken.

Zijn langdurige speurtocht in archieven en de vele gesprekken met mensen resulteerden in een molengeschiedenis van bijna 800 jaar. Tijdens zijn onderzoek naar de Tilburgse molens is Ad Vorselaars bij veel mensen op bezoek geweest om informatie in te winnen die niet in de archieven is terug te vinden. Op die manier kwam hij in bezit van soms unieke documenten en foto's die hij op zijn beurt beschikbaar stelde aan het Regionaal Archief Tilburg.

Jan Scheirs, als psycholoog verbonden aan de Universiteit van Tilburg, was onder de indruk van de hoeveelheid materiaal dat het onderzoek van Ad Vorselaars boven tafel heeft gebracht. Als vrijwillig molenaar van de Oisterwijkse molen bracht hij zijn praktische kennis samen met de verzamelde historische informatie. Samen vermaalden zij alle kennis en wetenswaardigheden tot een prachtig boek. Opnieuw is een belangrijk deel van de Tilburgse geschiedenis op papier vastgelegd. Het levenswerk van Ad Vorselaars is af.

Bron: regionaal archief Tilburg

Hardcover 248 pagina's 200 foto's ISBN - 978-90-9021663-8 Uitg. Ad Vorselaars en Jan Scheirs

Citaat van de dag

molenwoorden

Billen

Scherp maken van de maalstenen.

Molentaal

Door de wieken van de molen in een speciale stand te zetten, kan de molenaar een boodschap vertellen. Er is bijvoorbeeld een speciale stand om duidelijk te maken dat de molenaar even pauze heeft. Ook is er een stand om duidelijk te maken dat er een kind is geboren.

Mooimakersgoed

Mooimakersgoed zijn de spullen waarmee de molenaar de molen bij feestelijke gebeurtenissen versiert. Bij een huwelijk hing de molenaar bijvoorbeeld tussen de wieken een gelukszon, een hart, engelen en een bruidskroon.

Het levenswerk van Ad Vorselaars is af.. wat zou hij nu doen dan?

Ik ken de man niet, wel de molens waar over gesproken wordt..

Kinderdijk: land, wind en water

Hollands waterbeheer door de eeuwen heen

Ben Maandag

Een uniek boek, zowel wat betreft tekst als foto’s en illustraties, over de strijd van de bewoners van de Alblasserwaard tegen het water. Niet eerder verscheen een boek waarin de geschiedenis van de molens van Kinderdijk zo compact en leesbaar is weergegeven en zo prachtig is geïllustreerd.

Kinderdijk was een van de eerste plekken in Nederland waar windmolens werden toegepast om water op te pompen. Dat ingenieuze systeem werd steeds verder verfijnd. Er werden dijken aangelegd om het land tegen het water te beschermen. Er kwamen ‘boezems’ om overtollig water op te slaan. De rol van de molens werd steeds prominenter. In 1739 en 1740 werden de molens geplaatst, die Kinderdijk wereldberoemd hebben gemaakt.

Tijdens de Industriële Revolutie werden de gemalen geïntroduceerd. Dat betekende bijna het einde van de 19 molens, maar gelukkig zijn ze al die jaren behouden gebleven en uiteindelijk op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO geplaatst.

Het boek bevat 156 kleurenfoto’s van fotograaf Eppo W. Notenboom, genomen in tientallen jaren. Daarnaast is in het boek ook historisch materiaal opgenomen, afkomstig uit het privébezit van de molenaars.

Een gedeelte van de verkoopprijs gaat naar de Stichting Werelderfgoed Kinderdijk voor restauratie en behoud van de molens.

Bron: Jaar van de molens 2007

ISBN: 90-78388-01-3 Uitgeverij Watermerk BV, Lekkerkerk 156 foto’s; 160 pagina’s Formaat: 21,0 x 28,0 cm oblong

Citaat van de dag 9 september 2007

Gij rommelt als een molen, doch ik zie nog geen meel

(Je doet wel belangrijk, maar ik zie geen resultaat)

Uit alle windsteken

Hollands waterbeheer door de eeuwen heen

Peter Paul Klapwijk & G. Keijsers

Uit alle windstreken is een boek over koken, molens en culturen.

Een kookboek met interviews en tegelijkertijd een journalistiek boek vol recepten. Voor de kok die graag leest en de lezer die graag kookt De Distilleerketel in Rotterdam Delfshaven staat centraal in dit boek. De korenmolen geldt als ontmoetingsplek voor de inwoners van de wijk, voor het grootste deel immigranten uit meer dan honderd verschillende landen.

In dit culinaire, culturele boek draait het om het graan dat gemalen wordt in de molen van Delfshaven te Rotterdam. Keijsers interviewde de wijkbewoners, vnl. immigranten, die op de molen hun ingredienten kopen. In hun gesprekken ventileren zij hun mening over de Nederlanders en geven zij hun favoriete recept, waarin graan of een afgeleide soort daarvan is verwerkt. Het resultaat van deze combinatie, gesprekken met recepten, aangevuld met spreekwoorden over molens, en de sublieme fotografie is verrassend.

Hardcover | 160 Pagina's | Klapwijk & Keijsers ISBN10: 9080677329 | ISBN13: 9789080677326