Literaire Non-fictie

Zien jullie nou hoe moeilijk het is? Ik ben eigenlijk best wel nieuwsgierig naar het boek: Meer dan de feiten. Zoveel is duidelijk: er worden veel schrijvers op de hoop van literaire non-fictie gegooid, maar als je daarna de interviews leest, hanteren ze allemaal andere "regels". Waarbij wij soms de nodige vraagtekens zetten.

Maar voor wie is het onderscheid van belang? Alleen voor de recensenten? Of ook voor de lezer, omdat die wil weten waar hij aan toe is: wat is feit en wat is verzonnen?

Het voorbeeld van Dettie met Michiel de Ruyter: bulderde hij echt tegen zijn mannen? De valkuil is, denk ik, dat we dat in een geromantiseerd verhaal wel accepteren en in de non-fictie niet: dan willen we het zeker weten. Maar dat we in de zgn. literaire non-fictie in het drijfzand terecht komen: wat is echt en wat niet. De schrijver gaat dan bepalen wat we voor waar mogen aannemen en wat te onbelangrijk is om op de juiste wijze vermeld te worden.

Misschien moeten we dan ook andere lezers worden: kritischer en met de nodige reserve literaire non-fictie lezen. Want ik vind het wel een aangenaam genre om te lezen. Maar net zo min als je alles uit een roman voor zoete koek aanneemt, zou je dat met de literaire non-fictie moeten doen.

Ach, als je literaire non-fictie leest dan weet je dat iemand er een mooi geschreven verhaal van maakt en probeert personages tot leven te wekken. Ik vind dat niet zo'n probleem.

Ik vind het wel een probleem als bijv. bij Michiel de Ruyter zijn daden niet kloppen met de geschiedenis. Of hij zijn opdrachten nu bulderend gaf of vriendelijk maakt mij niet veel uit. Ik denk dat bij het nazoeken van de feiten je eigenlijk vanzelf ook een beetje een indruk krijgt van iemands karakter.

Lodewijk de veertiende zal nooit als een macho of stoere killer neergezet worden.

Ik denk wel dat het belangrijk is dat je kijkt wie het boek geschreven heeft. Van Geert Mak kan je aannemen dat alles wel klopt.

Dettie

Ha ja is dat zo?? Dat zegt hij ja..

Als je bij het nazoeken van de feiten echt kunt vinden (houden we ons bij de Ruyter) dat hij bulderend bevelen geeft, ja, dan mag het. Als je dat zelf erbij verzint omdat zo'n man vast wel gebulderd heeft, dan mag het niet.

Maar als lezer weet je dus nooit hoe het precies zit. Het enige wat je kan doen is alle literatuur er op na slaan die de schrijver ook gebruikt heeft (als hij dat al vermeldt) en dan nog.

We moeten het dus met een korreltje zout accepteren. Of zoete koek, waar je maar de voorkeur aan geeft.

Ja en dan kom je nog bij het punt geschiedenis zelf. Het meeste is uit overlevering. Je weet pas hoe het echt was als je erbij was en dan nog... 3 mensen, 3 verschillende verhalen.

Bij mijn cursus staat dat je bij een bron moet kijken van wie het komt, welke visie diegene verder had, welk uitgangspunt diegene die de 'geschiedenis' genoteerd heeft, had enz.

Dus eigenlijk is alles relatief.

Maar van enkele mensen kan je aannemen dat zij gedegen onderzoek doen en dat neem ik van Mak of Annetjet van der Zijl wel aan.

Dettie

Maar van enkele mensen kan je aannemen dat zij gedegen onderzoek doen en dat neem ik van Mak of Annetjet van der Zijl wel aan.

De discussie bij de VPRO ging ook niet over het onderzoek naar de feiten zelf. De grote feiten zullen wel kloppen bij de meesten. Het zijn de zijlijntjes die ze opleuken, bijschaven etc. En daar blijken ze allemaal verschillende opvattingen over te hebben. Wat de een absoluut niet vindt kunnen (3 personen samenvoegen tot 1 karakter) vindt de ander vanzelfsprekend, omdat het er niet toe doet voor de grote lijn die hij ons wil tonen. Geert Mak heeft ook namen veranderd in Hoe God verdween uit Jorwerd, op verzoek van de beschreven personen. Maar als het er omgaat wat er met de kruidenierswinkel gebeurde, dan maakt het toch ook niet zo veel uit of hij Jan of Piet heet?

Zolang we een boek maar niet lezen als de absolute waarheid, de korrel zout en de zoete koek in gedachten houden, kan het allemaal geen kwaad, denk ik. Gewoon lekker genieten van een fraai verteld stukje werkelijkheid. En als je iets echt helemaal zeker wilt weten, dan zul je andere bronnen moeten raadplegen. Zo leer je Mansholt een beetje kennen via De Graanrepubliek van Frank Westerman. Maar voor wie meer wil weten, is er de biografie die bijna gelijktijdig verscheen. Dat wijst zich vanzelf, denk ik.

Frank Westerman

'Ik schrijf non-fictie uit overtuiging. Schrijven, dat is een nieuwe wereld scheppen door dingen te herbenoemen. Alles krijgt lading, betekenis, zin wellicht door de woorden die je eraan toekent. In fictie kun je dat tot in het extreme doorvoeren. Je kunt een wereld opbouwen uit woorden die mooier is dan de werkelijkheid. Volstrekt legitiem, maar het gevaar is wel dat die woorden op een gegeven moment alleen nog naar zichzelf verwijzen, of naar andere boeken. Dan zijn ze losgezongen van de werkelijkheid. Als dat gebeurt vervliegt er voor mij iets, raakt het me minder. Daarom wil ik mijn woorden enten op de bestaande realiteit

Ik denk dat Frank Westerman met de zin Alles krijgt lading, betekenis, zin wellicht door de woorden die je eraan toekent de kern raakt.

Door non-fictie worden bepaalde periodes uitgelicht en krijgen een extra betekenis juist omdat er over geschreven wordt. Literaire non-fictie doet hetzelfde alleen smeuïger. Het prikkelt mensen (mij wel) om meer te weten te komen over bepaalde tijden. En ik denk ook dat wij ervaren lezers genoeg zijn om te zien en te weten dat personages en gebeurtenissen mooi(er) zijn beschreven, dat het niet de absolute waarheid is. Ik denk dat alle, al dan niet literaire, non-fictie schrijvers ons iets willen vertellen over iets wat hun interesseert of fascineert in een bepaalde periode.

Het is wel leuk om te lezen hoe schrijvers er zélf tegenover staan, maar feitelijk gaat het om het uiteindelijke resultaat.

Persoonlijk maakt het mij niet uit of een schrijver al dan niet personages samenvoegt om zo tot één personage te komen die in zijn verhaal past.

Maar als een schrijver zélf dat niet vindt kunnen dan is dat zijn zaak.

Maar het gaat om het resultaat, dat moet voor mij wel geloofwaardig zijn en kloppen met de tijd en gebeurtenissen.

Dettie

die niet zo goed kan verwoorden wat ze nu feitelijk bedoelt.