J.J. Voskuil - Onder andere

Dit is een bundel van kortere en langere stukken die deels al eerder waren uitgegeven. De stukken gaan over Voskuils vader, een paar vrienden met speciale kenmerken, fietstochten en andere reizen.

De portretten van mensen (bijvoorbeeld in Een socialistische jeugd, Geert [Geert van Oorschot], Kees) doen sterk denken aan die in Het Bureau: tot in de kleinste details vertelt Voskuil hoe iemand binnenkomt, hoe hij zijn jas ophangt, of hij wel of niet een slokje neemt van het tweede glaasje jenever. Om er maar eentje uit te pikken: Kees is een erg precieze jongen, een beetje gek, net zoals zijn zuster Henriëtte. Hij werkt in het onderwijs, maar dat gaat niet zo goed. Als hij op bezoek is, vertelt hij tot vervelens toe over zijn familieleden. Over Henriëtte bijvoorbeeld: Later op de avond had hij het over Henriette. Voordat ze in Parijs was, had hij nooit over haar gedroomd. Nooit! Want toen begreep hij haar nog helemaal niet. Nu ook nog niet trouwens. Als hij kritiek had, was het net alsof hij in een spiegel keek en of de kritiek bij hem terugkwam. En zo emmert Kees maar door, bladzijden lang en het verveelt geen moment.

Voor de Bureau-fans is dit smullen: juist door die op het eerste oog onbenullige details krijg je een goed beeld van de beschreven persoon. Dat geldt ook voor de woning en alles er omheen aan De Lijnbaansgracht: je ziet het huis voor je en ook de vreselijke buren.

Ik kreeg wel steeds meer het idee dat Voskuil een vervelende man is (en in dit geval is de hoofdpersoon van het boek de schrijver, dus ik mag dit zo stellen): hij laat wel iedereen binnen, Kees komt wel vier keer per week op bezoek en blijft dan ook de hele avond, maar hij ergert zich wel aan hem. Waarom gaat hij dan met hem om, denk ik dan. Hij zet iedereen die in zijn leven voorkomt, genadeloos neer. Ik denk niet dat de mensen die zichzelf herkennen in het boek dit leuk vinden. Ik hoop dan ook niet dat iemand die ik ken ooit zo'n boek gaat schrijven, en dat ik daarin moet lezen wat hij of zij echt van mij dacht.

Maar Voskuil mag natuurlijk nog wel wat van die portretten schrijven.

Hallo Petra,

Ik ben toendertijd ook aan de 7delige cyclus Het bureau begonnen en uiteindelijk maar twee delen gelezen. De portretten van de werknemers op het bureau, hun besognes binnen en buiten het bureau waren uiterst boeiend. Maar waar ik op een gegeven moment niet meer tegen kon, was de stijl. Zo simpel, simpel kan ook boeiend zijn (A. Alberts), maar deze zinnen waren niet alleen kaalgeslagen proza, enig raffinement ontbrak. Hoe ik ook uitkeek naar het vervolg van het bureau, ik bracht het gewoon niet meer op!

Qua stijl is dit zo doodgewoon geschreven, dat je afvraagt of dit wel literatuur is. Het literaire zit in de complexiteit van de personages.

Roel

Het raffinement zit hem juist in die ogenschijnlijke simpelheid vind ik.

Dettie

Ben ik met je eens.

Nee, ben ik het zeker niet mee eens, als het gaat om de zinnen. Daar ontbreekt echt ieder raffinement. Het meeslepende zit 'm juist in de opbouw, niet in de details.

Dus Dettie en Berdine, jullie irriteerden je niet aan de zinnen!?

Als die zinnen niet zo vreselijk triviaal waren, had ik zeker doorgelezen.

Maar als het om stijl gaat, vind ik dit echt heel slecht!

Het is zo ongelooflijk saai geschreven, dat je denkt, geef de peper en zout eens door.

Nogmaals, bij A. Alberts, die vorig jaar overleed, waren de zinnen net zo simpel, misschien nog eenvoudiger, maar door de structuur van het verhaal bleef het boeiend. En gek genoeg irriteerden die zinnen me helemaal niet.

Bij Voskuil kreeg ik juist het idee, deze man is duidelijk geen schrijver. Verzinnen kan hij niet, het is allemaal waar gebeurd (wel gekleurd door de visie van hem natuurlijk) en zo vanuit het geheugen opgeschreven.

Maar als je het verfilmt werkt het allemaal weer wel. Ik heb toen Bij nader inzien bij de VPRO gezien: heel mooi! Alleen die dikke pil waarvan een film is gemaakt, zal ik zeker niet gaan lezen.

Dat had ook met Berlin Alexander Platz van Alfred Döblin. Met kuimen en zuchten uitgelezen. Toen zag ik de film van 15 uur van Fässbinder en dat was een absolute openbaring!

Terug naar Voskuil.

Tja, toen twee, dure delen aangeschaft; de kans is zeer klein dat ik ze ooit nog herlees. Het verhaal van het bureau zoemt wel nog steeds door mijn hoofd. Dat zal ook niet meer ophouden.

Trouwens Dettie en Berdine, hoeveel delen hebben jullie eigenlijk gelezen?

Allemaal, achter elkaar en in no time.

De zinnen irriteerden mij helemaal niet. Alleen de logica van Nicolien irriteerde, maar die was ook weer komisch en maakte duidelijk wat een sukkel die Maarten eigenlijk was, dat hij zo over zich liet lopen.