Uwe Timm: Mijn broer bijvoorbeeld

Is dat zo? Ik heb niet de indruk dat ze er achter staan, ik geloof ook dat de burgers niet wisten dát dit gebeurde.

Ik heb eerder de indruk dat ze zich kapotschamen zeker de volgende generatie. Waarom wordt er anders over het de massale schulgevoelerfenis gesproken.

Ik vroeg me af of ze als ze gewonnen zouden hebben het (de Entlösung)dan verzwegen zouden hebben.... als dat zou kunnen.

Bernadet

ok, die discussie boeit me, het boek staat op mijn gestaag groeiende lijstje van "te lezen"

Het gaat er nu om over welke generatie we het hebben. De vader in dit boek is denk ik van de generatie die zo geindoctrineerd was, zo vol van lebensraum dat zij er achter stonden. Degenen die hun ogen open hielden wisten het volgens mij echt wel! De mate waarin misschien niet, maar ze zagen toch dat die "untermenschen" weggehaald werden. Niemand vroeg zich af waar ze bleven??

Of misschien de gedachte dat het niet goed was gewoon wegduwden. Hun zonen en dochters, ja dat wordt een ander verhaal. Die werden geconfronteerd met de verontwaardiging van de wereld, nu zij de oorlog verloren hadden.

Ik ben niet zo overtuigd van de goedheid van de mens, Bernadet, dat ik denk dat als zij gewonnen zouden hebben zij niet net zo gereageerd zouden hebben als hun ouders. Helaas.

En natuurlijk zijn er dan dissidenten, zoals Timm..

Ik dacht dat de mensen niet beter wisten dan dat ze in kampen gestopt werden, niet de letterlijke Entlösung.

Natuurlijk hebben mensen (niet alle) ook geweten wat er gebeurde. Ik weet echter niet genoeg daarvan om daarover iets met zekerheid te kunnen zeggen. Veel waren ook ontzettend bang, Hitler was natuurlijk al langer bezig overal zijn invloed op uit te oefenen. De ene deed mee uit angst, en draaide zich in allerlei bochten, de ander deed niet mee maar daar liep het vaak niet goed mee af.

Dat kan je trouwens goed lezen in dat boek van Klaus Mann, Mefisto.

Bernadet

Ik ben niet zo overtuigd van de goedheid van de mens, Bernadet, dat ik denk dat als zij gewonnen zouden hebben zij niet net zo gereageerd zouden hebben als hun ouders. Helaas.

Ik snap dit niet zo goed Marjo. Niet net zo gereageerd zouden hebben?

Hoe zouden ze dan wel gereageerd hebben volgens jou?

Bernadet

Die opmerking is verkeerd, er zou een vraagteken achter moeten staan, of je moet 'niet' vervangen door 'wellicht'.

Ik weet het natuurlijk ook niet, niemand weet het precies. Het maakt verschil op welk moment van de oorlog je peilt. In het begin zal men misschien nog gedacht hebben dat ze terug zouden komen, maar later toch niet meer. En het maakt verschil of men in een klein afgelegen dorp woonde of in een grote stad..of men soldaten in de omgeving had of niet..

Het maakt voor mij overigens geen verschil of men wist van de gaskamers of niet, dat die mensen naar kampen werden gebracht en niet terugkeerden is al onmenselijk genoeg. Een overwinning praat alle oorlogsmisdaden goed.

Nu de oorlog verloren was, werd vooral de volgende generatie geconfronteerd met schuld. Ik geloof niet dat overwinnaars zich schuldig zouden voelen.