Roel schreef, begin 2003:
Dit boek verdient het om gelezen te blijven worden.
Een waarheid als een koe! Wat een fantastisch boek. De hoofdpersoon is natuurlijk de meest intrigerende van alle personages die er in voorkomen, maar degenen die mij daarnaast het meest aanspraken, waren Miklas, de jonge, arme, boze toneelspeler en de portier van het Hamburgse theater Knurr. Zij zijn stereotiep voor de 'boze, ontevreden burgers' die denken dat het nationaal-socialisme met al zijn fabels hun eigen leven zal verbeteren, om dan vervolgens te moeten constateren dat als het dan zover is en de nazi's de macht hebben, zij nog steeds in de kou staan. Er verandert voor hen niets, helemaal niets. Daar ging het de nazi's ook niet om.
Dat wat Klaus Mann in Mefisto (inmiddels zonder 'ph') beschrijft, kun je nu - zonder je best er voor te hoeven doen - weer in min of meer dezelfde termen horen. Andere boosdoeners, andere tijden, maar dezelfde geluiden. Gaan we het weer laten gebeuren? Gaan we weer de macht overdragen aan een groep ontevredenen onder leiding van iemand die 'precies weet wat er moet gebeuren om onze eigen hoogstaande cultuur te verdedigen'? Of zijn we inmiddels wijzer? Kunnen we dit keer onze veelkleurige democratie beschermen tegen al dit soort narigheid? Ik zou zo graag iedereen dit boek onder de neus duwen met de uitnodiging het te lezen. Met daarbij de opdracht om vooral te letten op Miklas. De Höfgen's van deze wereld weten zich altijd wel naar de macht te plooien en ervan te profiteren. Het gaat langs ze heen. Het zijn de Miklassen en de Knurrs die de machtverlangers de macht brengen in de ijdele hoop op verbetering voor hen zelf. Zij (en wij) zijn gebaat bij compromissen, niet bij de dictatuur van de stinkende ontevredenheid.
Mefisto nog niet gelezen? Hup, nu doen!
"Great Spirit, help me to never judge my neighbour until I have walked a mile in his moccasins."
(Lakota saying)