Dave Eggers - De cirkel

Haha, ja inderdaad, zo worden de mensen ingepakt. En ook die politici die transparant moeten zijn, want ze hebben toch niks te verbergen? Achterkamertjespolitiek bestaat toch niet? Jij doet niet mee? Denk aan de partij. Niemand gaat er op jou stemmen als je niet transparant bent, want jij hebt blijkbaar iets te verbergen. Dus hup: cameraatje om je nek. Allemaal heel logisch toch?

Dat wordt heel goed uitgewerkt in dit boek.

Dat vind ik ergens het mooie van het boek. Het laat zien hoe mensen zich in laten pakken en de nadelen van het een en ander vergeten. Bij andere boeken is direct duidelijk dat er sprake is van onderdrukking. Hier zie je de mensen zelf in de val lopen.

Inmiddels bij Boek II aangeland. Vreemd genoeg is er geen Boek I.

Het is niet meer leven om te werken, of werken om te leven, maar leven is werken geworden. Alles moet worden gedeeld en op alle reacties moet gereageerd worden. Zoals de moeder van Mae zegt: "Er is gewoon niet genoeg tijd om alle e-mails te beantwoorden."

Ik schiet aardig op in het boek en ik raak er niet over uitgepraat, tot groot ongenoegen van m'n vader. Mae wordt er niet echt sympathieker op. Soms is het zelfs een echte drama-queen, als blijkt dat op de vraag: "Vinden jullie Mae allemaal geweldig" 97% van de mensen "ja" heeft gezegd. Dat betekent dus dat 3% haar kennelijk niet aardig vindt, hetgeen Mae niet begrijpt. Ze maakt er van dat 3% haar haat en dat 3% haar dood wil hebben. Natuurlijk is ook bekend wie er allemaal "nee" hebben gestemd en dat betekent dus dat Mae ze kan benaderen om te vragen of ze hun mening willen voorzien.

Tot zo ver dus de transparantie en de eerlijkheid. Geheimen mogen dan wel leugens zijn (in de ogen van De Cirkel), maar op deze manier werk je de leugens ook in de hand. Als iedereen je aardig moet vinden, dan zullen er ook mensen zijn, die dat zeggen om van het gezeur af te zijn.

(kleine spellingscorrectie)

En dan ga ik nu maar beginnen aan m'n bespreking.

In tegenstelling tot boeken als '1984' en 'Brave new world', waarin de utopie al werkelijkheid is geworden en een dystopie blijkt te zijn, laat de dit boek juist zien hoe een dergelijke utopie kan ontstaan, min of meer onder het motto: "het leek in het begin een goed idee". Het verhaal begint als Mae Holland een baan krijgt bij de Cirkel, een internetbedrijf, dat je kan zien als een combinatie van Google, Facebook en Twitter. Ze heeft deze baan te danken aan haar vriendin Annie, met wie ze ooit op de universiteit een kamer heeft gedeeld en terwijl Mae van de ene studierichting naar de andere zwalkte, haalde Annie haar master bedrijfskunde, waarna ze bij de Cirkel terecht komt. Nu komt Mae hier ook werken en als ze de campus van het bedrijf betreedt heeft ze het gevoel in het paradijs terecht te zijn gekomen. Ze heeft hiervoor 18 maanden bij een nutsbedrijf gewerkt, waar ze het absoluut niet naar haar zin heeft. Bij de Cirkel wordt ze opgevangen door Renata, die de opdracht heeft, haar naar haar bureau te brengen, waar Annie haar later op zal komen halen. Tot haar grote verbazing komt Mae terecht in een kantoortje, dat een exacte kopie lijkt van het bedrijf waar ze anderhalf jaar van haar leven verspild heeft. Als Annie later komt en het allemaal een grote grap blijkt te zijn, om Mae een beetje op stang te jagen, heb ik al het gevoel dat het paradijs in werkelijkheid de hel is.

Annie geeft Mae een rondleiding door het bedrijf, waar letterlijk alles te vinden is. Het is bijna een stad op zichzelf, met sportgelegenheden, ruimtes waar optredens zijn, een ruimte waar alles geleend kan worden en zelfs kamers waar je kunt verblijven, als je geen zin hebt om naar huis te gaan. Alles is transparant, met veel glas. Mae zal gaan werken bij Customer Experience, wat eigenlijk een soort helpdesk is, maar dit is gewoon een opstapje voor een verdere carrière.

De Cirkel is ooit opgericht door Tyler Alexander Gospodonov, kortweg Ty genoemd en daar hij sociaal nogal onhandig is, haalt hij zes maanden voor de beursgang Eamon Bailey en Tom Stenton bij het bedrijf. Samen vormen ze de Drie Wijzen en met beide anderen aan boord heeft Ty de gelegenheid om onder te duiken en zich terug te trekken. Ty is de bedenker van Het Universele Systeem, waarin alles is samengebracht, sociale mediaprofielen, betaalsystemen, wachtwoorden, e-mailaccounts, gebruikersnamen, voorkeuren, kortom alles wat nodig is op internet. Hiervoor is het systeem TruYou gekomen, waarbij iedereen één account, één identiteit, één wachtwoord en één betalingssysteem heeft. Dit zorgt er voor dat er geen gehannes meer is met wachtwoorden en verschillende identiteiten, maar één identiteit, de onveranderlijke, niet te maskeren TruYou. Om hier gebruik van te mogen maken, moest je jezelf zijn, je ware zelf, dus geen valse identiteiten meer, geen idetiteitsdiefstal en meerdere gebruikersnamen meer. Dat klinkt natuurlijk aantrekkelijk en internet verandert. Alle fora worden beschaafd en trollen verdwijnen, omdat iedereen aangesproken kan worden, op wat hij of zij op internet plaatst. Natuurlijk is er kritiek, maar alle tegenstand wordt de kop ingedrukt.

Zo komt Mae bij het bedrijf te werken en er wordt steeds bijgehouden hoe tevreden de klanten met de afhandeling van hun vragen zijn. Ze kunnen punten geven op een schaal van 1 tot 100, maar alles onder de 95 wordt eigenlijk als onvoldoende beschouwd, hetgeen betekent dat er weer een vragenlijstje naar de klant gaat. Het doel is dat de klant 100 punten geeft. Naast het scherm waarop ze haar werk doet, komt er ook nog een tweede scherm, waarop de mensen binnen het bedrijf hun waardering uit kunnen spreken en allerlei mededelingen kunnen sturen. Je zou dat misschien kunnen vergelijken met Facebook. Gaandeweg komen er natuurlijk meer schermen bij en alles lijkt er steeds meer om te draaien, om zo veel mogelijk mee te doen.

En zo krijgt de maatschappij, die in een nachtmerrie verandert, langzaam vorm. Het bedrijf heeft kleine camera's ontwikkeld, die overal geplaatst kunnen worden, zodat je op internet kan zien wat er gebeurt.

(In lijn met dit boek, is het maakproces van deze bespreking te zien en dan maar hopen dat iemand het leuk vind.)

Dit is het toch niet.

Ik heb m'n bespreking uiteindelijk maar gewoon naar Dettie gestuurd. Het blijft een indrukwekkend boek en ik hoop dat ik niet te veel een samenvatting heb geschreven. Iedere keer kreeg ik namelijk de neiging om het verhaal na te willen vertellen. Het boek maakt heel inzichtelijk hoe iemand zich min of meer met huid en haar aan het systeem over kan leveren, door een combinatie van druk en complimenten. Als waardering steeds belangrijker wordt voor je zelfbeeld, kun je je daar helemaal aan uitleveren.