De man die niet ophield met slapen
Aharon Appelfeld
Erwin heeft de Shoah overleefd en is na vele omzwervingen in Palestina terechtgekomen. Daar geeft men hem de Hebreeuwse naam Aharon, als ware het een nieuwe identiteit. Hij raakt evenwel veelvuldig in een diepe slaap vol dromen, die hem niet uit zijn greep laat,zelfs niet wanneer hij wakker is. In die dromen keert hij terug naar het leven dat voorgoed voor hem is afgegrendeld: hij ontmoet zijn vader en moeder, enkele familieleden, en gaat terug naar zijn stad en het boerderijtje van zijn grootvader in de Karpaten.
De slaap van Erwin-Aharon het alter ego van de schrijver is het schemergebied dat voor hem dient als een moederschoot die het hem mogelijk maakt te sterven en opnieuw geboren te worden. Uiteindelijk, in een proces dat ontstellend is in zijn schoonheid en zijn innerlijke kracht, besluit hij in het voetspoor van zijn vader te treden en schrijver te worden.
In De man die niet ophield met slapen verschaft Aharon Appelfeld ons een zeldzaam inkijkje in verborgen gebleven fragmenten in zijn levensverhaal. Dit is het verhaal van een dramatisch persoonlijk ontluiken, dat zich parallel voltrekt aan de gebeurtenissen van het ontstaan van de staat Israël.
Recensie
In zijn oeuvre verwerkt de Israëlische auteur (1932, Tsjernivtsi-Oekraïne) veel van zijn eigen ervaringen, zoals ghetto, concentratiekamp, vlucht, verblijf in de bossen en bij het Russische leger. Zo ook in dit boek, maar nu uit de periode van direct na de Tweede Wereldoorlog.
Erwin, de veertienjarige hoofdpersoon, laat zich meedragen door de vluchtelingenstroom. Letterlijk, want hij is vrijwel continu in een diepe slaap. Eenmaal in Italië in een vluchtelingenkamp wordt hij door leden van de Zionistische beweging voorbereid op het pioniersleven in Palestina, o.m. door het leren van Hebreeuws. In Palestina krijgen de jongens een nieuwe Hebreeuwse naam om duidelijk te maken dat zij een nieuw leven beginnen en de oude ghetto- of vluchtelingenmentaliteit achter zich moeten laten. De rol van de taal voor de migrant staat centraal. Erwin praat in zijn dromen met zijn moeder in het Duits, maar naarmate hij beter Hebreeuws leert, vergeet hij woorden van de taal van zijn jeugd.
Gevoelig geschreven neemt deze roman een centrale plaats in het werk van deze veelvuldig bekroonde auteur in. Ondanks eenvoudig woordgebruik in eenvoudige taal is dit boek toch niet zijn meest toegankelijke werk, maar zeker de moeite waard. Kleine druk.
M.G. van Mourik
ISBN 9789041421494 | Paperback | 230 pagina's | Anthos | november 2012
Vertaald door Kees Meiling.